Yeme Bozukluğu İnceleme Ölçeği

Özet

Yeme Bozukluğu İnceleme Ölçeği (YEBİÖ), yeme bozukluklarının temel psikopatolojisini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş, yaygın olarak kullanılan bir öz bildirim aracıdır. Bu ölçek, orijinal Eating Disorder Examination (EDE) görüşmesine dayanan yapılandırılmış bir formun adaptasyonudur. Türkiye’deki uyarlama çalışması, özellikle ergen popülasyonunda yeme bozukluğu semptomlarının şiddetini ve sıklığını güvenilir bir şekilde ölçmeyi hedeflemiştir. YEBİÖ, dört ana alt boyutta bireyin son 28 günlük süreçteki yeme tutumlarını ve davranışlarını kapsamlı bir şekilde değerlendirir.

Anahtar Kelimeler

Yeme Bozukluğu, EDE-Q, Uyarlama, Psikopatoloji, Ergenlik, Öz Bildirim Ölçeği.

Yazarlar

Başak Yücel, A. Polat, T. İkiz, B. Düşgör-Pirim, A. E. Yavuz, Ö. Sertel Berk.

Amaç

Yeme Bozukluğu İnceleme Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin son 28 gün içerisindeki yeme bozukluğu ile ilişkili davranışsal ve tutumsal özelliklerinin şiddetini ve sıklığını ölçmektir. Bu ölçek, özellikle anoreksiya nervoza ve bulimiya nervoza gibi klinik durumların özgül psikopatolojisini kapsamlı bir şekilde değerlendirmek için tasarlanmıştır.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, ölçeğin Türkçe konuşan ergen popülasyonunda kültürel ve psikometrik açıdan uygunluğunu, geçerliğini ve güvenirliğini sağlamaktır. Bu sayede klinik araştırmalarda ve tarama çalışmalarında standart bir ölçüm aracı olarak kullanılabilmesi amaçlanmıştır. Sorumlu yazarın iletişim adresi: [email protected].

Yapı

YEBİÖ, yeme bozukluklarının çok boyutlu doğasını yansıtan dört temel yapısal boyutu ölçmektedir. Bu boyutlar, yeme bozukluğu psikopatolojisinin çekirdek özelliklerini temsil eder ve klinik değerlendirmelerin temelini oluşturur. Ölçek, bu dört alt boyuta ek olarak, ölçüm süresi içinde görülen aşırı yeme (binge eating) ve telafi edici davranışların sıklığını da değerlendiren davranış maddeleri içerir.

• Kısıtlama (Restraint): Yeme miktarını veya çeşidini kontrol etme çabalarını, katı diyet yapma ve yiyeceklerden kaçınma davranışlarını içerir.
• Yeme Kaygısı (Eating Concern): Yeme ile ilgili aşırı meşguliyet, suçluluk ve kaygıyı, yeme eylemini kaybetme korkusunu ifade eder.
• Şekil Kaygısı (Shape Concern): Vücut şekli ve boyutundan duyulan aşırı hoşnutsuzluk ve bununla ilgili yoğun meşguliyet, şeklin benlik saygısı üzerindeki kontrolünü yansıtır.
• Ağırlık Kaygısı (Weight Concern): Kilo alma korkusu ve ağırlık kontrolüne yönelik aşırı çabalar, kiloyu sürekli takip etme ve tartılma meşguliyetini içerir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe ergen popülasyonundaki geçerlik çalışmaları, yapısal geçerlik ve ayırt edici geçerlik üzerine odaklanmıştır. Yücel ve arkadaşları (2011) tarafından yürütülen adaptasyon çalışması, ölçeğin yeme bozukluğu olan bireyleri sağlıklı kontrollere göre başarılı bir şekilde ayırt ettiğini göstererek klinik kullanıma uygunluğunu kanıtlamıştır.

Yapı Geçerliği açısından, ölçeğin orijinal dört faktörlü yapısının (Kısıtlama, Yeme Kaygısı, Şekil Kaygısı ve Ağırlık Kaygısı) Türkçe versiyonunda da korunduğu veya güçlü bir genel psikopatoloji faktörünün varlığı incelenmiştir. Bu çalışmalar, YEBİÖ’nün yeme bozukluğu psikopatolojisinin temel bileşenlerini etkili bir şekilde ölçtüğünü destekleyen sonuçlar sunmuştur. Elde edilen faktör yükleri, maddelerin ilgili alt boyutlarla yüksek korelasyon gösterdiğini ortaya koymuştur.

Güvenirlik

Yeme Bozukluğu İnceleme Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, ölçeğin hem alt boyutları hem de genel skorları için yüksek düzeyde iç tutarlılık sergilediğini göstermektedir. Adaptasyon çalışmasında bildirilen Cronbach Alfa katsayıları, ölçeğin maddelerinin yeme bozukluğu yapısını tutarlı bir şekilde ölçtüğüne işaret etmektedir.

Ek olarak, ölçeğin zaman içindeki stabilitesini değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği incelenmiştir. Bu analizler, ergen örnekleminde uygulanan YEBİÖ’nün, kısa bir zaman aralığı içinde uygulandığında kararlı ve güvenilir sonuçlar verdiğini ortaya koymuştur. Bu durum, ölçeğin klinik takip ve uzunlamasına araştırma amaçlı kullanıma uygun olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını incelemek amacıyla yapılan Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri (DFA/AFA), genellikle orijinal İngilizce versiyonunda olduğu gibi dört faktörlü bir yapıyı desteklemiştir. Bu faktörler, teorik olarak yeme bozukluklarının dört temel boyutuna karşılık gelmektedir. Analizler, ölçeğin Türkçe versiyonunun da bu dört faktörlü yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini ve yeterli düzeyde uyum iyiliği gösterdiğini ortaya koymuştur.

Türkçe uyarlama çalışmasında (Yücel et al., 2011), faktör analizi sonuçları, ergen örnekleminde ölçeğin kültürel bağlama uygun, psikometrik açıdan sağlam bir yapı sergilediğini ve klinik olarak anlamlı alt boyutları başarıyla ayrıştırdığını doğrulamıştır. Bu analizler, YEBİÖ’nün yapısal geçerliğinin kritik bir bileşenidir ve ölçeğin klinik değerlendirmede kullanılabilirliğini artırmaktadır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation) ve Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Genellikle 0 “Hiçbir zaman” ile 6 “Her zaman/Günde birkaç kez” arasında değişen 7 basamaklı puanlama sistemi kullanılır. Puanlama, alt boyutlar ve genel skor üzerinden yapılır.)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Klinik ve klinik olmayan popülasyonlar.

Age Group: Ergenler ve Yetişkinler (Türkçe adaptasyon ergenler üzerinde yapılmıştır).

Population Details: Ölçek, yeme bozukluğu semptomları gösteren veya risk altında olan ergen bireylerin değerlendirilmesi için uygundur.

Test Methodology: Bireyin son dört haftalık (28 günlük) süreçteki yeme, ağırlık ve şekil ile ilgili tutum ve davranışlarını değerlendiren maddelerden oluşur. Cevaplar, bu zaman dilimi içerisindeki en yüksek şiddeti yansıtmalıdır.

Anahtar Kelimeler

Kısıtlama, Şekil Kaygısı, Ağırlık Kaygısı, Öz Bildirim, EDE-Q Türk Versiyonu, Ergen Psikolojisi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi Mevcut Değil

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bilgi Mevcut Değil (Sorumlu yazarın 2011 makalesindeki kurumsal adresi referans alınmalıdır.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Yeme Bozukluğu İnceleme Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun yayınlanma yılı 2011‘dir. Ölçeğin akademik veya klinik amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Başak Yücel ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: eating-disorder-examination-questionnaire-toad.pdf

Kaynaklar

1. YÜcel, B., Polat, A., İkiz, T., Düşgör-Pirim B., Yavuz, A. E., & Sertel Berk, Ö. (2011). The Turkish version of the Eating Disorder Examination Questionnaire: reliability and validity in adolescents. European Eating Disorders Review, 19(6), 509-511. doi: 10.1002/erv.1104

Yeme Bozukluğu İnceleme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi ve derecelendirme bilgileri için lütfen referans makaleye (Yücel et al., 2011) veya sorumlu yazar Başak Yücel’e başvurunuz.