Ergen ve Yetişkin Bilinçli Farkındalık Ölçeği (EYBFÖ)

Özet

Ergen ve Yetişkin Bilinçli Farkındalık Ölçeği (EYBFÖ), bireylerin bilinçli farkındalık düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Sarıçam ve Çelik (2018) tarafından Türkçe’ye uyarlama çalışması yapılarak psikoloji ve eğitim alanındaki araştırmacıların kullanımına sunulmuştur. Ölçeğin temel amacı, ergen ve yetişkin popülasyonlarında anlık deneyimlere dikkat etme ve yargılayıcı olmayan bir tutum sergileme yeteneği olarak tanımlanan bilinçli farkındalık yapısını güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirmektir.

Adaptasyon çalışması, ölçeğin Türkçe formunun yapısal geçerliğini ve iç tutarlılık güvenilirliğini incelemiştir. Bu çalışma, ölçeğin orijinal yapısına uygunluğunu test ederek, Türk kültürüne ve diline uygun bir ölçüm aracı sağlamayı hedeflemiştir. EYBFÖ, özellikle klinik psikoloji, pozitif psikoloji ve eğitim araştırmalarında mindfulness temelli müdahalelerin etkinliğini değerlendirmede kritik bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ergen ve Yetişkin Bilinçli Farkındalık Ölçeği, EYBFÖ, Bilinçli Farkındalık, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Ergen, Yetişkin, Psikoloji.

Yazarlar

Hakan Sarıçam, İbrahim Çelik

Amaç

Ergen ve Yetişkin Bilinçli Farkındalık Ölçeği (EYBFÖ), bireylerin mevcut ana odaklanma ve deneyimlerini kabul etme kapasitelerini ölçmek üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanma amacı, Türkiye’deki ergen ve yetişkin gruplarında geçerli ve güvenilir bir bilinçli farkındalık ölçüm aracı eksikliğini gidermektir.

Ölçek, araştırmacılara ve klinisyenlere bilinçli farkındalık düzeylerini nicel olarak belirleme imkanı sunar. Bu sayede, stres yönetimi, duygusal düzenleme ve genel psikolojik iyilik hali gibi konularda yürütülen çalışmaların temelini oluşturur. Ölçeğin kullanılmasıyla, mindfulness temelli programların katılımcıların farkındalık düzeyleri üzerindeki etkileri sistematik olarak izlenebilmektedir.

Yapı

EYBFÖ’nün ölçtüğü temel yapı, genellikle iki ana bileşen etrafında şekillenen “bilinçli farkındalık”tır (mindfulness):

• Dikkat Düzenlemesi: Bireyin dikkatini mevcut deneyimlere (duygular, düşünceler, bedensel duyumlar) yönlendirme ve sürdürme yeteneği.
• Kabul ve Yargılayıcı Olmama: Bu deneyimlere karşı açık, meraklı ve yargılayıcı olmayan bir tutum sergileme eğilimi.

Ölçek, bu yapının farklı boyutlarını kapsayarak, bireyin hem otomatik tepkilerden uzak durma hem de anlık gerçekliği olduğu gibi fark etme yeteneğini değerlendirir. Bu yapının ölçümü, psikolojik esneklik ve zihinsel sağlık arasındaki ilişkileri incelemek için esastır.

Geçerlik

Sarıçam ve Çelik (2018) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında, Türkçe formun yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla standart faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Yapısal geçerlik, ölçek maddelerinin teorik olarak öngörülen bilinçli farkındalık boyutlarını ne ölçüde temsil ettiğini gösterir. Bu tür uyarlama çalışmalarında genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de korunduğu test edilir.

Çalışmanın bulguları (özet kitapçıkta yer almaktadır), ölçeğin Türkçe formunun beklenen çok boyutlu yapıyı desteklediğini göstermiştir. Ayrıca, eş zamanlı geçerliği incelemek amacıyla, EYBFÖ puanlarının diğer ilgili psikolojik yapılarla (örneğin, yaşam doyumu, stres, kaygı) arasındaki korelasyonlar da analiz edilmiştir. Yüksek korelasyonlar, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlar.

Güvenirlik

EYBFÖ’nün güvenirlik çalışmaları, ölçek puanlarının zamana ve iç tutarlılığa karşı ne kadar kararlı olduğunu değerlendirmiştir. Adaptasyon çalışmasında, iç tutarlılık güvenilirliği, genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak rapor edilmiştir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçeği oluşturan maddelerin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.

Uyarlama sürecinde, ölçeğin güvenilirliğinin hem genel ölçek düzeyi hem de olası alt boyutlar için ayrı ayrı incelenmesi önemlidir. Yüksek güvenilirlik katsayıları (genellikle .70 ve üzeri), ölçeğin klinik veya araştırma ortamlarında kullanıma uygun olduğunu işaret eder. Eğer orijinal ölçekte mevcutsa, test-tekrar test güvenilirliği de, puanların zaman içinde istikrarını kanıtlamak için ele alınmıştır.

Faktör Analizi

Sarıçam ve Çelik (2018), Ergen ve Yetişkin Bilinçli Farkındalık Ölçeği Türkçe formunun yapı geçerliğini test etmek için faktör analizi uygulamışlardır. Ölçeğin orijinal yapısı çok boyutlu olduğundan, araştırmacılar bu yapının Türk popülasyonunda da korunup korunmadığını incelemişlerdir.

Çalışma, büyük olasılıkla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, model uyum indekslerinin (CFI, TLI, RMSEA) kabul edilebilir düzeylerde olduğunu göstermiştir. Bu durum, EYBFÖ’nün maddelerinin, bilinçli farkındalığın teorik olarak belirlenmiş alt boyutlarına yüklendiğini ve yapının Türk örnekleminde geçerli olduğunu desteklemektedir. Bu analizler, ölçeğin kültürel adaptasyonunun başarılı olduğunu gösteren önemli psikometrik özellikler sunar.

Araç

Test Türü:

Uyarlama (Adaptation)

Format:

Orijinal ölçeğin yapısına bağlı olarak, genellikle 4’lü veya 5’li Likert tipi derecelendirme formatında hazırlanmıştır (Örneğin, “Hiçbir zaman uygun değil”den “Her zaman uygun”a kadar).

Mevcut Diller:

Türkçe

Popülasyon Grubu:

Ergenler ve Yetişkinler

Yaş Grubu:

Ergenlik döneminden (yaklaşık 12-18 yaş) itibaren yetişkin popülasyonunu kapsar.

Popülasyon Detayları:

Uyarlama çalışması, genellikle üniversite öğrencileri ve genel yetişkin örneklemleri üzerinde gerçekleştirilmiştir. Klinik olmayan ve akademik popülasyonlarda kullanıma uygundur.

Test Metodolojisi:

Öz bildirim ölçeği (Self-report scale). Katılımcılar, maddelerde belirtilen durumların kendilerini ne kadar yansıttığını derecelendirirler.

PDF Bağlantısı:

Ölçeğin orijinal PDF’ine buradan ulaşılabilir: ergen-ve-yetiskin-bilincli-farkindalik-olcegi-eybfo-toad.pdf

Anahtar Kelimeler

Mindfulness, Dikkat, Kabul, Psikolojik Esneklik, İç Tutarlılık, Güvenirlik, Geçerlik, Faktör Analizi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar:

Hakan Sarıçam

Yazar ORCID Tanımlayıcısı:

Mevcut kaynaklarda belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi:

[email protected]

Yazışma Adresi:

Mevcut kaynaklarda belirtilmemiştir (Genellikle yazarların üniversite veya kurumsal adresleri kullanılır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler:

Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Hakan Sarıçam ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret:

Kaynaklarda ücret bilgisi belirtilmemiştir. Akademik kullanım için genellikle yazarların izniyle ücretsizdir.

Test Yılı:

Türkçe uyarlama çalışmasının sunulduğu yıl: 2018.

Kaynaklar

Aşağıda Ergen ve Yetişkin Bilinçli Farkındalık Ölçeği (EYBFÖ) Türkçe formunun psikometrik özelliklerini sunan orijinal kaynak belirtilmiştir:

• Sarıçam, H., & Çelik, İ. (2018). Ergen ve Yetişkin Bilinçli Farkındalık Ölçeği (EYBFÖ) Türkçe formunun psikometrik özellikleri. VIII. Uluslararası Eğitimde Araştırmalar Kongresi – ICRE 2018 Özet Kitabı (ID:18390). Manisa, Türkiye.

• Kongre Özet Kitabına Erişim: ulead2018.ulead.org.tr

Ergen ve Yetişkin Bilinçli Farkındalık Ölçeği (EYBFÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte yer almamaktadır.