WOMAC Osteoartrit İndeksi

Özet

WOMAC Osteoartrit İndeksi (Western Ontario and McMaster Universities Osteoarthritis Index), özellikle kalça ve diz eklemi osteoartriti olan hastaların semptomlarını ve fiziksel işlevsellik düzeylerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş, yaygın olarak kullanılan bir ölçektir. Bu ölçeğin Türkçe uyarlaması, 2005 yılında Emine Handan Tüzün ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe popülasyonda kabul edilebilirliğini, güvenilirliğini, geçerliğini ve tedaviye duyarlılığını kanıtlamayı amaçlamıştır. WOMAC, ağrı, sertlik ve fiziksel işlev olmak üzere üç temel boyutta hastanın yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini ölçer ve osteoartrit (Osteoarthritis) araştırmalarında ve klinik takibinde önemli bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

WOMAC, Osteoartrit, Ağrı, Eklem Sertliği, Fiziksel Fonksiyon, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Emine Handan Tüzün, Lale Eker, Ayşe Aytar, Ahmet Daşkapan, Murat Bayramoğlu

[quads id=5]

Amaç

WOMAC Osteoartrit İndeksi’nin temel amacı, kalça veya diz eklemi osteoartriti bulunan bireylerde hastalığın şiddetini, semptomların düzeyini ve tedaviye karşı gösterilen yanıtı kapsamlı bir şekilde ölçmektir. Ölçek, özellikle klinik çalışmalarda ve rehabilitasyon programlarının etkinliğini değerlendirmede standart bir sonuç ölçütü olarak kabul edilmektedir.

Türkçe versiyonun amacı ise, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türkiye’deki osteoartrit hastalarının değerlendirilmesinde güvenilir ve geçerli bir araç sunmaktır. Bu sayede uluslararası çalışmalarla karşılaştırılabilir veri elde edilmesi hedeflenmiştir.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

WOMAC, çok boyutlu bir yapı ölçmektedir. Bu yapı, osteoartrit hastalığının hastanın günlük yaşam aktiviteleri üzerindeki etkilerini yansıtan üç ana alt ölçekten oluşur:

• Ağrı (Pain): Yürüme, merdiven çıkma, yataktan kalkma veya dinlenme sırasındaki ağrı şiddetini ölçer.
• Sertlik (Stiffness): Sabahları veya gün içinde hareketsizlik sonrası hissedilen eklem sertliğinin süresini ve yoğunluğunu değerlendirir.
• Fiziksel Fonksiyon (Physical Function): Günlük yaşam aktivitelerini (yürüme, oturma, eğilme, çorap giyme vb.) gerçekleştirme zorluğunu ölçer. Bu alt ölçek, genellikle ölçeğin en fazla madde içeren bölümüdür ve hastanın mobilite düzeyini gösterir.

Geçerlik

Tüzün ve arkadaşlarının 2005 yılında yayımlanan uyarlama çalışması, Türkçe WOMAC’ın geçerlik (Validity) kanıtlarını sunmuştur. Yapılan analizler, ölçeğin beklenen ölçütlerle korelasyon gösterdiğini ortaya koymuştur (Ölçüt geçerliği).

• Kabul Edilebilirlik: Hastaların ölçeği kolaylıkla doldurabildiği ve anlaşılır olduğu belirlenmiştir.
• Yapı Geçerliği: Faktör analizleri, ölçeğin orijinal üç faktörlü yapısının (Ağrı, Sertlik, Fonksiyon) Türkçe örneklemde de korunduğunu doğrulamıştır.
• Duyarlılık (Responsiveness): Ölçek, tedavi gören hastalardaki klinik olarak anlamlı değişiklikleri tespit etme yeteneğine sahiptir, bu da klinik geçerliğin önemli bir göstergesidir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (Reliability) çalışmaları, Türkçe WOMAC’ın tutarlı ve kararlı ölçümler sağladığını göstermiştir. Tüzün ve arkadaşları (2005), hem iç tutarlılık hem de test-tekrar test güvenilirliği değerlendirmelerini gerçekleştirmiştir.

• İç Tutarlılık: Alt ölçeklerin kendi içindeki maddelerinin ne kadar tutarlı olduğunu gösteren Cronbach Alfa katsayıları yüksek bulunmuştur. Bu, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçtüğünü kanıtlar.
• Test-Tekrar Test Güvenilirliği: Kısa bir zaman aralığıyla aynı hastalara uygulanan ölçek sonuçları arasında güçlü bir korelasyon tespit edilmiştir. Bu, ölçeğin zaman içinde kararlı sonuçlar verdiğini göstermektedir.

Faktör Analizi

WOMAC Osteoartrit İndeksi, orijinal geliştiricileri tarafından belirlenen üç temel boyutu (Ağrı, Sertlik, Fiziksel Fonksiyon) ölçmek üzere tasarlanmıştır. Türkçe adaptasyon çalışmasında da bu yapısal özellik incelenmiştir.

Türkçe WOMAC’ın faktör yapısını doğrulamak amacıyla yapılan faktör analizleri, ölçeğin 24 maddesinin beklenen şekilde üç ayrı faktöre yüklendiğini ortaya koymuştur. Bu bulgu, Türkçe versiyonun yapısal geçerliğini desteklemekte ve klinik uygulamada alt ölçek skorlarının ayrı ayrı kullanılabilmesine olanak tanımaktadır.

Enstrüman (Ölçek Bilgileri)

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Orijinal WOMAC genellikle 5 puanlı Likert ölçeği (0 = Hiçbiri, 4 = Aşırı) veya 100 mm Görsel Analog Skala (GAS/VAS) kullanılarak derecelendirilir. Türk uyarlamasında kullanılan spesifik derecelendirme formatı, makalenin metodoloji bölümünde detaylandırılmıştır.

Language Available: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Population Group: Kalça ve/veya diz osteoartriti tanısı almış yetişkin hastalar.

Age Group: Yetişkin Popülasyon

Population Details: Osteoartrit nedeniyle fiziksel semptomlar ve fonksiyonel kısıtlılık yaşayan bireyler.

Test Methodology: Ölçek, genellikle hastanın son 48 saat veya bir hafta içindeki deneyimlerini retrospektif olarak değerlendirmesini ister. Toplam skor, alt ölçek skorlarının toplanmasıyla elde edilir; daha yüksek skorlar, daha şiddetli semptom ve fonksiyonel kısıtlılığı işaret eder.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: womac-osteoarthritis-index-toad.pdf

Anahtar Kelimeler

Osteoartrit İndeksi, Fiziksel Rehabilitasyon, Tüzün E. H., Likert Ölçeği, Semptom Şiddeti, Fonksiyonel Durum

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Emine Handan Tüzün

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Başkent Üniversitesi, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Bölümü, Ankara, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

WOMAC Osteoartrit İndeksi’nin orijinal versiyonu ticari olmayan akademik kullanımlar için genellikle ücretsizdir, ancak resmi kullanım için telif hakkı sahipleriyle (özellikle geliştiriciler Dr. Bellamy ve McMaster Üniversitesi) iletişime geçilmesi gerekebilir.

Test Yılı (Uyarlama): 2005

İzinler: Türkçe uyarlamayı kullanmak isteyen araştırmacıların sorumlu yazar Emine Handan Tüzün ile iletişime geçmeleri tavsiye edilir.

Kaynaklar

Tüzün, E. H., Eker, L., Aytar, A., Daşkapan, A., & Bayramoğlu, M. (2005). Acceptability, reliability, validity and responsiveness of the Turkish version of WOMAC Osteoarthritis Index. Osteoarthritis and Cartilage, 13(1), 28-33. doi: 10.1016/j.joca.2004.10.010

[quads id=5]

WOMAC Osteoartrit İndeksi Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır. Maddelerin tam metnine, referansta belirtilen Tüzün ve arkadaşlarının (2005) makalesinden veya yukarıda bağlantısı verilen PDF dosyasından ulaşılabilir.