Wright ve Ayre Kekemelik Öz Değerlendirme Profili

Özet

Wright ve Ayre Kekemelik Öz Değerlendirme Profili (WASSP), kekemelik yaşayan bireylerin konuşma akıcılığından ziyade, bu durumun bireyin yaşamı üzerindeki öznel etkisini ölçmek amacıyla geliştirilmiş kapsamlı bir öz değerlendirme ölçeğidir. Ölçek, özellikle duygusal tepkiler, bilişsel tutumlar ve davranışsal kaçınma gibi kekemeliğin psikososyal boyutlarını değerlendirmeye odaklanır. Türkiye’deki çalışmalar, Halil Tayyip Uysal ve A. Köse tarafından 2021 yılında gerçekleştirilen uyarlama çalışmasıyla başlamış ve bu çalışma, ölçeğin Türkçe versiyonunun (WASSP-T) geçerlik ve güvenirlik özelliklerini incelemeyi amaçlamıştır. Bu uyarlama, klinik uygulamalarda ve araştırmalarda, kekemeliğin çok boyutlu etkilerini Türkçe konuşan popülasyonlarda değerlendirmek için temel bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kekemelik, WASSP, Wright ve Ayre, Öz Değerlendirme Ölçeği, Türkçe Uyarlama, Psikometrik, Konuşma Bozuklukları.

Yazarlar

Orijinal Ölçek Yazarları: Wright & Ayre (İngilizce Versiyon).

Türkçe Uyarlama Yazarları: Halil Tayyip Uysal, A. Köse.

Amaç

Wright ve Ayre Kekemelik Öz Değerlendirme Profili’nin temel amacı, kekemelik yaşayan bireylerin, bu durumun yaşam kaliteleri, iletişim becerileri ve duygusal refahları üzerindeki etkilerini kendi perspektiflerinden değerlendirmelerini sağlamaktır. Bu araç, sadece kekemeliğin sıklığını veya şiddetini değil, aynı zamanda bireyin kekemeliğe yönelik geliştirdiği tutumları, korkuları ve kaçınma davranışlarını da ölçerek, klinik müdahale planlarının kişiselleştirilmesine yardımcı olmayı hedefler.

Türkçe uyarlama çalışması (Uysal & Köse, 2021) ise bu ölçeği Türk kültürüne ve diline adapte ederek, Türk popülasyonunda ölçeğin geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabilirliğini kanıtlamayı amaçlamıştır. Bu, Türkiye’deki dil ve konuşma terapistleri için standartlaştırılmış bir değerlendirme aracı sunmaktadır.

Yapı

WASSP, kekemeliğin çok boyutlu doğasını yansıtan bir yapıyı ölçmektedir. Ölçek, genellikle kekemeliğin çekirdek davranışlarının ötesine geçerek, bireyin kekemeliğe verdiği öznel tepkileri (duygusal, bilişsel ve davranışsal tepkiler) kapsayan alt alanlardan oluşur. Bu alt alanlar, bireyin kaygı düzeylerini, sosyal kaçınma eğilimlerini ve kekemelik hakkındaki olumsuz inançlarını değerlendirmeyi içerir.

WASSP’nin ölçtüğü temel psikometrik yapı, kekemeliğin öznel şiddeti ve etkisidir. Bu yapı, terapinin etkinliğini değerlendirmede kritik öneme sahiptir, zira tedavi başarısı yalnızca akıcılığın artmasıyla değil, aynı zamanda bireyin kekemelikle başa çıkma ve yaşam kalitesini artırma becerisiyle de ilişkilidir.

Geçerlik

Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları (Uysal & Köse, 2021), ölçeğin amaçladığı yapıyı ne ölçüde doğru ölçtüğünü belirlemeyi içerir. Geçerlik incelemelerinde genellikle Yapı Geçerliği (Faktör Analizi ile) ve eş zamanlı geçerlik (benzer yapıları ölçen diğer ölçeklerle korelasyon) yöntemleri kullanılır.

Kaynak referansta geçerlik değerleri spesifik olarak belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışmasının makale başlığı bu incelemelerin yapıldığını göstermektedir. Başarılı bir uyarlama, WASSP-T’nin orijinal ölçekle aynı yapısal özellikleri sergilediğini ve Türk kültürü bağlamında da geçerli bir ölçüm sağladığını kanıtlamış olmalıdır.

Güvenirlik

Güvenirlik, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. Türkçe uyarlama çalışmasında güvenirlik genellikle İç Tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak incelenir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü gösterir.

Uysal ve Köse (2021) çalışması, WASSP-T’nin klinik ve araştırma ortamlarında tutarlı sonuçlar üretecek düzeyde yüksek güvenirlik katsayılarına sahip olduğunu göstermiştir. Bu, ölçeğin zaman içinde kararlı ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Faktör analizi, ölçeğin temel psikolojik yapılarını (alt boyutlarını) ortaya çıkarmak için kullanılan önemli bir psikometrik yöntemdir. Türkçe uyarlama sürecinde, orijinal WASSP’nin çok faktörlü yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığı araştırılmıştır.

Bu analizler, ölçek maddelerinin hangi alt boyutlar altında toplandığını belirleyerek, kekemeliğin öznel etkisinin hangi bileşenlerinin (örneğin, kaçınma, duygusal tepki, konuşma zorluğu) Türk popülasyonunda öne çıktığını anlamamıza yardımcı olur. Faktör yapısının doğrulanması, ölçeğin Yapı Geçerliği için kritik bir kanıttır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation) ve Öz Değerlendirme Ölçeği

Format: Bireyin kendi tepkilerini derecelendirdiği Likert tipi veya benzeri çoklu seçenekli yanıt formatı (orijinal WASSP yapısına dayanarak çıkarılmıştır).

Language Available: Türkçe (Uyarlama Versiyonu), İngilizce (Orijinal Versiyon)

Population Group: Kekemelik yaşayan ergenler ve yetişkinler.

Age Group: Genellikle ergenlik dönemi ve üzeri (14+ yaş). Uyarlama çalışması için spesifik yaş aralığı referanstan incelenmelidir.

Population Details: Konuşma ve dil bozuklukları tanısı almış, kekemelik şikayeti olan bireyler.

Test Methodology: Kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanan, katılımcının kendi algılarını ve deneyimlerini raporladığı anket tarzı metodoloji.

Anahtar Kelimeler

WASSP-T, Türkçe Ölçek, Kekemelik Etkisi, Klinik Değerlendirme, Yapı Geçerliği, İç Tutarlılık.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Halil Tayyip Uysal

Author ORCID Identifier: Uyarlama makalesinde belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Uyarlama makalesinde belirtilmemiştir.

Correspondence Address: Uyarlama makalesinde belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2021

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için orijinal yazarlardan veya telif hakkı sahibinden izin alınması gerekebilir. Ticari veya akademik kullanım ücretleri için ilgili yayıncıya (Wiley) veya sorumlu yazara başvurulması önerilir.

Kaynaklar

Uysal, H. T., & Köse, A. (2021). The investigation of the validity and reliability of the Turkish version of the Wright and Ayre Stuttering Self‐Rating Profile (WASSP). International Journal of Language & Communication Disorders, 56(3), 653-661.

DOI Referansı: https://doi.org/10.1111/1460-6984.12621

Makalenin tam metnine erişim için bağlantı: onlinelibrary.wiley.com

Wright ve Ayre Kekemelik Öz Değerlendirme Profili Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Bu nedenle maddeler buraya eklenememiştir.