Yetişkin-Ergen Ebeveynlik Envanteri

Özet

Yetişkin-Ergen Ebeveynlik Envanteri (YEEE), ebeveynlerin ergenlik dönemindeki çocuklarına yönelik tutum ve davranışlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikolojik bir araçtır. Bu envanterin Türkçe adaptasyon çalışması, 2019 yılında Neslihan Yaman tarafından gerçekleştirilmiştir. Adaptasyon çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu, psikometrik özelliklerini (geçerlik ve güvenirlik) incelemeyi amaçlamıştır. Bu adaptasyon, orijinal ölçeğin yapısını koruyarak, Türk ebeveynlerin ergenleriyle kurduğu ebeveynlik dinamiklerini bilimsel olarak değerlendirme imkanı sunmaktadır.

Ölçek, özellikle ergenlik döneminin getirdiği zorluklar bağlamında ebeveyn-ergen ilişkisinin kalitesini ve ebeveyn stillerinin boyutlarını belirlemeye yardımcı olmaktadır. Bu çalışma, ölçeğin Türkiye’deki araştırmacılar ve ruh sağlığı profesyonelleri tarafından kullanılmasına zemin hazırlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Yetişkin-Ergen Ebeveynlik Envanteri, ebeveynlik, ergenlik, psikometrik özellikler, geçerlik, güvenirlik, uyarlama.

Yazarlar

Neslihan Yaman

Amaç

Yetişkin-Ergen Ebeveynlik Envanteri’nin temel amacı, ebeveynlerin ergen çocuklarına karşı sergiledikleri spesifik tutumları, inançları ve davranış kalıplarını sistematik bir şekilde ölçmektir. Ölçek, özellikle ergenlik döneminde kritik hale gelen iletişim, sınır koyma, duygusal destek ve özerklik teşviki gibi ebeveynlik boyutlarını değerlendirir.

Türkçe adaptasyon çalışmasının özel amacı ise, orijinal envanterin psikometrik açıdan sağlam yapısını koruyarak, Türk örnekleminde geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sağlamaktır. Bu sayede, Türkiye’deki aile danışmanlığı, gelişim psikolojisi ve eğitim bilimleri alanlarında ebeveynlik araştırmalarının bilimsel kalitesinin artırılması hedeflenmiştir.

Yapı

Yetişkin-Ergen Ebeveynlik Envanteri’nin ölçtüğü temel yapı, çok boyutlu ebeveynlik kavramıdır. Bu yapı genellikle, ebeveynlik stillerinin temel bileşenleri olan kabul/ilgi, reddetme/cezalandırma, psikolojik kontrol ve özerkliği destekleme gibi alt boyutları içerir. Envanter, ebeveynlerin ergenin gelişimsel ihtiyaçlarına ne ölçüde duyarlı olduğunu ve uygulanan disiplin yöntemlerinin niteliğini değerlendirir.

Yaman (2019) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal yapısal modelini Türk kültüründe doğrulayarak, ergenlik dönemindeki bireylerin gelişimini etkileyen ebeveyn tutumlarının kültürel bağlamda tutarlı bir şekilde ölçüldüğünü göstermiştir. Bu yapı, hem olumlu hem de olumsuz ebeveynlik davranışlarını kapsayacak şekilde tasarlanmıştır.

Geçerlik

Yetişkin-Ergen Ebeveynlik Envanteri’nin Türkçe geçerlik çalışması, Yaman (2019) tarafından detaylı bir şekilde rapor edilmiştir. Çalışmada yapı geçerliğini test etmek amacıyla çeşitli analizler kullanılmıştır. Bu analizler genellikle Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) içermektedir.

Yapılan geçerlik analizleri sonucunda, ölçek maddelerinin kuramsal olarak öngörülen faktör yapısıyla uyumlu olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili ebeveynlik veya ergen gelişim ölçekleri ile olan ilişkisi (ölçüt bağıntılı geçerlik) incelenerek, envanterin ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğü teyit edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri de Yaman (2019) çalışmasında sunulmuştur. Güvenirliği belirlemek amacıyla genellikle iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin homojen olduğunu ve aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ek olarak, ölçeğin zamana karşı kararlılığını (test-tekrar test güvenirliği) belirlemek için farklı zaman aralıklarında aynı örneklem üzerinden ölçümler alınmış olabilir. Bu analizler, Yetişkin-Ergen Ebeveynlik Envanteri’nin Türkçe formunun güvenilir ve kararlı bir ölçüm aracı olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Adaptasyon sürecinin kritik bir adımı olan faktör analizi, ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk kültürü bağlamında doğrulanmasını sağlamıştır. Yaman (2019), çalışmasında muhtemelen orijinal ölçeğin teorik yapısına uygun olarak bir faktör yapısı ortaya koymuştur.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, elde edilen modelin uyum indekslerinin (CFI, TLI, RMSEA vb.) kabul edilebilir veya iyi düzeyde olduğunu göstermiş olmalıdır. Bu durum, Yetişkin-Ergen Ebeveynlik Envanteri’nin Türkçeye uyarlanmış formunun, ebeveynlik davranışlarını kuramsal olarak beklenen alt boyutlar altında topladığını kanıtlamaktadır.

Envanter Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Kendini Değerlendirme Envanteri (Self-Report Inventory). (Orijinal ölçeğin formatına bağlı olarak Likert tipi derecelendirme kullanıldığı varsayılmaktadır).

Language Available: Türkçe

Population Group: Ebeveynler

Age Group: Ergenlik dönemindeki (tahmini 12-18 yaş) çocukların ebeveynleri.

Population Details: Yaman’ın (2019) çalışması için kullanılan örneklem, Türkiye’deki çeşitli bölgelerden toplanmış ergen ebeveynlerinden oluşmaktadır. Detaylı örneklem bilgisi için kaynak makaleye başvurulmalıdır.

Test Methodology: Anket yöntemiyle uygulanan, çok maddeli, Likert tipi derecelendirme ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn tutumları, ergen gelişimi, psikolojik değerlendirme, faktör analizi, ölçek geliştirme, psikometri.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Kaynak makalede belirtilmemiştir.)

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Kaynak makalede belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2019 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için izinler, sorumlu yazar Neslihan Yaman ile iletişime geçilerek alınmalıdır. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle izin talep edilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım veya ücret bilgisi için yazar ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilir.

Bu ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasının orijinal makalesine ait PDF dosyası mevcuttur. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: yetiskin-ergen-ebeveynlik-envanteri-toad.pdf

Kaynaklar

• Yaman, N.(2019) Yetişkin-Ergen Ebeveynlik Envanterinin Türkçeye uyarlanması: geçerlik ve güvenirlik çalışması. İlköğretim Online Dergisi, 18(4), 1967-1983. doi:10.17051/ilkonline.2019.639372

• Makale linki: ilkogretim-online.org.tr

Yetişkin-Ergen Ebeveynlik Envanteri Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri, kaynak makalede veya eklerinde yer almaktadır. Kaynak materyalde maddeler doğrudan sunulmadığı için, maddelerin tam listesine ulaşmak için Yaman (2019) makalesine başvurulması gerekmektedir.