Virginia Üniversitesi Çocuk/Ergen Düşük Kan Şekeri Ölçeği

Özet

Virginia Üniversitesi Çocuk/Ergen Düşük Kan Şekeri Ölçeği (DKŞÖ), tip 1 diyabetli çocuk ve ergenlerde düşük kan şekeri (hipoglisemi) yaşama korkusunu değerlendirmek üzere geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçeğin Türkçe geçerlilik ve güvenirlik çalışması Şahin ve Özçelik (2017) tarafından gerçekleştirilmiştir, bu da ölçeğin Türk kültürüne uyarlanmış bir versiyonu olduğunu göstermektedir. Ölçek, bireyin hipoglisemiye karşı geliştirdiği kaygı düzeyini ve bu kaygıya bağlı olarak ortaya çıkan davranışsal tepkileri (örneğin, aşırı yeme veya kan şekerini yüksek tutma çabası) ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçekten alınan toplam puanın yükselmesi, hipoglisemi korkusu düzeyinin arttığını işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Hipoglisemi, Çocuk, Ergen, Diyabet, Faktör Analizi, Geçerlilik, Güvenilirlik, Psikometrik Ölçek, Tip 1 Diyabet, DKŞÖ.

Yazarlar

Şahin, Ş., Özçelik, Ç.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, tip 1 diyabet tanısı almış çocuk ve ergenlerde düşük kan şekeri (hipoglisemi) nöbeti geçirme endişesi ve korkusunun şiddetini belirlemektir. Ayrıca, bu korkunun bireyin günlük yaşamında ve diyabet yönetiminde yol açtığı uyum dışı davranışları (örneğin, hipoglisemiyi önlemek için kasıtlı olarak kan şekerini yüksek tutma) tespit etmeyi hedefler.

Ölçek, klinik uygulamada sağlık profesyonellerine ve araştırmacılara, hipoglisemi korkusunun yönetimini ve tedavi stratejilerinin etkinliğini değerlendirmede standartlaştırılmış ve güvenilir bir araç sunmaktadır. Ölçeğin toplam puanı, hipoglisemi korkusunun genel şiddeti hakkında bilgi verirken, alt boyutları (Davranış ve Endişe) korkunun farklı yönlerini analiz etme imkanı sağlar.

Yapı

Virginia Üniversitesi Çocuk/Ergen Düşük Kan Şekeri Ölçeği, hipoglisemi korkusu (Fear of Hypoglycemia) adı verilen psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, genellikle iki temel alt boyutta incelenir:

• Davranış Alt Boyutu: Bireyin hipoglisemiyi önlemek veya yönetmek adına sergilediği somut eylemleri ve stratejileri (örneğin, aşırı yeme, sık sık kan şekeri ölçümü) kapsar.
• Endişe Alt Boyutu: Bireyin hipoglisemi yaşama ihtimali, sonuçları ve gelecekteki komplikasyonları hakkında duyduğu kaygı, endişe ve bilişsel meşguliyeti içerir.

Bu iki boyutun birlikte değerlendirilmesi, diyabet yönetiminde karşılaşılan psikososyal zorlukların kapsamlı bir şekilde anlaşılmasına olanak tanır. Yüksek puanlar, diyabet yönetiminde zorluklara ve yaşam kalitesinde düşüşe işaret edebilir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında (Şahin ve Özçelik, 2017), ölçeğin geçerliliğini kanıtlamak amacıyla kapsamlı istatistiksel analizler yapılmıştır. Bu analizler NCSS (Number Cruncher Statistical System) 2007 programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

• Kapsam Geçerliği: Ölçeğin, ölçmeyi amaçladığı yapıyı temsil eden maddelerden oluşup oluşmadığını değerlendirmek için uzman görüşlerine başvurulmuş ve bu görüşler Kapsam Geçerlik İndeksi (KGI) ile analiz edilmiştir.
• Yapı Geçerliliği: Ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle uyumunu test etmek amacıyla hem Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Bu analizler, ölçeğin hipoglisemi korkusunun Davranış ve Endişe alt boyutlarını uygun şekilde ayrıştırdığını göstermiştir.

Verilerin değerlendirilmesinde %95 güven aralığı ve p<0.05 anlamlılık düzeyi esas alınmıştır, bu da sonuçların istatistiksel olarak anlamlı olduğunu göstermektedir. Bu yöntemler, ölçeğin Türk popülasyonunda geçerli bir ölçüm aracı olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını ve zamana karşı kararlılığını değerlendirmek için çeşitli güvenilirlik analizleri yapılmıştır. Orijinal ölçeğin Cronbach Alpha güvenilirlik katsayısı 0.85 olarak saptanmıştır. Türkçe uyarlamasında alt boyutların iç tutarlılık katsayıları şu şekildedir:

• Davranış Alt Boyutu için Cronbach Alpha: α = 0.76
• Endişe Alt Boyutu için Cronbach Alpha: α = 0.87

Bu katsayılar, ölçeğin hem genel olarak hem de alt boyutlarda yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin zaman içindeki kararlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test uyum analizlerinde Intraclass Korelasyon Katsayısı (ICC) kullanılmıştır. Madde-toplam puan korelasyon katsayısı da maddelerin ölçeğin tamamıyla olan uyumunu kontrol etmek için hesaplanmıştır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliliğini detaylandırmak amacıyla Açıklayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (AFA ve DFA) yöntemleri kullanılmıştır. AFA, ölçeğin maddelerinin kaç faktör altında toplandığını keşfetmeye yardımcı olurken, DFA, orijinal ölçeğin varsayılan iki faktörlü (Davranış ve Endişe) yapısının Türk örnekleminde doğrulanıp doğrulanmadığını test etmiştir.

Elde edilen faktör yükleri ve model uyum indeksleri, ölçeğin teorik olarak beklendiği gibi iki alt boyutta gruplandığını desteklemiştir. Bu sonuçlar, Virginia Üniversitesi Çocuk/Ergen Düşük Kan Şekeri Ölçeği’nin, hipoglisemi korkusu yapısını Türk popülasyonunda geçerli bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği.

Maddelerin Derecelendirilmesi: asla=0, ender olarak=1, bazen=2, sık sık=3, hemen hemen daima=4.

Mevcut Diller: İngilizce (Orijinal), Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Tip 1 Diyabetli Çocuk ve Ergenler.

Yaş Grubu: Çocukluk ve Ergenlik dönemi.

Popülasyon Detayları: Tip 1 diyabet tanısı almış, düşük kan şekeri korkusu yaşayan bireyler.

Test Metodolojisi: İstatistiksel analizlerde tanımlayıcı istatistikler (ortalama, standart sapma, yüzde) kullanılmıştır. Geçerlilik için Kapsam Geçerlik İndeksi, AFA ve DFA; Güvenilirlik için Cronbach Alpha ve madde-toplam puan korelasyonları; test-tekrar test uyumu için ise ICC (Intraclass Correlation Coefficient) kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Diyabet Yönetimi, Hipoglisemi, Çocuk Psikolojisi, Geçerlilik, Psikometri, NCSS, Ölçek Uyarlama, Intraclass Korelasyon Katsayısı, Davranışsal Tepkiler.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlantı E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Çağrı Çövener Özçelik)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Türkçe Uyarlama): 2017

İzinler ve Ücret: Kullanım izinleri ve ücret bilgisi için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: virginia-universitesi-cocukergen-dusuk-kan-sekeri-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Şahin, Ş. ve Özçelik, Ç. (2017). Virginia Üniversitesi Çocuk/Ergen Düşük Kan Şekeri Ölçeği: Türkçe geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Hemşirelikte Eğitim ve Araştırma Dergisi, 14 (3), 198-203.

Virginia Üniversitesi Çocuk/Ergen Düşük Kan Şekeri Ölçeği Maddeleri

Derecelendirme: asla=0, ender olarak=1, bazen=2, sık sık=3, hemen hemen daima=4

Yatma zamanı fazla miktarda ara öğün yerim