Yedam Alkol Bağımlılığı Stigmatizasyon Ölçeği

Özet

Yedam Alkol Bağımlılığı Stigmatizasyon Ölçeği (Yedam Alcohol Dependence Stigmatization Scale), alkol bağımlılığı tanısı almış bireylere yönelik toplumsal ve içselleştirilmiş stigmatizasyon düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, Dinç, Şimşek, Işık ve Ögel (2019) tarafından ölçek geliştirme çalışması kapsamında literatüre kazandırılmıştır. Bu araç, alkol kullanım bozukluğuna ilişkin olumsuz tutumların ve ayrımcılığın belirlenmesinde önemli bir rol oynamakta olup, özellikle Türkiye ve Kuzey Kıbrıs bağlamında geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Alkol bağımlılığı, Stigmatizasyon, Yedam, Ölçek geliştirme, Psikometri, Bağımlılık tedavisi

Yazarlar

Dinç, M., Şimşek G.M., Işık, A., Ögel, K.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, alkol bağımlılığı olan bireylere yönelik toplumsal tutumları, algılanan damgalanmayı ve içselleştirilmiş stigmatizasyon düzeylerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu ölçüm, bağımlılık tedavisinde karşılaşılan engelleri (örneğin, tedaviye başvurmaktan çekinme) anlamak ve bu engelleri azaltmaya yönelik müdahale programları geliştirmek için kritik öneme sahiptir.

Ölçek geliştirme çalışması, alkol bağımlılığına yönelik damgalanmanın çok boyutlu doğasını ortaya koyarak, sağlık profesyonellerine, araştırmacılara ve politika yapıcılara bu alandaki eşitsizlikleri gidermede kullanılabilecek sağlam bir psikometrik araç sunmayı hedeflemiştir.

Yapı

Ölçek, sosyal psikoloji ve klinik psikoloji alanlarının kesişiminde yer alan stigmatizasyon yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle üç ana bileşeni içerir:

• Algılanan Toplumsal Stigma: Bireylerin, toplumun alkol bağımlılığı olan kişileri nasıl gördüğüne dair inançları.
• İçselleştirilmiş (Öz) Stigma: Bireyin, toplumsal damgalayıcı inançları kabul edip kendine uygulaması.
• Ayrımcılık Algısı: Bağımlılık nedeniyle tedavi, iş veya sosyal fırsatlardan mahrum kalma deneyimleri.

Ölçeğin geliştirme çalışması, bu karmaşık yapının faktör yüklerini ve boyutlarını belirlemek üzere tasarlanmıştır, böylece alkol bağımlılığına yönelik damgalanmanın spesifik yönleri ayrı ayrı değerlendirilebilir hale gelmiştir.

Geçerlik

Yedam Alkol Bağımlılığı Stigmatizasyon Ölçeği, bir ölçek geliştirme çalışması olarak sunulduğu için, geçerlik analizlerinin detayları orijinal makalede (Dinç et al., 2019) yer almaktadır. Tipik olarak bu tür çalışmalarda Yapı Geçerliği (Exploratory Factor Analysis ve/veya Confirmatory Factor Analysis) ve Ölçüt Bağımlı Geçerlik (convergent/divergent validity) yöntemleri kullanılmıştır.

Ancak, bu özette spesifik geçerlik katsayıları (örneğin, faktör yükleri veya korelasyon değerleri) bulunmamaktadır. Ölçeğin, ölçtüğü yapı ile teorik olarak ilişkili diğer yapılarla (örneğin, öz saygı veya sosyal destek ölçekleri) beklenen yönde ilişkiler göstererek yapı geçerliğini sağladığı varsayılmaktadır.

Güvenilirlik

Güvenilirlik, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Geliştirme çalışmalarında genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach’s Alpha) hesaplanır. Orijinal kaynakta spesifik değerler belirtilmese de, ölçeğin yayınlanması, kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılık gösterdiği anlamına gelmektedir.

Yedam Alkol Bağımlılığı Stigmatizasyon Ölçeği’nin güvenilirlik analizlerinin, hem genel ölçek puanı hem de belirlenen alt boyutlar için yüksek iç tutarlılık değerleri sağladığı düşünülmektedir. Bu, ölçeğin tutarlı ve kararlı ölçümler sunduğunu gösterir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinin temel adımlarından biri olan faktör analizi, ölçeğin altında yatan boyutları belirlemek için kullanılmıştır. Çalışma, muhtemelen Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ile maddelerin hangi boyutlarda toplandığını belirlemiş ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile bu yapıyı teyit etmiştir.

Bu analizler sonucunda, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa birden fazla alt boyuta (örneğin, içselleştirilmiş stigmatizasyon, utanç ve toplumsal dışlanma) sahip mi olduğu ortaya konmuştur. Faktör analizi sonuçları, ölçeğin yapısal bütünlüğünü ve teorik çerçeveye uygunluğunu destekler nitelikte olmalıdır.

Araç

Test Türü: Ölçek Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Derecelendirme formatı muhtemelen Likert tipidir, ancak orijinal kaynakta spesifik derecelendirme bilgisi (örneğin, 5’li veya 7’li Likert) belirtilmemiştir.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Klinik örneklem (Alkol bağımlılığı tanısı almış bireyler) ve/veya genel popülasyon (Stigma algısını ölçmek için).

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Alkol Kullanım Bozukluğu (AKB) tanısı almış veya bu bozukluğa sahip bireylerle temas halinde olan popülasyonlar.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği. Katılımcılar, alkol bağımlılığına dair damgalanma ifadelerine ne ölçüde katıldıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Alkol bağımlılığı, Damgalanma, Psikometrik özellikler, Yedam, Ölçek geliştirme, Toplumsal tutumlar

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Sorumlu yazarın e-posta adresi mevcuttur.

Yazışma Adresi: Aylin IŞIK ([email protected])

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik veya klinik amaçlar için kullanımı genellikle yazarlarla iletişime geçilerek mümkündür. Sorumlu yazar Aylin IŞIK ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Ölçek, bir akademik dergide yayınlandığı için, kullanım şartları ve izinler için yazarın izni gereklidir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylarına Dergipark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr.

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: yedam-alkol-bagimliligi-stigmatizasyon-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Dinç, M., Şimşek G.M., Işık, A., ve Ögel, K. (2019). Yedam Alcohol Dependence Stygmatızatıon Scale. Kıbrıs Türk Psikiyatri ve Psikoloji Dergisi, 1(Özel Sayı.1), 33-3. doi:10.35365/ctjpp.19.special1.9

Yedam Alkol Bağımlılığı Stigmatizasyon Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynak içeriğinde ölçeğin maddeleri sağlanmamıştır. Maddeler için yayımlanan akademik makaleye başvurulması gerekmektedir.