Beslenme Bilgi Ölçeği (BBÖ)

Özet

Beslenme Bilgi Ölçeği (BBÖ), İngilizce orijinal adıyla Nutrition Knowledge Scale (NKS), sağlıklı yetişkin bireylerin beslenme konusundaki bilgi düzeylerini ölçmek amacıyla 2021 yılında geliştirilmiş özgün bir psikometrik ölçektir. Ölçek, bireylerin temel beslenme prensipleri, gıda grupları, sağlıklı yeme alışkanlıkları ve diyetin sağlık üzerindeki etkileri hakkındaki teorik ve pratik bilgileri değerlendirmek üzere tasarlanmıştır.

Ölçeğin geliştirme süreci, kapsamlı bir literatür taraması, madde havuzunun oluşturulması ve ardından psikometrik analizler (faktör yapısı, geçerlik ve güvenirlik) yoluyla gerçekleştirilmiştir. BBÖ, özellikle halk sağlığı araştırmalarında ve beslenme eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmede standart bir araç olarak kullanılmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Beslenme Bilgisi, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi, Sağlıklı Yetişkinler, Beslenme.

Yazarlar

Öngün Yılmaz, H., Aydın Haklı, D., Toğuç, H., Çobanoğlu, Z., Öner Sayar, C., Erkul, C., Günal, A. M.

Amaç

Beslenme Bilgi Ölçeği’nin (BBÖ) temel amacı, Türkiye’deki sağlıklı yetişkinler popülasyonunda beslenme bilgisini doğru, sistematik ve standart bir şekilde ölçebilecek, kültürel ve dilsel açıdan uygun, geçerli ve güvenilir bir araç sunmaktır. Bu ihtiyacın karşılanması, beslenme ile ilişkili halk sağlığı müdahalelerinin planlanması ve değerlendirilmesi için kritik öneme sahiptir.

Ölçek, aynı zamanda beslenme eğitimlerinin başlangıç ve sonuç aşamalarındaki bilgi düzeyindeki değişimi izlemek, bireylerin beslenme konusundaki eksiklerini tespit etmek ve böylece kişiselleştirilmiş beslenme danışmanlığı süreçlerine girdi sağlamak amacıyla da kullanılabilir.

Yapı

Ölçek, bireylerin beslenme ile ilgili temel kavramları, gıda bileşenlerini (makro ve mikro besinler), enerji dengesi ve sağlıklı yaşam tarzı ile ilgili bilgileri ne ölçüde kavradığını ölçen bilişsel bir yapıyı temsil eder. Bu yapı, sadece ezber bilgiyi değil, aynı zamanda bu bilgiyi günlük yaşam pratiklerine uygulama yeteneğiyle ilişkili olan derin bilgi düzeyini de dolaylı olarak değerlendirmeyi amaçlar.

BBÖ, Beslenme Bilgisi yapısını tek bir genel skor üzerinden veya faktör analizi sonucunda ortaya çıkan alt boyutlar aracılığıyla değerlendirerek, bireylerin bilgi yeterliliklerini kapsamlı bir şekilde incelemeye olanak tanır.

Geçerlik

Beslenme Bilgi Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten beslenme bilgisini ölçüp ölçmediğini ve teorik yapıyla uyumlu olup olmadığını belirlemek üzere titizlikle gerçekleştirilmiştir. Kapsam geçerliği (Content Validity), alanında uzman kişilerin görüşleri alınarak sağlanmış; yapı geçerliği (Construct Validity) ise faktör analizi yöntemleriyle desteklenmiştir.

Ölçeğin geliştirme makalesinde, sağlıklı yetişkinler için tatmin edici düzeyde yapı geçerliği kanıtları sunulmuştur. Ayrıntılı geçerlik katsayıları ve istatistiksel sonuçlar, orijinal yayın olan Öngün Yılmaz ve ark. (2021) tarafından yayımlanan makalede mevcuttur. Orijinal makalenin dijital nesne tanımlayıcısına (DOI) buradan ulaşılabilir: 10.23751/pn.v23i3.11030

Güvenirlik

BBÖ’nün güvenirlik analizleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini incelemiştir. Çalışmada, ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla genellikle Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Elde edilen değerler, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek uyum gösterdiğini ve ölçeğin yüksek iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik çalışmalarında ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını incelemek üzere test-tekrar test güvenilirliği yöntemleri de uygulanmış olabilir. Ölçeğin güvenirlik katsayılarına ilişkin spesifik değerler, araştırmacıların 2021 tarihli makalesinde detaylı olarak sunulmuştur.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliği, Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, Beslenme Bilgi Ölçeği’nin (BBÖ) altında yatan teorik boyutları ve faktör yapısını ortaya çıkarmayı amaçlamıştır. Çalışmada elde edilen faktör yapısı, beslenme bilgisinin farklı alt alanlarını (örneğin, makro besinler, vitamin/mineral bilgisi, sağlıklı yeme rehberleri) yansıtan, teorik olarak anlamlı alt boyutları işaret etmektedir.

Faktör yükleri ve model uyum indeksleri gibi detaylı psikometrik sonuçlar, ölçeğin güçlü ve geçerli bir faktör yapısına sahip olduğunu doğrulamaktadır. Bu detaylara orijinal yayından erişilebilir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Psikometrik Geliştirme Ölçeği (Bilişsel Bilgi Testi)

Format: Çoktan Seçmeli veya Doğru/Yanlış formatında bilgi maddeleri bulunmaktadır. Derecelendirme sistemi, doğru cevapların puanlanması üzerine kuruludur.

Mevcut Dil: Türkçe (Turkish)

Popülasyon Grubu: Sağlıklı Yetişkinler

Yaş Grubu: Yetişkin Popülasyonu (Genellikle 18 yaş ve üzeri bireyler).

Popülasyon Detayları: Çalışma, Türkiye’deki herhangi bir kronik hastalığı veya ciddi beslenme kısıtlaması bulunmayan genel yetişkin popülasyonu üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanan, bireylerin beslenme konusundaki nesnel bilgi düzeyini ölçmeye odaklanan bir testtir.

Anahtar Kelimeler

Nutrition Knowledge Scale, Factor Structure, Beslenme Eğitimi, Sağlık Bilgisi, NKS, Türkiye, Gıda Bilgisi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hande ÖNGÜN YILMAZ

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Beslenme Bilgi Ölçeği (BBÖ), 2021 yılında yayımlanan bir akademik çalışma sonucunda geliştirilmiştir. Ölçeğin ticari olmayan akademik veya araştırma amaçlı kullanımı için telif hakları ve izin süreçleri hakkında sorumlu yazar Hande Öngün Yılmaz ile iletişime geçilmesi şiddetle tavsiye edilir. Ölçeğin yayımlandığı makale açık erişimli (Open Access) olup, tam metnine erişim mümkündür.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: mattioli1885journals.com

Kaynaklar

Öngün Yılmaz, H., Aydın Haklı, D., Toğuç, H., Çobanoğlu, Z., Öner Sayar, C., Erkul, C., & Günal, A. M. (2021). Nutrition knowledge scale (NKS): development, factor structure, and validation for healthy adults. Progr Nutr, 23(3), e2021104. https://doi.org/10.23751/pn.v23i3.11030

Beslenme Bilgi Ölçeği (BBÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Beslenme Bilgi Ölçeği (BBÖ) maddeleri, telif hakları nedeniyle veya orijinal kaynakta açıkça belirtilmediği için burada sunulamamaktadır. Ölçeğin tam maddelerine, puanlama ve derecelendirme sistemine, yukarıda belirtilen akademik makalenin tam metninden erişilebilir.

Orijinal makalenin tam metni: mattioli1885journals.com