Dijital Ebeveynlik Tutum Ölçeği

Özet

Dijital Ebeveynlik Tutum Ölçeği (DETÖ), ebeveynlerin çocuklarının dijital medya ve teknolojilerle olan etkileşimlerine yönelik sergiledikleri tutumları ve yaklaşımları sistematik olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, modern çağda çocukların güvenli ve bilinçli medya kullanımı konusunda ebeveynlerin rolünü, sınırlayıcı ve etkin arabuluculuk stratejilerini ölçmeyi hedefler. Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışması 2018 yılında Türkiye’de gerçekleştirilmiştir.

Ölçeğin geliştirilmesi, İnan-Kaya, Mutlu-Bayraktar ve Yılmaz tarafından yapılan kapsamlı bir uyarlama ve doğrulama çalışması sonucunda tamamlanmıştır. Bu çalışma, ebeveynlerin dijital ortamlara karşı geliştirdikleri karmaşık tutum setlerini, çocuklarının dijital dünyadaki deneyimlerini nasıl şekillendirdiklerini anlamak açısından önemli bir zemin sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dijital Ebeveynlik, Ebeveyn Tutumu, Medya Kullanımı, Dijital Okuryazarlık, Ölçek Geliştirme, Çocuk ve Teknoloji.

Yazarlar

G. İnan-Kaya, D. Mutlu-Bayraktar, Ö. Yılmaz

Amaç

Dijital Ebeveynlik Tutum Ölçeği’nin temel amacı, ebeveynlerin çocuklarının dijital cihazlar ve internet kullanımı ile ilgili görüşlerini, inançlarını ve davranışsal eğilimlerini ölçmektir. Bu, özellikle çocukların internet güvenliği, ekran süresi yönetimi ve dijital içerik tüketimi konularında ebeveynlerin ne kadar kısıtlayıcı (kısıtlayıcı arabuluculuk) veya destekleyici (aktif arabuluculuk) olduğunu belirlemeyi amaçlar.

Ölçek, araştırmacılara ve klinisyenlere, ebeveyn eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmede ve dijital ebeveynlik konusunda risk altındaki grupları tespit etmede kullanılan güvenilir bir ölçek sunar. Bu araç sayesinde, ebeveynlerin dijital dünyaya adaptasyon düzeyleri bilimsel yöntemlerle incelenebilmektedir.

Yapı

DETÖ, ebeveynlerin dijital ortamlara yönelik gösterdiği çok boyutlu tutumu ölçen bir yapıyı temel alır. Tipik olarak, bu tür ölçekler ebeveyn arabuluculuk stratejilerini (parental mediation strategies) merkeze alır. Bu stratejiler genellikle iki ana boyutta incelenir: Kısıtlayıcı Arabuluculuk (Restrictive Mediation) ve Aktif Arabuluculuk (Active Mediation).

Kısıtlayıcı arabuluculuk, ekran süresini sınırlama, belirli uygulamaları veya web sitelerini yasaklama gibi doğrudan kontrol mekanizmalarını içerir. Aktif arabuluculuk ise, ebeveynin çocukla birlikte dijital içerikleri deneyimlemesi, riskler hakkında konuşması ve eleştirel düşünme becerilerini geliştirmesi gibi yapıcı ve destekleyici etkileşimleri kapsar. Ölçeğin faktör yapısı, bu temel dijital ebeveynlik bileşenlerini yansıtacak şekilde tasarlanmıştır.

Geçerlik

Dijital Ebeveynlik Tutum Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, ölçeğin amaçladığı psikolojik yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini kanıtlamak üzere yürütülmüştür. 2018 tarihli uyarlama çalışmasında, yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır.

Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak beklenen alt boyutlar altında toplandığını göstermiş ve DETÖ’nün dijital ebeveynlik tutumunu ölçmek için geçerli bir araç olduğunu desteklemiştir. Geçerlik çalışmaları ayrıca, ölçeğin ilgili diğer yapılarla (örneğin, dijital okuryazarlık veya genel ebeveynlik stilleri) beklenen korelasyonları gösterip göstermediğini inceleyen ölçüt bağımlı geçerlik unsurlarını da içermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (reliability) çalışması, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde gruplarıyla tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek için yapılmıştır. İnan-Kaya ve arkadaşlarının çalışmasında, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır.

Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle uyumlu olduğunu ve DETÖ’nün istikrarlı ve güvenilir bir ölçüm sağladığını teyit etmiştir. Bu güvenirlik verileri, ölçeğin bilimsel araştırmalarda ve uygulamalarda kullanılabilirliğinin temelini oluşturur.

Faktör Analizi

Dijital Ebeveynlik Tutum Ölçeği’nin faktör yapısını ortaya koymak amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu yapısını desteklemiştir.

Faktör analizi sonuçları, DETÖ’nün birden fazla alt boyuttan oluştuğunu göstermiştir; bu alt boyutlar genellikle kısıtlayıcı ve destekleyici dijital ebeveynlik yaklaşımlarını temsil eder. Faktör yükleri ve model uyum indeksleri, ölçeğin kuramsal temellerine uygun, güçlü ve ayrışık alt yapılara sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Araç

Test Type: Uyarlama ve Geliştirme Ölçeği (Adaptation and Development Scale)

Format: Genellikle 5’li Likert Tipi (Tamamen Katılıyorum’dan Hiç Katılmıyorum’a kadar)

Language Available: Türkçe

Population Group: Ebeveynler, Veli veya Çocuk Bakımıyla Sorumlu Yetişkinler

Age Group: Yetişkin (Ebeveynler için) – Çocukların yaş aralığı araştırma bağlamına göre değişebilir.

Population Details: Türkiye’deki ebeveynler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Methodology: Kendi kendine raporlama (Self-report) yöntemiyle uygulanan bir tutum ölçek türüdür.

Anahtar Kelimeler

Dijital Ebeveynlik, Kısıtlayıcı Arabuluculuk, Aktif Arabuluculuk, Ekran Süresi, İnternet Güvenliği, Psikometri, Türkiye.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Gamze İnan Kaya)

Correspondence Address: İletişim e-posta adresi yukarıda belirtilmiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018 (Geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yayınlanma yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle referans gösterilerek kullanılabilir. Ticari veya büyük ölçekli uygulamalar için sorumlu yazar (Gamze İnan Kaya) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynakça

• İnan-Kaya, G., Mutlu-Bayraktar, D. ve Yılmaz, Ö. (2018). Dijital Ebeveynlik Tutum Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 46, 149-173. doi: 10.21764/maeuefd.390626

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: dijital-ebeveynlik-tutum-olcegi-toad.pdf

Dijital Ebeveynlik Tutum Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddeler için yayımlanmış makaleye (İnan-Kaya et al., 2018) başvurulmalıdır.