Yalan Söyleme Eğilimleri Ölçeği

Özet

Yalan Söyleme Eğilimleri Ölçeği, bireylerin yalan söyleme davranışlarına yönelik eğilimlerini sistematik olarak ölçmek amacıyla 2021 yılında geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. Ölçek, yalan söyleme motivasyonlarını temel olarak iki ana faktör altında incelemektedir: duygusal nedenlere bağlı yalanlar ve sosyal nedenlere bağlı yalanlar. Geliştirme sürecinde kapsamlı geçerlik ve güvenirlik analizleri yapılmış olup, 5’li Likert tipi derecelendirme formatını kullanmaktadır.

Bu ölçek, bireylerin sosyal ve duygusal bağlamlarda ne sıklıkta ve hangi amaçlarla gerçeği çarpıttığını anlamak isteyen araştırmacılar için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yalan Söyleme, Aldatma, Eğilim, Psikolojik Ölçek, Geçerlik, Güvenirlik, Sosyal Psikoloji

Yazarlar

Muhammet Aykuthan ULUSOY, O. Sezgin

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin yalan söyleme davranışlarına yönelik genel eğilimlerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Geliştirme çalışması, bu eğilimlerin altında yatan psikolojik ve sosyal motivasyonları birbirinden ayrıştırarak daha derinlemesine analiz yapılmasına olanak tanımayı hedeflemiştir.

Bu araç, özellikle eğitim, klinik ve sosyal psikoloji alanlarında yalan söyleme davranışının nedenlerini ve sonuçlarını inceleyen araştırmalara katkı sağlamak üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Yalan Söyleme Eğilimleri Ölçeği, yalan söylemeyi tek boyutlu bir olgu yerine, motivasyon kaynaklarına göre ayrılan çok boyutlu bir yapı olarak ele almaktadır. Yapı, Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri sonucunda iki temel alt boyutta toplanmıştır:

• Duygusal Nedenlere Bağlı Olarak Söylenen Yalanlar: Bu boyut, bireyin kendi duygusal durumunu koruma, suçluluktan kaçınma veya kişisel rahatlama sağlama gibi içsel ve duygusal ihtiyaçlardan kaynaklanan yalanları ölçer. Bu alt boyut 10 maddeden oluşmaktadır.
• Sosyal Nedenlere Bağlı Olarak Söylenen Yalanlar: Bu boyut, sosyal kabul görme, başkalarını etkileme, çatışmadan kaçınma, sosyal beklentilere uyum sağlama veya dışsal avantaj elde etme gibi sosyal etkileşimlerden kaynaklanan yalanları ölçer. Bu alt boyut 13 maddeden oluşmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, kapsam, yapı ve ölçüt geçerliği olmak üzere üç ana başlıkta incelenmiştir. Kapsam geçerliği için uzman görüşleri alınmış ve Lawshe’nin kapsam geçerlik oranı (KGO) ve kapsam geçerlik indeksi (KGİ) hesaplanmıştır. Bu analizler, maddelerin ölçülmek istenen yapıyı yeterince temsil ettiğini göstermiştir.

Yapı geçerliği, hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak test edilmiş, ölçeğin teorik olarak önerilen iki faktörlü yapısının verilerle uyumlu olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, ölçüt geçerliği çalışmaları kapsamında ölçek maddeleri için madde toplam ve madde kalan korelasyonları analiz edilerek maddelerin ayırt edicilik düzeyleri değerlendirilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık temelinde gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılığı değerlendirmek amacıyla yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı hesaplanmıştır. Elde edilen katsayılar, ölçeğin genelinin ve alt boyutlarının yüksek düzeyde tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir, bu da maddelerin aynı psikolojik yapıyı ölçmede kararlı olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme çalışmasında faktör analizi, ölçeğin yapı geçerliğini sağlamlaştırmak için kritik bir rol oynamıştır. İlk aşamada uygulanan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), yalan söyleme eğilimlerinin iki temel ve anlamlı faktör altında toplandığını ortaya koymuştur: Duygusal Nedenler ve Sosyal Nedenler. Bu analiz, toplam 23 maddelik nihai formun faktör yüklerini belirlemiştir.

İkinci aşamada ise, AFA ile elde edilen iki faktörlü yapının farklı bir örneklemde doğrulanması amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, modelin uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu ve iki faktörlü modelin veri setine mükemmel bir uyum sağladığını kanıtlamıştır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: 5’li Likert Tip (Örn: Hiçbir Zaman – Her Zaman)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yetişkin Örneklem (Adult Sample)

Age Group: Belirtilmemiştir (Genellikle üniversite öğrencileri ve yetişkinler)

Population Details: Geçerlik ve güvenirlik çalışmasında kullanılan örneklem detayları kaynak makalede yer almaktadır.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Yapı Geçerliği, AFA, DFA, Yalan, Duygusal Motivasyon, Sosyal Etkileşim

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Muhammet Aykuthan ULUSOY (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2021

İzinler ve Kullanım: Ölçek, akademik ve bilimsel araştırmalarda kullanılabilir. Kullanım öncesinde sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi ve kaynak gösterilmesi etik açıdan önemlidir.

Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı hakkında bilgi için yazarla iletişime geçilmelidir; akademik kullanım genellikle ücretsizdir.

Kaynakça

Ulusoy, M. A., ve Sezgin, O. (2021). Yalan Söyleme Eğilimleri Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 11(1), 233-266. doi: 10.23863/kalem.2021.191

Makalenin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: kalemacademy.com

Ölçeğe ait orijinal PDF dosyası aşağıdadır:

The original PDF can be downloaded here: yalan-soyleme-egilimleri-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Yalan Söyleme Eğilimleri Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

• Duygusal Nedenlere Bağlı Olarak Söylenen Yalanlar: 10 Madde
• Sosyal Nedenlere Bağlı Olarak Söylenen Yalanlar: 13 Madde