Diyabete Özgü Yeme Bozukluğu Ölçeği

Özet

Diyabete Özgü Yeme Bozukluğu Ölçeği (DÖYBÖ), orijinal adı Diabetes Eating Problem Survey (DEPS) olan psikometrik bir aracın Türkçe uyarlamasıdır. Bu ölçek, özellikle Tip 1 Diyabet ile yaşayan çocuk ve ergenlerde, diyabet yönetimine özgü sorunlu yeme davranışlarını ve tutumlarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, insülin atlama veya kısıtlama gibi diyabet tedavi rejimini kasıtlı olarak aksatmaya yönelik davranışları ve genel bir Yeme Bozukluğu riskini taramada kritik bir rol oynamaktadır. Türkiye uyarlaması, ölçeğin Türk popülasyonunda güvenilir ve geçerli bir tarama aracı olarak kullanılabileceğini göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Diyabete Özgü Yeme Bozukluğu Ölçeği, Tip 1 Diyabet, Yeme Bozukluğu, Diyabet Yönetimi, Psikometrik Araç, Ergenlik, Uyarlama.

Yazarlar

Atik-Altınok, Y., Özgür, S., Meseri, R., Özen, S., Darcan, Ş., Gökşen, D.

Amaç

DÖYBÖ’nün temel amacı, Tip 1 Diyabet tanısı almış bireylerde, özellikle çocuk ve ergen popülasyonunda, diyabet yönetimiyle doğrudan ilişkili olan düzensiz ve sorunlu yeme davranışlarını hızlı ve etkili bir şekilde belirlemektir. Bu tür davranışlar genellikle insülin kısıtlaması (“diabulimia” riski) veya diyabetik rejime uyumda yaşanan ciddi zorluklar şeklinde kendini gösterir. Ölçek, klinik müdahale gerektiren bireyleri erken aşamada tarayarak tedavi süreçlerine katkı sağlamayı hedefler.

Ölçeğin uyarlama çalışması, orijinal olarak İngilizce konuşulan popülasyon için geliştirilmiş olan aracın, Türk kültürü ve dili bağlamında geçerliliğini ve güvenilirliğini kanıtlamak üzere yapılmıştır. Bu sayede, Türk klinisyenler ve araştırmacılar için standartlaştırılmış bir değerlendirme imkanı sunulmuştur.

Yapı

Diyabete Özgü Yeme Bozukluğu Ölçeği, diyabetik bireylerin yeme davranışları ve beden imajı ile ilgili algılarını ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçek, genel yeme bozukluğu belirtilerinden ziyade, diyabet tedavisine (özellikle insülin kullanımına) yönelik özgül yanlış tutumları ve davranışları ölçmeye odaklanır. Bu yapısal yaklaşım, Diyabet hastalarının yaşadığı benzersiz psikolojik zorlukları yakalamayı mümkün kılar.

Ölçekteki maddeler, bireyin yiyecek alımı, vücut ağırlığına ilişkin endişeleri ve diyabetik rejime uyumu arasındaki karmaşık etkileşimi kapsar. Ölçeğin psikometrik yapısı, bu davranışların altta yatan tek bir diyabetle ilişkili yeme problemi faktörünü temsil ettiğini göstermektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliğini incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Yapılan analizler sonucunda, elde edilen modelin uyum indeksleri incelenmiş ve ana faktörler ile alt boyutları arasında kabul edilebilir düzeyde bir uyumluluk olduğu saptanmıştır.

Yapılan analizlerde elde edilen kök ortalama kare yaklaşım hatası (RMSEA) değeri 0.076 olarak belirlenmiştir. Bu değer, ölçeğin teorik yapısının Türk örnekleminde de doğrulandığını ve ölçeğin yapı geçerliliğinin sağlandığını göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin Tip 1 Diyabet tanısı olan çocuk ve ergenlerde yeme bozukluğu riskini geçerli bir şekilde ölçtüğünü destekler.

Güvenirlik

Diyabete Özgü Yeme Bozukluğu Ölçeği’nin güvenilirlik düzeyi, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak belirlenmiştir. Ölçeğin genel güvenilirliğini temsil eden Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı 0.85 olarak bulunmuştur.

Bu yüksek iç tutarlılık değeri (0.85), ölçeği oluşturan 16 maddenin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı, yani diyabete özgü sorunlu yeme davranışlarını ölçtüğünü göstermektedir. Klinik ve araştırma ortamlarında kabul edilebilir yüksek bir güvenilirlik düzeyine sahip olması, ölçeğin kararlı sonuçlar verdiğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin tek faktörlü yapısının Türk popülasyonunda ne ölçüde korunduğunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, önceden belirlenmiş teorik modelin veri setine uygunluğunu değerlendirir.

Analiz sonuçları, modelin uyum indekslerinin (RMSEA=0.076) kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu ve bu durumun, ölçeğin ana faktör yapısının Türk çocuk ve ergen örnekleminde de doğrulandığını göstermiştir. Bu bulgu, DEPS’in yapısal bütünlüğünün korunduğunu ve uluslararası standartlara uygun olduğunu teyit etmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Orijinal ölçek: Diabetes Eating Problem Survey – DEPS)

Format: Kendini Bildirim Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Klinik Popülasyon

Yaş Grubu: Çocuklar ve Ergenler

Popülasyon Detayları: Tip 1 Diyabet tanısı almış bireyler.

Test Metodolojisi: 16 maddeden oluşan ve 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılan bir ölçektir.

Anahtar Kelimeler

Yeme Bozukluğu, İnsülin Kısıtlaması, Diyabetik Komplikasyonlar, Psikososyal Değerlendirme, Güvenilirlik, Geçerlilik.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sorumlu Yazar: Yasemin Atik Altınok

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Test Yılı (Uyarlama): 2017

Ölçeğin kullanımı ve izinleri ile ilgili detaylı bilgi için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Atik-Altınok, Y., Özgür, S., Meseri, R., Özen, S., Darcan, Ş., & Gökşen, D. (2017). Reliability and validity of the Diabetes Eating Problem Survey in Turkish children and adolescents with type 1 diabetes mellitus. The Journal of Clinical Research in Pediatric Endocrinology, 9(4), 323-328. doi: 10.4274/jcrpe.4219

Orijinal makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: cms.galenos.com.tr

Ölçeğin Türkçe uyarlamasına ait PDF dokümanı burada mevcuttur: diyabete-ozgu-yeme-bozuklugu-olcegi-toad.pdf

Diyabete Özgü Yeme Bozukluğu Ölçeği Maddeleri

Ölçek Madde Sayısı: 16

Derecelendirme: 5’li Likert Tipi Derecelendirme

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, telif hakları nedeniyle bu platformda yayımlanmamaktadır. Ölçeğin uygulama ve puanlama detaylarına ulaşmak için lütfen yukarıda belirtilen kaynak makaleye veya sorumlu yazara başvurunuz.