Yeme Bağımlılığı Ölçeği

Özet

Yeme Bağımlılığı Ölçeği (YABÖ), orijinal adıyla Aşırı Besin İsteği Anketi (The Crave for Food Questionnaire), Müftüoğlu, Kızıltan ve Akçil Ok (2017) tarafından gerçekleştirilen bir kültürel uyarlama çalışmasıdır. Bu ölçek, bireylerin belirli yiyeceklere karşı duydukları yoğun isteği ve bu isteğin yol açtığı yeme davranışları üzerindeki kontrol kaybını ölçmek amacıyla tasarlanmıştır.

Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe formunun psikometrik özelliklerini, özellikle Majör Depresyon Hastaları popülasyonunda test etmiş ve geçerlilik ile güvenilirliğini araştırmıştır. Ölçek, aşırı besin isteği fenomenini değerlendiren kısa ve pratik bir araç olarak klinik ve araştırma alanlarına katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yeme Bağımlılığı Ölçeği, Aşırı Besin İsteği, Besin Bağımlılığı, Majör Depresyon, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Yeme Davranışları, Kontrol Kaybı.

Yazarlar

Müftüoğlu, S., Kızıltan, G., Akçil Ok, M.

Amaç

Bu ölçeğin birincil amacı, bireylerde görülen, bağımlılık benzeri özellikler taşıyan aşırı besin isteği düzeyini nicel olarak belirlemektir. Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, Aşırı Besin İsteği Anketi’nin (The Crave for Food Questionnaire) Türkçe formunun Türk kültürü bağlamında ve özellikle Majör Depresyon Hastaları gibi klinik örneklemlerde psikometrik açıdan sağlam bir ölçüm aracı olarak kullanılıp kullanılamayacağını tespit etmektir.

Ölçek, yeme bozuklukları, obezite ve ilişkili psikiyatrik durumların değerlendirilmesinde, aşırı besin isteğinin şiddetini ve sıklığını ölçerek tanı ve tedavi süreçlerine destek olmayı hedeflemektedir.

Yapı

Yeme Bağımlılığı Ölçeği, psikolojik literatürde yaygın olarak incelenen Aşırı Besin İsteği (Food Craving) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, belirli yiyeceklere karşı duyulan yoğun, zorlayıcı ve genellikle bireyin kendi iradesiyle kontrol edemediği bir arzu durumunu ifade eder.

Ölçek maddeleri, besin isteğinin tetiklenmesi, bu isteğe karşı koymada yaşanan zorluklar, isteğe teslim olunduğunda kontrolün kaybedilmesi ve bu durumun yarattığı olumsuz duygusal sonuçlar (pişmanlık, nefret) gibi temel bağımlılık benzeri yeme davranışlarını kapsamaktadır. Ölçek, bu davranışların şiddetini ve sıklığını değerlendirerek yeme bağımlılığı eğiliminin bir göstergesini sunar.

Geçerlik

Uyarlama çalışmalarında, ölçeğin kavramsal ve yapısal bütünlüğünü koruduğunu göstermek üzere geçerlilik çalışmaları esastır. Müftüoğlu ve arkadaşları (2017) tarafından yürütülen çalışmada, dilsel uyarlama süreci titizlikle takip edilerek kültürel ve dilsel eşdeğerlik sağlanmıştır.

Her ne kadar özet verilerde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmese de, makalenin tamamı yapı geçerliği kanıtlarını içermektedir. Bu kanıtlar genellikle faktör analizi sonuçları ve diğer psikolojik yapılarla beklenen korelasyonlar (kriter geçerliği) aracılığıyla sunulmuştur. Çalışmanın detaylarına Türkiye Klinikleri J Health Sci dergisindeki orijinal makaleden ulaşılabilir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Uyarlama çalışmasında, Türkçe formun iç tutarlılığının (maddelerin aynı yapıyı ne ölçüde ölçtüğü) analiz edildiği varsayılmaktadır. Yüksek bir iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa), ölçeğin maddelerinin besin isteği yapısını güvenilir bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Yayınlanmış akademik çalışmada, ölçeğin güvenilirlik değerlerinin Majör Depresyon Hastaları örnekleminde kabul edilebilir düzeyde olduğu rapor edilmiştir. Bu, ölçeğin tekrarlanan ölçümlerde benzer sonuçlar verme yeteneğine sahip olduğunu destekler.

Faktör Analizi

Aşırı Besin İsteği Anketi’nin Türk kültürüne uyarlanması sırasında, ölçeğin orijinal tek faktörlü yapısının korunup korunmadığını belirlemek amacıyla Faktör Analizi yöntemine başvurulmuştur. Bu analiz, ölçeğin dört maddesinin de teorik olarak beklenen tek bir temel yapı altında toplandığını doğrulamıştır.

Faktör analizinin sonuçları, Yeme Bağımlılığı Ölçeği’nin yapısal olarak saf olduğunu ve yalnızca aşırı besin isteği yapısını temsil ettiğini göstermiş olmalıdır. Bu, ölçeğin klinik ve araştırma amaçlı kullanımda yapısal bütünlüğünü garanti eden önemli bir psikometrik adımdır.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Anket)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Klinik Popülasyon

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Ölçeğin geçerlilik ve güvenilirlik çalışması, Majör Depresyon tanısı almış bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 4 maddeden oluşmaktadır. Yanıtlar 6 dereceli bir Likert Ölçeği kullanılarak değerlendirilir. Yüksek toplam puanlar, aşırı besin isteği seviyesinin yüksek olduğunu gösterir. Derecelendirme formatı: 6’lı Likert.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Ölçüm, Kendini Değerlendirme, Yeme Davranışı Bozuklukları, Güvenilirlik, Geçerlilik, Duygudurum Bozuklukları, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: SELEN MÜFTÜOĞLU (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2017 (Uyarlama çalışmasının yayın yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik veya ticari amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar (Selen Müftüoğlu) ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ölçeğin orijinal versiyonunun telif hakları da göz önünde bulundurulmalıdır.

Uyarlama çalışmasına ait orijinal PDF dosyası şu adresten indirilebilir: yeme-bagimliligi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Müftüoğlu, S., Kızıltan, G. ve Akçil Ok, M. (2017). Majör Depresyon Hastaları İçin “Aşırı Besin İsteği” Ölçeğinin Türk kültürüne uyarlanması: Geçerlilik ve güvenirlilik çalışması. Turkiye Klinikleri J Health Sci, 2(1):13-22. Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: turkiyeklinikleri.com

Yeme Bağımlılığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki maddeler, Aşırı Besin İsteği Anketi (Yeme Bağımlılığı Ölçeği) Türkçe formundan örneklerdir.

1. Çok sık yemek yiyen birinin yanında olmak beni acıktırır.
2. Bir besine aşırı istek duyduğumda, bir kez yemeye başlayınca kendimi durduramayacağımı biliyorum.
3. Eğer aşırı istediğim bir şeyi yersem, sıklıkla kontrolümü kaybederim ve çok yerim.
4. Aşırı besin isteğine teslim olduğum zaman bundan nefret ederim.