Yaratıcılığı Destekleyen İlköğretim Öğretmenleri İndeksi Ölçeği

Özet

Yaratıcılığı Destekleyen İlköğretim Öğretmenleri İndeksi Ölçeği, ilköğretim öğretmenlerinin sınıflarında öğrencilerin yaratıcılığını destekleme veya engelleme eğiliminde olan davranışlarını ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış (adaptasyon) psikometrik bir araçtır. Ayhan Dikici tarafından 2013 yılında uyarlanan bu ölçek, öğretmenlerin pedagojik yaklaşımlarını, öğrenci bağımsızlığını teşvik etme düzeylerini ve yaratıcı düşünceyi destekleyen atmosfer oluşturma yeteneklerini değerlendirmektedir. Ölçek, 5’li Likert ölçeği formatında olup, toplam 33 maddeden ve 9 alt boyuttan oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yaratıcılık, İlköğretim Öğretmenleri, Ölçek Uyarlama, Öğretmen Eğitimi, Öğretmen Davranışları, Likert Ölçeği, Psikometri, Faktör Analizi.

Yazarlar

Ayhan Dikici

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ilköğretim kademesindeki öğretmenlerin sınıf içi uygulamalarında öğrencilerin yaratıcılığını ne ölçüde desteklediğini veya körelttiğini belirlemektir. Bu araç, öğretmenlerin yaratıcılığı teşvik eden yaklaşımlarını, özellikle de öğrencilere bağımsızlık tanıma, esneklik sağlama ve sorgulamayı özendirme gibi kritik boyutları değerlendirmek için geliştirilmiştir.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türk kültürüne ve eğitim sistemine uygunluğunu sınamak, geçerlik ve güvenirlik kanıtlarını sunarak ölçeği Türkçe literatüre kazandırmayı hedeflemiştir. Bu sayede, Türkiye’deki eğitim araştırmalarında öğretmenlerin yaratıcılığı destekleme davranışlarının standart bir araçla ölçülebilmesi sağlanmıştır.

Yapı

Ölçek, öğretmenlerin yaratıcılığı destekleme düzeylerini çok boyutlu bir yapı altında incelemektedir. Bu yapı, sadece teşvik edici eylemleri değil, aynı zamanda yaratıcı potansiyeli kısıtlayıcı olabilecek yargılama ve hayal kırıklığı gibi olumsuz boyutları da kapsamaktadır. Ölçülen temel yapı, öğretmenin sınıf yönetiminde ve ders işleyişinde öğrencilere sunduğu pedagojik iklimdir.

Bu yapı, bağımsızlık verme, güdüleme, esneklik sağlama ve değerlendirme biçimleri gibi 9 farklı alt boyutta detaylandırılmıştır. Bu boyutlar, yaratıcı düşüncenin gelişimi için gerekli olan psikolojik güvenliği ve özgürlüğü sağlayan öğretmen davranışlarını temsil eder ve yaratıcılığı destekleyen bütüncül bir bakış açısı sunar.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla yapılan analizlerde güçlü psikometrik kanıtlar elde edilmiştir. Örneklem yeterliliğini gösteren Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri .925 olarak bulunmuştur, bu da verilerin faktör analizi için mükemmel düzeyde uygun olduğunu göstermektedir. Ayrıca, değişkenler arasındaki korelasyonun anlamlılığını test eden Bartlett Küresellik Testi (Barlett Test of Sphericity) değeri 6230.061 (serbestlik derecesi: 990) ve p değeri .000 olarak tespit edilmiştir, bu da faktör analizine başlanabileceğini desteklemektedir.

Açımlayıcı faktör analizi (AFA) sonucunda, Varimax dik döndürme yöntemi kullanılmıştır. Bu döndürme sonrasında elde edilen faktör yük değerlerinin .392 ile .779 arasında değiştiği rapor edilmiştir. Faktör yüklerinin bu aralıkta olması, maddelerin ilgili alt boyutlara güçlü bir şekilde yüklendiğini ve ölçeğin yapısal geçerliğinin yüksek olduğunu işaret etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek için Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Ölçeğin tamamından elde edilen toplam Alfa katsayısı .94 gibi oldukça yüksek bir değer olarak bulunmuştur. Bu sonuç, ölçeğin genel olarak mükemmel düzeyde güvenilir ve iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Alt boyutlar incelendiğinde ise en düşük Alfa katsayısı .57 olarak rapor edilmiştir. Bu değer, bazı alt boyutların iç tutarlılığının kabul edilebilir sınırlarda olduğunu gösterse de, ölçeğin bütünü ele alındığında elde edilen yüksek güvenirlik katsayısı (.94), aracın genel ölçüm kararlılığının yeterli olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, yapısal olarak 9 alt boyuta ayrılmış ve toplam 33 maddeden oluşmaktadır. Bu çok boyutlu yapı, öğretmen davranışlarının yaratıcılık üzerindeki etkilerini farklı açılardan yakalamayı amaçlamaktadır. Faktör yapısı, orijinal ölçeğin yapısıyla tutarlılık göstermektedir.

Faktör analizi sonucunda ortaya çıkan ve yaratıcılığı destekleyen öğretmen davranışlarını temsil eden alt boyutlar ve bu boyutlara ait madde sayıları aşağıdaki gibidir:

• Bağımsızlık (2 m)
• Bütünleştirme (4 m)
• Güdüleme (3 m)
• Yargılama (4 m)
• Esneklik (4 m)
• Değerlendirme (3 m)
• Sorgulama (4 m)
• Fırsat verme (4 m)
• Hayal kırıklığı (5 m)

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: 33 maddeden oluşan, 9 alt boyutlu, öz bildirim (self-report) ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama çalışması).

Hedef Popülasyon: İlköğretim Öğretmenleri.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Öğretmenler).

Popülasyon Detayları: Türkiye’de görev yapan ilköğretim kademesindeki sınıf öğretmenleri.

Test Metodolojisi: 5’li Likert ölçeği (1= hiçbir zaman – 5= her zaman) kullanılarak derecelendirilmiştir. Yüksek puanlar, öğretmenlerin yaratıcılığı destekleme eğilimlerinin yüksek olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Cronbach Alfa, KMO, Varimax, İlköğretim, Öğretmen İndeksi, Eğitim Bilimleri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi Mevcut Değil (B/M/D)

Kurum E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: B/M/D

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2013 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı ve izin durumları için sorumlu yazar Ayhan Dikici ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalarda kullanım genellikle referans gösterme şartına bağlıdır.

Makalenin orijinal bağlantısı: kuyeb.com

The original PDF can be downloaded here: yaraticiligi-destekleyen-ilkogretim-ogretmenleri-indeksi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Dikici, A. (2013). Yaratıcılığı Destekleyen İlköğretim Öğretmenleri İndeksi Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 13(1), 307-324.

Yaratıcılığı Destekleyen İlköğretim Öğretmenleri İndeksi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek, 9 alt boyut ve toplam 33 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme 5’li Likert tipindedir (1= hiçbir zaman – 5= her zaman).

• Bağımsızlık (2 m)
• Bütünleştirme (4 m)
• Güdüleme (3 m)
• Yargılama (4 m)
• Esneklik (4 m)
• Değerlendirme (3 m)
• Sorgulama (4 m)
• Fırsat verme (4 m)
• Hayal kırıklığı (5 m)