Çocuklar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeğinin (ÇİYKÖ) 8-12 Yaş Çocuk Formu

Özet

Çocuklar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeğinin (ÇİYKÖ) 8-12 Yaş Çocuk Formu, çocukların sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi düzeylerini değerlendirmek amacıyla Türk kültürüne uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu form, 8 ila 12 yaş arasındaki çocukların kendi bildirimlerine dayalı olarak yaşam kalitesi deneyimlerini ölçmeyi hedefler. Ölçek, 4 alt boyuttan ve toplam 23 maddeden oluşmaktadır. Uyarlama çalışması, ölçeğin sağlıklı çocuklar ile ivegen (akut) ve süregen (kronik) hastalığı olan çocuk gruplarında psikometrik özelliklerinin incelenmesi yoluyla gerçekleştirilmiştir.

Ölçek, Fiziksel İşlevsellik, Duygusal İşlevsellik, Sosyal İşlevsellik ve Okul İşlevselliği gibi temel alanlardaki yeterliliği ve sorunları değerlendirerek, çocuk psikiyatrisi ve pediatri alanlarında klinik ve araştırma amaçlı kullanım için güvenilir bir zemin sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çocuklar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği, ÇİYKÖ, Yaşam Kalitesi, 8-12 Yaş, Psikometrik Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Nursu Çakın Memik, Bilge Ağaoğlu, Ayşe Coşkun, Işık Karakaya.

Amaç

Çocuklar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeğinin (ÇİYKÖ) 8-12 Yaş Çocuk Formunun temel amacı, 8 ila 12 yaş arasındaki Türk çocuklarının kendi algıları doğrultusunda sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi düzeylerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türkiye’deki klinik ve epidemiyolojik çalışmalarda kullanılabilecek standart bir araç oluşturmayı hedeflemiştir.

Ölçek, özellikle kronik veya akut hastalıklara sahip çocukların yaşam kalitesindeki düşüşleri tespit etme ve tedavi müdahalelerinin etkinliğini değerlendirmede önemli bir rol oynamaktadır. Ayrıca, farklı sağlık durumlarına sahip grupların yaşam kalitesi ortalamalarını karşılaştırarak, hastalık yükünün psikososyal etkilerini incelemeye olanak tanır.

Yapı

ÇİYKÖ 8-12 Yaş Çocuk Formu, çocukların sağlık durumlarından etkilenen dört temel işlevsellik boyutunu (alt boyutunu) ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Bu yapı, çocukların genel iyilik halini dört spesifik alanda değerlendirir: Fiziksel İşlevsellik, Duygusal İşlevsellik, Sosyal İşlevsellik ve Okul İşlevselliği. Toplam 23 madde, bu dört boyuta dağıtılmıştır.

Bu dört alt boyutun her biri, çocuğun günlük yaşam aktivitelerindeki kısıtlılıkları, duygusal stres düzeyini, akran ilişkilerindeki zorlukları ve okul performansındaki aksaklıkları yansıtmak üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin yapısı, çocukların hastalık durumlarının sadece fiziksel değil, aynı zamanda psikososyal etkilerini de kapsamlı bir şekilde değerlendirme yeteneğini sağlamaktadır.

Geçerlik

ÇİYKÖ’nün 8-12 Yaş Çocuk Formu için geçerlik çalışmaları, bilinen grup yöntemi kullanılarak yürütülmüştür. Bu yöntemde, sağlıklı çocuklar, ivegen hastalığı olan çocuklar ve süregen hastalığı olan çocuklar olmak üzere üç farklı grubun ÇİYKÖ puan ortalamaları istatistiksel olarak karşılaştırılmıştır. Amaç, ölçeğin beklenen yönde (sağlıklı grubun diğer gruplardan anlamlı derecede yüksek puan alması) ayrım yapabilme yeteneğini göstermektir.

Ayrıca, ölçek puanlarının morbidite ve hastalık yükü belirteçleriyle olan ilişkileri incelenmiştir. Bu korelasyon analizleri, ölçeğin klinik olarak anlamlı sonuçlar ürettiğini teyit etmiştir. Son olarak, çocuk formundan elde edilen puanlar ile ebeveyn formundan elde edilen puanlar arasındaki korelasyonlar değerlendirilerek, ölçeğin farklı bilgi kaynakları arasındaki uyumu (eş zamanlı geçerlik) araştırılmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlık ve madde-iç tutarlığı yöntemleriyle kapsamlı bir şekilde analiz edilmiştir. İç tutarlık, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü gösteren temel bir istatistiktir.

Çocuk ve ebeveyn formları için hesaplanan Cronbach alfa katsayıları, sağlıklı çocuk grubunda 0.591 ile 0.884 arasında değişen değerler göstermiştir. Bu aralık, bazı alt boyutlarda kabul edilebilir düzeyde tutarlılık gösterirken, bazı alt boyutlarda (özellikle alt sınır olan 0.591) daha düşük bir iç tutarlılığa işaret edebilmektedir. Bu durum, ölçeğin kullanımında alt boyutların ayrı ayrı değerlendirilmesinin önemini vurgulamaktadır. Yüksek alfa değerleri, ölçeğin tutarlılığının genel olarak güçlü olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

ÇİYKÖ 8-12 Yaş Çocuk Formu, uyarlama çalışmasında ortaya konan dört temel alt boyutlu yapıyı korumaktadır. Bu yapı, orijinal ölçeğin faktör yapısıyla tutarlılık göstermektedir ve çocukların yaşam kalitesi deneyimlerini dört farklı alanda ayrıştırmaktadır.

• Fiziksel İşlevsellik (8 madde): Çocuğun evde günlük işleri yapma, fiziksel aktivitelerde bulunma kapasitesini kapsar.
• Duygusal İşlevsellik (5 madde): Kaygı, endişe ve genel duygusal durumu değerlendirir. (Örn: Kendisine ne olacağı konusunda endişe duymak.)
• Sosyal İşlevsellik (5 madde): Akran ilişkileri ve sosyal çevre ile etkileşim kalitesini ölçer. (Örn: Yaşıtlarının onunla arkadaş olmak istememesi.)
• Okul İşlevselliği (5 madde): Okula devam etme, akademik performans ve okul ortamındaki rahatlık düzeyini içerir. (Örn: Kendini iyi hissetmediği için okula gidememesi.)

Ölçek

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Kendi Bildirimine Dayalı Çok Boyutlu Ölçek (Self-Report Multi-Dimensional Scale)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Klinik ve Sağlıklı Çocuklar

Yaş Grubu: 8-12 yaş

Popülasyon Detayları: Sağlıklı çocuklar, ivegen hastalığı olan çocuklar ve süregen hastalığı olan çocuklar gruplarını içeren örneklem üzerinde test edilmiştir.

Test Metodolojisi:

• Madde Sayısı: 23 madde.
• Alt Boyut Sayısı: 4 alt boyut.
• Derecelendirme: Maddeler 0-100 arasında puanlanmaktadır. Bu puanlama, 5 aşamalı bir frekans yanıt sistemine dayanır:
  1. Hiçbir zaman (0) = 100 puan
  2. Nadiren (1) = 75 puan
  3. Bazen (2) = 50 puan
  4. Sıklıkla (3) = 25 puan
  5. Hemen her zaman (4) = 0 puan
• Puanlama Yönü: Yüksek puanlar daha yüksek yaşam kalitesi ve daha az problem anlamına gelmektedir. Yanıtların sıklığı arttıkça (yani problem daha sık yaşandıkça), puan düşmektedir.

Anahtar Kelimeler

ÇİYKÖ, Çocuk Psikolojisi, Sağlık Psikolojisi, Psikometri, Morbidite, Cronbach alfa katsayısı, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Nursu Çakın Memik

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Kocaeli Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı (Uyarlama çalışması sırasında ilgili kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2008 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Nursu Çakın Memik ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki linkten erişilebilir: cocuklar-icin-yasam-kalitesi-olceginin-ciyko-8-12-yas-cocuk-formu-toad.pdf

Referanslar

Çakın-Memik, N., Ağaoğlu, B., Coşkun, A. ve Karakaya, I. (2008). Çocuklar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeğinin 8-12 Yaş Çocuk Formunun geçerlik ve güvenirliği. Çocuk ve Gençlik Ruh Sağlığı Dergisi, 15(2), 87-98.

Makalenin tam metnine erişim için bağlantı: scopemed.org

Çocuklar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeğinin (ÇİYKÖ) 8-12 Yaş Çocuk Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Toplam 4 alt boyut ve 23 madde:

• Fiziksel İşlevsellik (8 m): Evde günlük işleri yapmak.
• Duygusal İşlevsellik (5 m): Kendisine ne olacağı konusunda endişe duymak.
• Sosyal İşlevsellik (5 m): Yaşıtlarının onunla arkadaş olmak istememesi.
• Okul İşlevselliği (5 m): Kendini iyi hissetmediği için okula gidememesi.