Yaratıcılığa Teşvik Edici Öğretmen Davranışları İndeksi (YÖDİndeksi)

Özet

Yaratıcılığa Teşvik Edici Öğretmen Davranışları İndeksi (YÖDİndeksi), öğretmenlerin sınıf ortamında öğrencilerin yaratıcılığını teşvik eden ve destekleyen pedagojik davranışlarını sistematik olarak ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış bir ölçme aracıdır. Bu indeks, öğretmenlerin öğrencilere sağladığı öğretmen desteği, özerklik fırsatları ve yargılayıcı olmayan geri bildirim mekanizmalarını değerlendirmeye odaklanmaktadır. Ölçek, toplamda 9 alt boyut ve 45 maddeden oluşmakta olup, öğretmenlerin yaratıcılığı destekleme düzeylerini 6’lı Likert tipi bir derecelendirme ile belirlemektedir.

İndeksin uyarlama çalışması, İbrahim Akar tarafından 2014 yılında gerçekleştirilmiş ve ölçeğin Türk eğitim sistemindeki geçerlik ve güvenirlik standartlarını karşıladığı gösterilmiştir. YÖDİndeksi, eğitim araştırmacıları ve uygulayıcıları için sınıf içi yaratıcılık iklimini ölçmede önemli bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yaratıcılık, Öğretmen Davranışları, Eğitim Psikolojisi, Ölçek Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Öğrenci Motivasyonu, Pedagojik Davranış.

Yazarlar

İbrahim Akar

Amaç

YÖDİndeksi’nin temel amacı, öğretmenlerin sınıf içi uygulamalarında yaratıcılığı ne ölçüde desteklediklerini ve öğrencilerin yaratıcı potansiyellerini ortaya çıkarmalarına yardımcı olan spesifik pedagojik davranışları saptamaktır. Bu araç, eğitim alanında yapılan araştırmalara katkıda bulunarak, yaratıcılığı teşvik eden çevresel faktörlerin anlaşılmasına yardımcı olmayı hedefler.

Uyarlama çalışması, ölçeğin kavramsal yapısının ve maddelerinin Türk kültürüne ve eğitim sistemine uygunluğunu test ederek, Türkiye’deki öğretmenlerin yaratıcılığı destekleme eğilimlerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilmesini sağlamak üzere gerçekleştirilmiştir. Ölçek, öğretmenlerin öz değerlendirme yapmalarına ve yaratıcılığı destekleme stratejilerini geliştirmelerine rehberlik eder.

Yapı

Ölçek, öğretmenlerin yaratıcılığı teşvik etme düzeylerini ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Bu yapı, öğretmenlerin öğrencilere sağladığı bilişsel, duygusal ve sosyal destek mekanizmalarını kapsar. YÖDİndeksi, toplam 9 farklı alt boyutu ölçmektedir:

• Bağımsızlık: Öğrenci özerkliğini ve kendi kendine öğrenmeyi teşvik etme.
• Entegrasyon: Sınıf ortamında fikir ve görüşlerin paylaşılmasına yönelik fırsatlar yaratma.
• Motivasyon: Öğrenme sürecine odaklanmayı ve aceleci olmayan bir ilerleme hızını destekleme.
• Yargılama: Öğrenci fikirlerini anında ve kesin bir şekilde yargılamaktan kaçınma.
• Esneklik: Konu dışı görünen sorulara bile açık olma ve özgür soru sormayı teşvik etme.
• Değerlendirme: Öğrencilerin çalışmalarını kendi kendilerine kontrol etmelerini bekleme.
• Sorgulama: Öğrenci önerilerini ciddiye alma ve dikkate alma.
• Fırsatlar: Öğrenilen bilgileri farklı durumlarda deneme ve uygulama imkanı sunma.
• Hayal Kırıklığı: Duygusal destek ihtiyacı duyan öğrencilere ulaşılabilir olma.

Geçerlik

YÖDİndeksi’nin yapısal geçerliği, alt ölçekler ile tüm indeks arasında hesaplanan korelasyon katsayıları incelenerek değerlendirilmiştir. Analiz sonuçları, tüm alt ölçeklerin genel indeks ile güçlü ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişkiye sahip olduğunu göstermiştir.

Hesaplanan korelasyon katsayıları 0,63 ile 0,89 arasında değişen değerler almıştır. Bu yüksek korelasyon düzeyleri, alt boyutların ölçtükleri spesifik davranışların, bütünü oluşturan Yaratıcılığı Teşvik Edici Öğretmen Davranışları genel yapısıyla yüksek düzeyde tutarlılık gösterdiğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayıları (Cronbach Alfa) ile belirlenmiştir. Yapılan analizlerde alt ölçeklerin güvenirlik katsayıları 0,68 ile 0,80 arasında değişen değerler göstermiştir. Bu aralık, psikometrik standartlara göre alt boyutların güvenilir olduğunu ortaya koymaktadır.

Tüm indeksin genel iç tutarlılık katsayısı ise 0,95 gibi oldukça yüksek bir değer olarak hesaplanmıştır. Bu sonuç, YÖDİndeksi’nin bütünüyle mükemmel düzeyde güvenilir bir ölçme aracı olduğunu ve ölçülen yapıyı tutarlı bir şekilde yansıttığını göstermektedir.

Faktör Analizi

YÖDİndeksi, orijinal yapıyı koruyarak 9 faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu yapı, yaratıcılığı teşvik eden öğretmen davranışlarının dokuz farklı ve bağımsız boyutunu temsil etmektedir. Her bir faktör (alt ölçek), 5 madde içermektedir ve toplam madde sayısı 45’tir. Uyarlama çalışması, bu faktör yapısının Türk örnekleminde de geçerliliğini koruduğunu desteklemektedir.

Faktörlerin çok boyutlu yapısı, öğretmenlerin yaratıcılığı teşvik etme rollerinin sadece tek bir davranış biçimine indirgenemeyecek kadar karmaşık olduğunu ve bu davranışların bağımsızlık, esneklik ve yargılamama gibi farklı stratejiler gerektirdiğini vurgular.

Araç Bilgileri

Test Type: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: 45 maddeden oluşan öz bildirim tipi likert ölçeği.

Language Available: Türkçe

Population Group: Öğretmenler

Age Group: Yetişkinler (Çalışan öğretmenler)

Population Details: Ölçek, öğrencilerin yaratıcılığını teşvik eden öğretmen davranışlarını değerlendirmek amacıyla eğitim kademesi fark etmeksizin kullanılabilir.

Test Methodology: 6’lı Likert tipi derecelendirme kullanılmıştır:

• 6 = Her zaman
• 1 = Hiçbir zaman

Anahtar Kelimeler

Öğretmen Davranışları, Yaratıcılık Eğitimi, Sınıf Ortamı, Psikometrik, Adaptasyon, Güvenirlik, Yapısal Geçerlik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: İbrahim Akar (Hacettepe Üniversitesi)

İzinler, Ücret ve Uygulama Yılı

Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışması 2014 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve telif haklarına dair detaylı bilgi ve izinler için sorumlu yazar İbrahim Akar ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Bu çalışmaya ait orijinal makale ve ölçeğin PDF versiyonu aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: yaraticiliga-tesvik-edici-ogretmen-davranislari-indeksi-toad.pdf

Kaynaklar

Akar, İ. (2014). Yaratıcılığa Teşvik Edici Öğretmen Davranışları İndeksi ‘nin (YÖDİndeksi) Türkçeye uyarlanması. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(1), 304-328. Makalenin çevrimiçi bağlantısı: efdergi.ibu.edu.tr.

Yaratıcılığa Teşvik Edici Öğretmen Davranışları İndeksi (YÖDİndeksi) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

9 alt ölçek ve 45 madde

• Bağımsızlık(5): Öğrencilerimi, kendi kendilerine öğrendiklerini bana göstermeleri için cesaretlendiririm
• Entegrasyon(5): Sınıfımda, öğrencilerin fikirlerini ve görüşlerini paylaşabilme fırsatları her zaman vardır.
• Motivasyon(5m): Bir konudan diğer bir konuya hızlı geçişler yapmak benim için sınıftaki öncelikli işlerden biri değildir
• Yargılama(5m): Öğrencilerimin fikirleri hakkında, fikirlerine katılsam da katılmasam da, anlık görüşler belirtmekten kaçınırım
• Esneklik(5m): Öğrencilerimi, sordukları sorular konu/ders ile ilgisiz gibi görünse bile özgürce sorular sormaya cesaretlendiririm
• Değerlendirme(5m): Öğrencilerimden, yapmış oldukları çalışmaları benim kontrol edip doğrulamamı beklemek yerine kendi kendilerine kontrol etmelerini beklerim
• Sorgulama(5m): Öğrencilerimin önerilerini dikkate alırım ki onları ciddiye aldığımı bilsinler.
• Fırsatlar(5m): Öğrencilerimi, benden öğrenmiş olduklarını farklı durumlarda denemeleri için cesaretlendiririm
• Hayal kırıklığı(5m): Öğrencilerimden hayal kırıklığına uğrayanlar duygusal destek almak için bana gelebilirler