Ebeveynlik Stilleri ve Boyutları Ölçeği

Özet

Ebeveynlik Stilleri ve Boyutları Ölçeği (ESBÖ), Robinson ve arkadaşları tarafından geliştirilen orijinal Parenting Styles and Dimensions Questionnaire (PSDQ) ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanmış ve geçerlik-güvenirlik çalışması yapılmış formudur. Bu uyarlama, Alev Önder ve Hilal Gülay tarafından 2009 yılında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, ebeveyn davranışlarını, özellikle Diana Baumrind’ın temel aldığı yetkili (authoritative), otoriter (authoritarian) ve izin verici (permissive) ebeveynlik stillerinin boyutlarını ölçmeyi amaçlamaktadır. 32 maddeden oluşan bu araç, ebeveynlerin çocuk yetiştirme uygulamalarındaki tutarlılık ve talepkârlık (demandingness) ile duyarlılık (responsiveness) düzeylerini belirlemek için tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Ebeveynlik Stilleri, Ebeveynlik Boyutları, PSDQ, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Yetkili Ebeveynlik, Otoriter Ebeveynlik, İzin Verici Ebeveynlik.

Yazarlar

Alev Önder, Hilal Gülay

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Türk kültür bağlamında ebeveynlerin çocuk yetiştirme davranışlarını ve tutumlarını ölçmek ve bu davranışların temel psikolojik boyutlarını belirlemektir. Bu araç, ebeveynlerin kullandığı disiplin yöntemleri, duygusal destek düzeyleri ve çocuklarına karşı gösterdikleri kontrol mekanizmalarını standardize edilmiş bir şekilde değerlendirmeye olanak tanır.

ESBÖ’nün uyarlanması, özellikle Türkiye’deki psikoloji, eğitim ve sosyoloji alanlarında yapılan araştırmalara güçlü bir psikometrik araç sağlamıştır. Bu sayede, ebeveynlik stilleri ile çocukların gelişimsel sonuçları (akademik başarı, sosyal yeterlilik, psikolojik uyum) arasındaki ilişkilerin incelenmesi hedeflenmiştir.

Yapı (Construct)

Ebeveynlik Stilleri ve Boyutları Ölçeği, Diana Baumrind‘ın ebeveynlik tiplerine dayanan ve sonrasında Maccoby ile Martin tarafından geliştirilen temel ebeveynlik boyutlarını (talepkârlık ve duyarlılık) ölçer. Ölçek, bu boyutların kombinasyonundan ortaya çıkan üç ana ebeveynlik stilini değerlendirir:

• Yetkili Ebeveynlik: Yüksek talepkârlık ve yüksek duyarlılık. (Destekleyici, kural koyucu ve açıklayıcı).
• Otoriter Ebeveynlik: Yüksek talepkârlık ancak düşük duyarlılık. (Sert, cezalandırıcı, itaat bekleyen).
• İzin Verici Ebeveynlik: Düşük talepkârlık ve yüksek duyarlılık (veya ihmalkâr stilde düşük talepkârlık ve düşük duyarlılık). (Az kural koyan, aşırı hoşgörülü).

Geçerlik

Önder ve Gülay (2009) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal uygunluğunu ve geçerlilik kriterlerini sağlaması için kapsamlı analizler yapılmıştır. Ölçeğin geçerliliğini test etmek amacıyla madde analizi teknikleri kullanılmıştır.

Ayrıca, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını değerlendirmek için test-tekrar test güvenilirliği hesaplanmıştır. Bu analizde, maddeler arasındaki korelasyonlar ve ölçeğin genel puanının farklı zamanlarda tutarlı sonuçlar verip vermediği Pearson korelasyon katsayısı tekniği ile incelenmiştir. Bu tür geçerlilik çalışmaları, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı gerçekten ölçtüğünü göstermeyi hedefler.

Güvenirlik

Ebeveynlik Stilleri ve Boyutları Ölçeği’nin güvenilirliği, iç tutarlılık yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. İç tutarlılık, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ölçme derecesini gösterir.

Bu çalışma kapsamında, ölçeğin iç tutarlılık katsayısı Cronbach Alfa tekniği ile test edilmiştir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin birbirleriyle yüksek korelasyon gösterdiğini ve ölçeğin güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu işaret eder. Ek olarak, test-tekrar test güvenilirliği sonuçları da ölçeğin zamansal istikrarını destekleyici nitelikte bulunmuştur.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında, orijinal PSDQ’nun çok boyutlu yapısının Türkçe versiyonunda da korunup korunmadığını belirlemek amacıyla faktör analizi teknikleri uygulanmıştır. Orijinal ölçek, Yetkili, Otoriter ve İzin Verici ebeveynlik stillerine karşılık gelen ana faktörleri ortaya çıkarmayı amaçlar.

Önder ve Gülay (2009) çalışması, Türkçe formun 32 maddelik yapısının, ebeveynlik stillerinin temel boyutlarını ayırt edebildiğini göstermiştir. Bu analizler, ölçeğin yapı geçerliğini destekleyerek, Türk örnekleminde de ebeveynlik davranışlarının kuramsal temellere uygun olarak üç temel stile ayrıldığını doğrulamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Questionnaire)

Maddeler: 32 madde

Derecelendirme: Beşli Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılmıştır:

• “Asla”
• “Arada bir”
• “Yaklaşık yarısı”
• “Çok sık”
• “Her zaman”

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ebeveynler

Yaş Grubu: Yetişkin ebeveynler

Popülasyon Detayları: Çalışma genellikle okul çağındaki çocukların ebeveynleri üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Kağıt-kalem veya dijital ortamda bireysel olarak uygulanabilir. Cevaplar, ebeveynlerin çocuk yetiştirme davranışlarını ne sıklıkla sergilediklerini yansıtır.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Davranışları, Çocuk Gelişimi, Cronbach Alfa, Psikometri, Test-Tekrar Test, Aile Psikolojisi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Alev Önder

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Marmara Üniversitesi, Türkiye (Kaynak makaleye göre).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçek uyarlama çalışması 2009 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Alev Önder ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için orijinal PSDQ telif hakları ve uyarlama izinleri dikkatle incelenmelidir.

Orijinal makale bağlantısı ve DOI bilgisi aşağıdadır: ac.els-cdn.com

Referanslar

• Önder, A. ve Gülay, H. (2009). Reliability and validity of parenting styles & dimensions questionnaire. Procedia Social and Behavioral Sciences, 1, 508–514. doi:10.1016/j.sbspro.2009.01.092
• Robinson, C. C., Mandleco, B., Olsen, S. F., & Hart, C. H. (1995). Authoritative, authoritarian, and permissive parenting practices: Development of a new measure. Paper presented at the biennial meeting of the Society for Research in Child Development, Indianapolis, IN. (Orijinal ölçek referansı).

Ebeveynlik Stilleri ve Boyutları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. (Orijinal kaynakta maddeler listelenmediği için, bu bölüm boş bırakılmıştır.)

Ölçeğin tam maddeleri ve uygulama kılavuzu için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: ebeveynlik-stilleri-ve-boyutlari-olcegi-toad.pdf