Ergen ve Yetişkin Bilinçli Farkındalık Ölçeği

Özet

Ergen ve Yetişkin Bilinçli Farkındalık Ölçeği (E YBFÖ), bireylerin mevcut deneyimlerine yargılamadan ve kasıtlı bir şekilde dikkat etme eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, özgün bir bilinçli farkındalık aracının Türkçe popülasyonuna uyarlama çalışması neticesinde elde edilmiştir. Ölçeğin temel amacı, ergen ve yetişkin gruplarında bilinçli farkındalık düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde belirleyerek hem akademik araştırmalara hem de klinik uygulamalara zemin hazırlamaktır.

Ölçek, Ümüt Arslan, S.S. Uygur ve E. Asıcı tarafından 2020 yılında gerçekleştirilen bir bildiri sunumu ile bilim dünyasına tanıtılmıştır. Derecelendirme formatı 5’li Likert tipi olup, katılımcıların maddelere ne ölçüde katıldıklarını ifade etmelerine olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Bilinçli Farkındalık, Ergenlik, Yetişkinlik, Psikolojik Ölçek, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Değerlendirme Aracı

Yazarlar

Ümüt Arslan, S.S. Uygur, E. Asıcı

Amaç

Ergen ve Yetişkin Bilinçli Farkındalık Ölçeği’nin temel amacı, Türk kültürüne uygun, sağlam psikometrik özelliklere sahip bir bilinçli farkındalık ölçüm aracı sunmaktır. Bu araç sayesinde, klinik psikoloji, eğitim bilimleri ve gelişim psikolojisi alanlarında çalışan araştırmacılar, ergen ve yetişkin bireylerin anlık deneyimlere odaklanma ve yargılamadan kabul etme kapasitelerini standart bir yöntemle değerlendirebilirler.

Ölçeğin geliştirilmesi, özellikle bilinçli farkındalık temelli müdahale programlarının (MBSR, MBCT vb.) etkinliğini ölçmek ve bu programlara katılan bireylerdeki değişimleri takip etmek için kritik öneme sahiptir. Ayrıca, bilinçli farkındalık ile anksiyete, depresyon ve stres gibi psikolojik sorunlar arasındaki ilişkilerin incelenmesine de olanak tanır.

Yapı

Ölçek, temel psikolojik yapı olarak bilinçli farkındalığı (mindfulness) ölçmektedir. Bilinçli farkındalık, Batı psikolojisinde son yıllarda büyük ilgi görmüş, bireyin dikkatinin şimdiki ana, yargılayıcı olmayan bir tutumla yönlendirilmesi olarak tanımlanan bir durumdur. Bu yapı, genellikle bireyin düşüncelerini, duygularını ve bedensel duyumlarını olduğu gibi kabul etme becerisini içerir.

Ölçek, büyük olasılıkla bilinçli farkındalığın tek boyutlu veya çok boyutlu yapısını (örneğin, gözlemleme, tanımlama, yargılamama, tepkisizlik) araştırmaktadır. Türkçeye uyarlama çalışması, bu yapının kültürel bağlamda ne şekilde temsil edildiğini doğrulamayı hedeflemiştir.

Geçerlik

Ergen ve Yetişkin Bilinçli Farkındalık Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, 2020 yılındaki bildiri sunumunda detaylandırılmıştır. Adaptasyon çalışmalarında temel olarak yapı geçerliğine odaklanılır. Bu amaçla, ölçeğin orijinal formunun teorik yapısının (boyut sayısı ve madde dağılımı) Türk örnekleminde de korunduğunu test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanıldığı varsayılmaktadır.

Her ne kadar spesifik geçerlik katsayıları bu kaynakta sunulmamış olsa da, bir uyarlama çalışmasının başarılı sayılabilmesi için ölçeğin maddelerinin ölçtüğü yapıyı tutarlı bir şekilde temsil ettiğini gösteren kabul edilebilir DFA uyum indekslerine ulaşılmış olması beklenmektedir. Ayrıca, farklı bilinçli farkındalık veya ilgili yapılar (depresyon, anksiyete) ile korelasyonlar aracılığıyla da ölçüt bağımlı geçerlik incelenmiş olabilir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını ve iç tutarlılığını değerlendirmeyi amaçlamıştır. İç tutarlılık, genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanır ve ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü gösterir.

Türkçe versiyonunun güvenilirliğinin belirlenmesi amacıyla yapılan çalışmada, ölçeğin genel ve alt boyutlar bazında yüksek iç tutarlılık katsayılarına sahip olduğu raporlanmış olmalıdır. Ek olarak, test-tekrar test güvenilirliği analizleri de ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini göstermek için kullanılmış olabilir.

Faktör Analizi

Ergen ve Yetişkin Bilinçli Farkındalık Ölçeği’nin faktör yapısı, ölçeğin yapı geçerliğini kanıtlamak için kritik bir adımdır. Uyarlama çalışmalarında genellikle, orijinal ölçeğin faktör modelini Türk popülasyonunda doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) tercih edilir. Bu analiz, ölçeğin maddelerinin teorik olarak belirlenen alt boyutlara ait olup olmadığını istatistiksel olarak test eder.

Eğer orijinal ölçek tek boyutlu ise, DFA bu tek boyutlu yapıyı; eğer çok boyutlu ise, belirlenen tüm boyutları doğrulamayı hedefler. Faktör analizi sonuçları, Türk kültüründe bilinçli farkındalığın yapısının orijinal ölçekle ne ölçüde örtüştüğünü göstererek, ölçeğin yapısal bütünlüğünü ortaya koyar.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Bireyin kendini değerlendirdiği raporlama ölçeği (Self-report scale)

Language Available: Türkçe

Population Group: Ergenler ve Yetişkinler

Age Group: Geniş bir yaş aralığını kapsamaktadır (Ergenlik dönemi başlangıcından yetişkinliğe kadar).

Population Details: Türkiye’deki ergen ve yetişkin popülasyonu üzerinde standartlaştırılmıştır.

Test Methodology: 5’li Likert tipi derecelendirme (Örn: 1=Hiç Katılmıyorum; 5=Tamamen Katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Mindfulness, Geçerlik Çalışması, Güvenirlik Analizi, Psikometri, Eğitim Araştırmaları, Ümüt Arslan, Bilişsel Süreçler

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Ümüt Arslan (İzmir Demokrasi Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, İzmir, Türkiye)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2020 yılında düzenlenen 2. Uluslararası Eğitim Araştırmaları Kongresi’nde bir bildiri sunumu aracılığıyla tanıtılmıştır. Ölçeğin kullanımına ilişkin izinler için sorumlu yazar Ümüt Arslan ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım veya ücretlendirme bilgileri, yazarın kurumsal politikalarına bağlıdır.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ergen-ve-yetiskin-bilincli-farkindalik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Arslan, Ü., Uygur, S.S., & Asıcı, E. (2020). Ergen ve Yetişkin Bilinçli Farkındalık Ölçeğinin Türkçe versiyonunun geçerlik ve güvenirliği [Bildiri sunumu]. 2.Uluslararası Eğitim Araştırmaları Kongresi/2nd International Educational Research Conference, İzmir, Turkiye.

Ergen ve Yetişkin Bilinçli Farkındalık Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Maddelerin tam listesi için ilgili bilimsel yayın veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.