Washington Üniversitesi Yaşam Kalitesi Anket Formu

Öz

Washington Üniversitesi Yaşam Kalitesi Anket Formu (UW-QOL), özellikle baş ve boyun kanseri hastalarının sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi (HRQOL) düzeylerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş standart bir ölçektir. Bu akademik giriş, Hilmi Alper Şenkal tarafından 2009 yılında gerçekleştirilen, UW-QOL anket formunun Türkçe versiyonunun geçerlilik ve güvenilirlik çalışmalarına odaklanmaktadır. Bu uyarlama çalışması, anketin Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında, spesifik olarak baş ve boyun kanseri tanısı almış hasta popülasyonunda kullanılabilirliğini sağlamayı amaçlamıştır. Türkçe versiyon, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini koruyarak, hastalığın fonksiyonel, fiziksel ve psikososyal etkilerini ölçmektedir.

Uyarlanan form toplam 12 maddeden oluşmakta olup, kanser tedavisi sonrası ortaya çıkan spesifik semptomlar ve fonksiyonel bozukluklar üzerindeki hasta algısını kaydetmektedir. Elde edilen güvenilirlik katsayıları, Türkçe versiyonun yüksek düzeyde tutarlılık sergilediğini göstermektedir, bu da onun klinik çalışmalarda güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini desteklemektedir.

Anahtar Kelimeler

Yaşam Kalitesi, UW-QOL, Baş ve boyun kanseri, Psikometri, Uyarlama, Güvenilirlik, Geçerlik, Onkoloji, Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi.

Yazarlar

Hilmi Alper Şenkal (Türkçe Uyarlama ve Geçerlik/Güvenilirlik Çalışması Sorumlusu).

Amaç

Washington Üniversitesi Yaşam Kalitesi Anket Formu’nun (UW-QOL) temel amacı, baş ve boyun kanseri tanısı almış ve bu hastalığın tedavilerini görmüş bireylerin yaşam kalitesini kapsamlı bir şekilde ölçmektir. Baş ve boyun kanserleri genellikle yutma, konuşma, nefes alma ve estetik görünüm gibi hayati fonksiyonları etkilediği için, bu ölçek hastaların spesifik morbidite yükünü değerlendirmeye odaklanır.

Türkçe adaptasyon çalışmasının (Şenkal, 2009) birincil amacı, orijinal İngilizce UW-QOL ölçeğinin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlamak ve Türk popülasyonu üzerinde güvenilirlik ve geçerlilik analizlerini yaparak ölçeğin klinik araştırmalarda kullanımına zemin hazırlamaktır. Bu sayede, Türkiye’deki onkoloji ve kulak burun boğaz (KBB) uzmanları, tedavi yöntemlerinin hastanın yaşam kalitesi üzerindeki etkilerini standart bir araçla değerlendirebilme imkanına kavuşmuştur.

Yapı

UW-QOL, Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi (HRQOL) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle fiziksel fonksiyon, psikososyal refah ve hastalığa özgü semptomlar olmak üzere çok boyutlu alanları içerir. Baş ve boyun kanseri bağlamında, ölçülen spesifik boyutlar arasında yutma fonksiyonu, konuşma fonksiyonu, ağrı, görünüm, sosyal işlevsellik ve anksiyete/depresyon gibi alanlar bulunur.

Ölçek, hastaların kendi hastalıkları ve tedavileri sonucunda yaşadıkları fonksiyonel kısıtlamaları ve duygusal zorlukları öznel olarak değerlendirmelerine olanak tanır. 12 madde ile sınırlı olmasına rağmen, anket formu kansere özgü semptomları hedef alarak yüksek düzeyde klinik hassasiyet göstermeyi amaçlamaktadır.

Geçerlik

UW-QOL Türkçe Versiyonu’nun geçerliliğinin araştırılması, Şenkal’ın 2009 tarihli uzmanlık tezinin temel bileşenlerinden birini oluşturmaktadır. Geçerlik (validity), bir ölçme aracının gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünü ifade eder. Her ne kadar kaynak metin spesifik geçerlik katsayılarını listelemese de, adaptasyon sürecinde içerik geçerliliği (uzman görüşleri ile madde uygunluğunun değerlendirilmesi) ve muhtemelen yapı geçerliliği (örneğin faktör analizi veya bilinen gruplarla karşılaştırma) yöntemlerinin kullanıldığı varsayılmaktadır.

Başarılı bir adaptasyonun temel koşulu, çeviri sonrası ölçeğin orijinaliyle aynı teorik yapıyı koruduğunu göstermektir. Bu tür bir geçerlik çalışması, Türkçe versiyonun baş ve boyun kanseri hastalarının yaşam kalitesi üzerindeki değişimleri doğru bir şekilde yansıttığını teyit etmek için kritik öneme sahiptir.

Güvenirlik

Güvenirlik (reliability), bir ölçme aracının tutarlılık ve istikrar derecesini ifade eder. Şenkal (2009) tarafından yürütülen çalışmada, UW-QOL Türkçe versiyonunun güvenilirlik analizleri oldukça güçlü sonuçlar vermiştir.

• İç Tutarlılık (Internal Consistency): Ölçeğin maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini gösteren Cronbach’s alpha katsayısı 0,757 olarak tespit edilmiştir. Bu değer, sosyal bilimler ve sağlık araştırmaları bağlamında kabul edilebilir (genellikle >0.70) bir iç tutarlılığı işaret etmektedir.

• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zaman içinde tutarlılığını gösteren analizlerde, Sınıflararası Korelasyon Katsayısı (ICC) 0,941 olarak belirlenmiştir. ICC değerinin 0.90’ın üzerinde olması, ölçeğin zaman içinde son derece yüksek bir istikrara sahip olduğunu ve ölçümlerin tekrarlanabilirliğini göstermektedir.

Bu istatistiksel bulgular, UW-QOL Türkçe versiyonunun baş ve boyun kanseri hastalarında güvenilir ve tekrarlanabilir sonuçlar üretebilen bir araç olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Kaynak içerikte UW-QOL Türkçe versiyonuna ait spesifik faktör analizi sonuçlarına yer verilmemiştir. Ancak, yaşam kalitesi ölçeklerinin çok boyutlu doğası gereği, orijinal UW-QOL ölçeği birden fazla alt boyutu ölçmektedir. Tipik olarak, bu tür adaptasyon çalışmalarında, çeviri sonrası orijinal ölçeğin faktör yapısının (yani, hangi maddelerin hangi alt boyutlara yüklendiğinin) korunup korunmadığını incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Keşfedici Faktör Analizi (KFA) uygulanır.

UW-QOL’nin orijinal yapısı genellikle fiziksel fonksiyon, sosyal/duygusal fonksiyon ve kansere özgü semptomlar (örneğin tükürük, yutma, çiğneme) gibi alanları kapsayan faktörlerden oluşur. Başarılı bir adaptasyon, Türkçe verilerle yapılan faktör analizinde de bu temel boyutların ortaya çıkmasını gerektirir. Tez çalışmasında bu analizlerin yapılmış olması muhtemeldir, ancak sonuçlar özet metinde bulunmamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz bildirim temelli anket formu. Ölçek toplam 12 maddeden oluşmaktadır.

Maddeler: Toplam 12 madde bulunmaktadır.

Derecelendirme: Derecelendirme formatı kaynak metinde belirtilmemiştir, ancak UW-QOL genellikle Likert tipi veya spesifik fonksiyonel zorlukları ölçen derecelendirme sistemleri kullanır.

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal).

Popülasyon Grubu: Baş ve boyun kanseri hastaları.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Klinik popülasyon).

Popülasyon Detayları: Çalışma, Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde takip edilen veya tedavi gören baş ve boyun kanseri hastaları üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Psikometrik geçerlik ve güvenilirlik çalışması kapsamında, kesitsel veya boylamsal veri toplama yöntemleri kullanılarak öz bildirim verileri toplanmıştır.

Anahtar Kelimeler

UW-QOL, Cronbach’s alpha, Onkoloji, Baş ve Boyun Cerrahisi, Psikometrik Özellikler, Adaptasyon, ICC, Yaşam Kalitesi Ölçümü.

Yazarlar

Sorumlu Yazar (Uyarlama): Hilmi Alper Şenkal

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi (2009 tez dönemi itibarıyla).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Türkçe Uyarlama): 2009

İzinler ve Ücretler: Ölçeğin ticari kullanımı veya telif hakları hakkında spesifik bilgi kaynak metinde bulunmamaktadır. Kullanım izinleri için sorumlu yazar (Hilmi Alper Şenkal) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Orijinal UW-QOL ölçeği, genellikle akademik ve klinik araştırmalar için izinle kullanılmaktadır. Türkçe versiyonun kullanımı için de telif haklarına uyulması gerekmektedir.

Kaynaklar

UW-QOL Türkçe Versiyonu’nun geçerlilik ve güvenilirliğini araştıran temel kaynak şudur:

• Şenkal, H.A. (2009). Baş ve boyun kanserli hastalar için Washington Üniversitesi Yaşam Kalitesi Anket Formu Türkçe Versiyonu’nun geçerliliği ve güvenilirliğinin araştırılması. (Uzmanlık tezi). Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi, Ankara.

Bu uzmanlık tezi, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişime açıktır. İlgili bağlantı: tez.yok.gov.tr

UW-QOL Türkçe versiyonunun orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: washington-universitesi-yasam-kalitesi-anket-formu-toad.pdf

Washington Üniversitesi Yaşam Kalitesi Anket Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte listelenmemiştir. Sadece anketin toplam 12 maddeden oluştuğu belirtilmiştir. Maddelerin tam içeriği için, yukarıda belirtilen uzmanlık tezine veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.

Ankette toplam 12 madde bulunmaktadır.