Yale Yeme Bağımlılığı Ölçeği

Özet

Yale Yeme Bağımlılığı Ölçeği (YYBÖ), orijinali Yale Üniversitesi’nden Dr. Ashley Gearhardt ve meslektaşları tarafından geliştirilen Yale Food Addiction Scale (YFAS) ölçeğinin Türkçe’ye adaptasyonudur. Bu ölçek, yeme davranışlarını, DSM-5’te belirtilen madde bağımlılığı kriterlerine benzer şekilde değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. YYBÖ’nün uyarlama çalışması, özellikle bariyatrik cerrahi hastalarında psikometrik özelliklerinin incelenmesi yoluyla Türk popülasyonunda kullanımı için geçerli ve güvenilir bir araç sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Yeme bağımlılığı, Yale Yeme Bağımlılığı Ölçeği, YFAS, bariyatrik cerrahi, psikometrik özellikler, adaptasyon, bağımlılık, yeme bozuklukları.

Yazarlar

Güzin Mukaddes Sevinçer, Nese Konuk, Sinan Bozkurt, Özge Saraçlı, Hakan Coşkun.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin yeme davranışlarında madde kullanım bozukluklarına benzer semptomlar gösterip göstermediğini belirlemektir. Bu, yüksek oranda işlenmiş gıdalara karşı geliştirilen kompulsif tüketim eğilimlerini ölçmeyi içerir. YYBÖ, bireyin yiyecek tüketimi üzerindeki kontrol kaybını ve bunun yaşam kalitesi üzerindeki olumsuz etkilerini değerlendirerek klinik tanıya yardımcı olmayı amaçlar.

Türkçe uyarlama çalışmasının özel amacı, Yale Yeme Bağımlılığı Ölçeği’nin kültürel ve dilsel adaptasyonunu sağlayarak, Türk popülasyonunda yeme bağımlılığı prevalansını ve şiddetini standart bir araçla değerlendirebilmektir. Bu adaptasyon, özellikle obezite ve ilişkili cerrahi müdahale gerektiren hastalarda tanısal çalışmalara olanak tanır.

Yapı

Ölçek, yeme bağımlılığını bir davranışsal bağımlılık olarak kavramsallaştırmaktadır. Temelde, Amerikan Psikiyatri Birliği’nin (APA) DSM kılavuzlarında belirtilen madde kullanım bozukluklarının yeme eylemine uygulanmış yedi temel semptomunu ölçer. Bu semptomlar, bireyin yiyecek tüketimi üzerindeki kontrolünü kaybetmesi ve bu davranışın sosyal ya da mesleki işlevselliği bozması üzerine odaklanır.

Bu yapısal kriterler arasında, yiyecek tüketimi üzerindeki kontrol kaybı, yeme davranışının olumsuz sonuçlara rağmen sürdürülmesi, tolerans gelişimi ve yiyecekten uzak kalındığında ortaya çıkan yoksunluk (çekilme) belirtileri yer almaktadır. YYBÖ, bu semptomların varlığını ve klinik olarak anlamlı bozulmaya yol açıp açmadığını değerlendirir.

Geçerlik

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları doğrudan belirtilmemiş olsa da, Türkçe uyarlama çalışması (Sevinçer vd., 2015) ölçeğin psikometrik özelliklerini detaylıca incelemiştir. Bu çalışma kapsamında yapı geçerliği (faktör analizi) test edilmiş ve ölçeğin yeme bağımlılığı yapısını temsil etme yeteneği değerlendirilmiştir. Geçerlik sonuçları, ölçeğin yeme bağımlılığı olgusunu diğer klinik ve davranışsal ölçütlerle tutarlı bir şekilde ölçebildiğini göstermektedir.

Özellikle bariyatrik cerrahi hastaları gibi yüksek riskli popülasyonlarda yapılan bu geçerlik çalışması, YYBÖ’nün bu özel grupta klinik kullanımı için uygun olduğunu destekleyen kanıtlar sunmuştur. YFAS’ın özgün kriterlere dayalı puanlama sistemi, yüksek düzeyde bağımlılık belirtisi gösteren bireyleri güvenilir bir şekilde ayırt etme yeteneğine sahiptir.

Güvenirlik

Türkçe adaptasyon çalışmasında (Sevinçer vd., 2015), ölçeğin iç tutarlılık güvenilirliği incelenmiştir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar homojen bir şekilde ölçtüğünü gösterir ve genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, YYBÖ’nün maddelerinin bir bütün olarak yeme bağımlılığı semptomlarını tutarlı bir biçimde ölçme yeteneğine sahip olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik analizleri, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar ürettiğini (test-tekrar test güvenilirliği) ve yeme bağımlılığı teşhisinin tekrarlanabilir olduğunu desteklemektedir. Bu, ölçeğin klinik değerlendirmelerde ve araştırmalarda güvenle kullanılabileceği anlamına gelir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin faktör yapısını incelemek amacıyla uygun istatistiksel teknikler (genellikle Keşfedici veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) kullanılmıştır. Bu analizler, orijinal YFAS’ın teorik yapısının (yani, madde bağımlılığı kriterlerine dayalı semptomların) Türk örnekleminde de korunduğunu doğrulamayı amaçlamıştır. YFAS genellikle tek faktörlü bir yapıya eğilimli olsa da, bazı adaptasyonlarda çok boyutlu yapılar da tespit edilebilmektedir.

Faktör analizi sonuçları, Türkçe formun yapısal olarak geçerli olduğunu ve yeme bağımlılığının klinik yapısını doğru bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir. Bu yapısal doğrulama, ölçeğin Türk kültürü ve diline özgü nüanslara rağmen orijinal kavramsal çerçeveyi sürdürdüğünü teyit etmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Orijinal Yale Food Addiction Scale‘den).

Format: Genellikle 5 veya 6 noktalı Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanılarak yanıtlanan kişisel bildirim ölçeğidir. Ölçek, DSM kriterlerine uygun semptomların ne sıklıkla deneyimlendiğini sorgular.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, klinik popülasyonlar (Özellikle obezite ve yeme bozukluğu riski taşıyan bireyler).

Yaş Grubu: Yetişkin (18 yaş ve üstü).

Popülasyon Detayları: Türkçe adaptasyon çalışması, özellikle bariyatrik cerrahi geçiren veya geçirecek olan hastalar üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Psikometrik özelliklerin belirlenmesi amacıyla kesitsel çalışma tasarımı kullanılarak anket yöntemiyle uygulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Yeme bozukluğu, obezite, psikometri, DSM-5 kriterleri, Güzin Mukaddes Sevinçer, YFAS-T, davranışsal bağımlılık.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi sağlanmamıştır.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Güzin Mukaddes Sevinçer).

Yazışma Adresi: Bilgi sağlanmamıştır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması 2015 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli yasal izinler ve potansiyel ücretlendirme bilgileri, sorumlu yazar Güzin Mukaddes Sevinçer veya orijinal ölçeğin telif hakkı sahipleri (Yale Üniversitesi) ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir. Akademik ve klinik araştırma amaçlı kullanımlar genellikle izin gerektirir.

Kaynaklar

• Sevinçer, G. M., Konuk, N., Bozkurt, S., Saraçlı, Ö., & Coşkun, H. (2015). Psychometric properties of the Turkish version of the yale food addiction scale among bariatric surgery patients. Anatolian Journal of Psychiatry 16,(Special issue.1), 44-53. doi: 10.5455/apd.174345

Uyarlama çalışmasının orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: researchgate.net

Ölçeğin orijinal PDF formu aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: yale-food-addiction-scale-yfas-toad.pdf

Yale Yeme Bağımlılığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte doğrudan listelenmemiştir. Maddelere ulaşmak için lütfen referans verilen akademik makaleyi veya ekteki PDF dosyasını inceleyiniz.