Hacettepe Üniversitesi Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (HÜ-SOY Ölçeği)

Özet

Hacettepe Üniversitesi Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (HÜ-SOY Ölçeği), 2022 yılında Ş. B. Özvarış ve meslektaşları tarafından geliştirilmiş, Türkçe konuşan yetişkinler için tasarlanmış kültüre duyarlı ve jenerik bir sağlık okuryazarlığı ölçeğidir. Ölçek, bireylerin sağlıkla ilgili bilgiyi edinme, anlama, değerlendirme ve uygulama yeteneklerini çok boyutlu olarak ölçmeyi amaçlamaktadır. Geliştirme süreci, kapsamlı bir pilot çalışma ve psikometrik geçerlik analizlerini içermiştir.

Anahtar Kelimeler

Sağlık Okuryazarlığı, HÜ-SOY Ölçeği, Hacettepe Üniversitesi, Ölçek Geliştirme, Kültüre Duyarlı Ölçek, Psikometri, Türkiye.

Yazarlar

Özvarış, Ş. B., Doğan, B. G., Ünlü, H. K., Karadag, O., Doğan, N., Gelbal, S., & Sakarya, S.

Amaç

HÜ-SOY Ölçeği’nin temel amacı, Türkiye bağlamında, Türk kültürüne ve sağlık sistemine özgü durumları dikkate alarak, yetişkin bireylerin genel sağlık okuryazarlığı düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebilecek bir araç geliştirmektir. Ölçek, sağlık hizmetlerinin etkinliğini artırmak ve sağlık eşitsizliklerini azaltmak amacıyla sağlık okuryazarlığı düzeylerini belirlemede kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Geliştirme çalışması, mevcut uluslararası ölçeklerin çeviri yoluyla adaptasyonunun kültürel farklılıklar nedeniyle yeterince doğru sonuç vermeyebileceği varsayımından yola çıkarak, sıfırdan bir kültüre duyarlı araç oluşturma ihtiyacına cevap vermiştir.

Yapı

Ölçek, bireylerin sağlıkla ilgili kararlar alabilmesi ve sağlık hizmetlerini etkin kullanabilmesi için gerekli olan çok boyutlu sağlık okuryazarlığı yapısını ölçmektedir. Sağlık okuryazarlığı genellikle aşağıdaki temel alanları kapsar:

• Sağlık bilgisini bulma ve erişme (Access).
• Sağlık bilgisini anlama ve yorumlama (Understanding).
• Sağlık bilgisini eleştirel olarak değerlendirme (Appraisal).
• Sağlık bilgisini günlük yaşamda uygulama ve kullanma (Application).

Ölçeğin nihai faktör yapısı, bu jenerik sağlık okuryazarlığı bileşenlerini Türk kültüründeki sağlık algısı ve davranış biçimlerine uyarlayarak temsil etmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında, kapsamlı bir geçerlik analizi yapılmıştır. Bu analizler, hem içerik geçerliğini (uzman görüşleri ve kültürel uygunluk) hem de yapı geçerliğini (faktör analizi) içermektedir.

Yapı geçerliği test edilirken, Faktör Analizi yöntemleri kullanılarak ölçeğin teorik olarak beklenen alt boyutları doğrulukla ölçüp ölçmediği incelenmiştir. Bu süreç, ölçeğin sağlık okuryazarlığının farklı yönlerini tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir.

Güvenirlik

HÜ-SOY Ölçeği’nin güvenirlik çalışmaları, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını ve iç tutarlılığını değerlendirmiştir. İç tutarlılık analizi, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak gerçekleştirilmiş olup, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini belirlemiştir.

Geliştirme makalesi (Özvarış et al., 2022), ölçeğin kabul edilebilir düzeyde yüksek iç tutarlılığa sahip olduğunu rapor etmektedir, bu da ölçeğin farklı uygulamalarda stabil sonuçlar verebileceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde, madde havuzunun oluşturulmasının ardından hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. AFA, ölçeğin temel boyutlarını keşfetmek için kullanılırken, DFA ise belirlenen faktör yapısının veriyle uyumunu test etmek için kullanılmıştır.

Bu analizler sonucunda, HÜ-SOY Ölçeği’nin çok boyutlu yapısı doğrulanmış ve sağlık okuryazarlığının farklı yönlerini temsil eden faktörler ortaya konulmuştur. Bu faktör yapısı, ölçeğin teorik çerçevesini ve kültüre duyarlı yaklaşımını desteklemektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Ölçek Geliştirme (Development) / Öz Bildirim Aracı

Format: Çok Maddeli Ölçek (Likert tipi derecelendirme kullanıldığı varsayılmaktadır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Türk Dili Konuşan Yetişkinler

Yaş Grubu: Yetişkinler (18 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Türkiye genelinde yaşayan, farklı sosyo-demografik özelliklere sahip yetişkinler üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Psikometrik ölçek geliştirme ve doğrulama çalışması (Cross-sectional study).

Anahtar Kelimeler

Sağlık Eğitimi, Kamu Sağlığı, Psikometrik Özellikler, HÜ-SOY, Yetişkin Sağlığı, Kültürel Adaptasyon, Sağlık Okuryazarlığı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Makalede belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Sorumlu yazar için: [email protected]

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi, Halk Sağlığı Enstitüsü (Sorumlu Yazar Hande Konşuk Ünlü’nün bağlılığı).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2022 (Yayın yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için izinler ve olası ücretlendirme bilgileri, sorumlu yazar Hande Konşuk Ünlü ile iletişime geçilerek alınmalıdır. Ölçeğin yayınlandığı dergi (HLRP: Health Literacy Research and Practice) genellikle açık erişim politikalarına sahiptir, ancak ölçek maddelerinin ticari olmayan akademik kullanımları için yazarlardan izin alınması tavsiye edilir.

Kaynaklar

Ölçeğin geliştirilmesine dair orijinal referans aşağıdadır:

Özvarış, Ş. B., Doğan, B. G., Ünlü, H. K., Karadag, O., Doğan, N., Gelbal, S., & Sakarya, S. (2022). Development and Validation of a Culture-Sensitive Generic Health Literacy Scale in Turkish-Speaking Adults. HLRP: Health Literacy Research and Practice, 6(1), e2-e11.

Makalenin orijinal bağlantısı: journals.healio.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: hacettepe-universitesi-saglik-okuryazarligi-olcegi-hu-soy-olcegi-toad.pdf

Hacettepe Üniversitesi Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (HÜ-SOY Ölçeği) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır. Ölçeğin tam maddelerine erişim için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi veya orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.