The West Haven Yale Çok boyutlu Ağrı Envanteri

Özet

The West Haven Yale Çok boyutlu Ağrı Envanteri (WH-YMPI), kronik ağrı çeken bireylerin ağrı deneyimlerinin sadece şiddetini değil, aynı zamanda günlük yaşam aktiviteleri, sosyal ilişkiler ve duygusal durumlar üzerindeki çok boyutlu etkilerini değerlendirmek amacıyla tasarlanmış bir ölçektir. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, özellikle kanser hastalarında ağrının psikososyal etkilerini incelemek üzere yapılmıştır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini göstermeyi hedeflemiştir.

Ölçek, bireyin ağrıyla başa çıkma stratejilerini, aile ve sosyal çevrenin ağrıya tepkisini ve ağrının genel yaşam kalitesine etkisini kapsamlı bir şekilde analiz etmeye olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Ağrı, Çok Boyutlu Ağrı Envanteri, Kanser, Kronik Ağrı, Psikososyal Değerlendirme, Psikometri, Uyarlama.

Yazarlar

Orijinal Ölçek Geliştiricileri: Kerns, Turk ve Rudy. Türkçe Uyarlama: Cetin, A. A., Bektas, H., & Ozdogan, M.

Amaç

Bu envanterin temel amacı, bireylerin yaşadığı ağrının şiddetini ölçmenin ötesine geçerek, ağrının bireyin yaşamına ne ölçüde müdahale ettiğini ve sosyal çevrenin bu ağrı deneyimine nasıl tepki verdiğini belirlemektir. Bu sayede, sadece semptom yönetimine değil, aynı zamanda ağrının neden olduğu fonksiyonel bozulma ve sosyal dezavantajlara odaklanan kapsamlı tedavi planları geliştirilebilir.

Türkçe uyarlamasının özel amacı ise, Türkiye’deki kanser hastalarında ağrının çok boyutlu etkilerini kültürel açıdan geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirebilecek bir araç sağlamaktır.

Yapı

The West Haven Yale Çok boyutlu Ağrı Envanteri (WH-YMPI), kronik ağrının karmaşık doğasını yansıtan çeşitli alt boyutlardan oluşur. Tipik olarak, ölçek üç ana bölüm altında toplanan faktörleri ölçmektedir:

• Bölüm I: Ağrının Etkisi ve Şiddeti (Pain Impact and Severity): Ağrının şiddeti, günlük aktivitelere müdahalesi ve ağrının genel yaşam üzerindeki kontrolü gibi unsurları içerir.
• Bölüm II: Yaşam Kalitesi ve Duygudurum (Life Quality and Mood): Ağrının neden olduğu stres, kaygı, depresyon ve genel yaşam kalitesi algısı gibi psikolojik sonuçları değerlendirir.
• Bölüm III: Sosyal Tepkiler ve Destek (Social Responses and Support): Aile üyelerinin ve çevrenin ağrıya karşı gösterdiği destekleyici veya olumsuz tepkileri ölçer; bu, ağrı deneyiminin sosyal bağlamını belirler.

Geçerlik

Cetin, Bektas ve Ozdogan (2016) tarafından gerçekleştirilen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliği detaylı olarak incelenmiştir. Orijinal ölçeğin teorik yapısına uygun olarak, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonuçları, ölçeğin Türkçe formunun da beklenen çok boyutlu yapıyı koruduğunu göstermiştir.

Özellikle kanser hastaları örnekleminde, ölçeğin alt boyutları arasındaki korelasyonlar ve diğer ilgili klinik ölçümlerle (örneğin, yaşam kalitesi ölçekleri) olan ilişkileri incelenerek yapı geçerliği kanıtlanmıştır. Bu, ölçeğin gerçekten de ölçmek istediği psikolojik yapıyı ölçtüğünü doğrular.

Güvenirlik

Türkçe formun iç tutarlılığı, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. 2016 çalışmasının bulgularına göre, ölçeğin genelinde ve alt boyutlarında yüksek düzeyde iç tutarlılık (genellikle 0.80’in üzerinde) saptanmıştır. Bu yüksek katsayılar, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçeğin güvenilirliğini desteklediğini göstermektedir.

Gelecekteki çalışmalarda test-tekrar test güvenilirliği gibi diğer güvenilirlik yöntemlerinin de kullanılması, ölçeğin zaman içindeki kararlılığı hakkında ek bilgi sağlayacaktır.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlama çalışması, The West Haven Yale Çok boyutlu Ağrı Envanteri’nin orijinal üç faktörlü yapısını destekleyen bir faktör analizi sunmuştur. Bu analiz, ağrı ile ilişkili üç temel bileşenin (Ağrının Yaşama Müdahalesi, Ağrı Şiddeti ve Sosyal Tepkiler) ayrı ancak ilişkili yapılar olarak var olduğunu doğrulamıştır.

Doğrulayıcı faktör analizinde elde edilen uyum indeksleri, modelin Türk örneklemine iyi oturduğunu ve ölçeğin kültürel adaptasyon sürecinin başarılı olduğunu göstermiştir.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz bildirim ölçeği (Self-report scale), Likert tipi derecelendirme (Genellikle 0’dan 6’ya kadar değişen derecelendirme kullanılır).

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal dil)

Popülasyon Grubu: Kronik ağrı şikayeti olan yetişkinler, özellikle klinik popülasyonlar.

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, kanser tanısı almış ve kronik ağrı çeken bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireylerin ağrı deneyimlerinin şiddetini ve yaşamlarına olan müdahalesini kendi algılarına dayalı olarak değerlendirmelerini gerektiren psikometrik bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Kronik Ağrı, Yapı Geçerliği, Cronbach Alfa, Çok Boyutluluk, Onkoloji Hemşireliği.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hicran Bektaş

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler ve Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2016

Test Yılı (Orijinal): 1985

İzinler ve Ücret: Kullanım izinleri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari olmayan akademik kullanımlarda izin prosedürleri değişebilir.

Referanslar

• Cetin, A. A., Bektas, H., & Ozdogan, M. (2016). The West Haven Yale Multidimensional Pain Inventory: Reliability and validity of the Turkish version in individuals with cancer. European Journal of Oncology Nursing, 20, 1-9. DOI: 10.1016/j.ejon.2015.03.007
• Kerns, R. D., Turk, D. C., & Rudy, T. E. (1985). The West Haven-Yale Multidimensional Pain Inventory (WHYMPI). Clinical Journal of Pain, 1(1), 77-87. (Orijinal Ölçek Referansı)

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: the-west-haven-yale-multidimensional-pain-inventory-toad.pdf

The West Haven Yale Çok boyutlu Ağrı Envanteri Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için ilgili akademik yayına (Cetin, Bektas, & Ozdogan, 2016) başvurulması tavsiye edilir.