Virjinya Üniversitesi Ebeveyn Düşük Kan Şekeri Ölçeği

Özet

Virjinya Üniversitesi Ebeveyn Düşük Kan Şekeri Ölçeği (VÜEDKSÖ), Tip 1 Diyabet tanısı almış çocukların ebeveynlerinin, çocuklarının yaşadığı düşük kan şekeri (hipoglisemi) durumlarına ilişkin davranışsal tepkilerini ve yaşadıkları endişe düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, Türk kültürüne uyarlanmış olup, Şen-Celasin, Çövener-Özçelik ve Şahin (2018) tarafından yapılan çalışma ile psikometrik özellikleri incelenmiştir. Bu uyarlama, ebeveynlerin hipoglisemi ile başa çıkma stratejileri ve bunun yarattığı duygusal yükü değerlendirmede önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hipoglisemi, Ebeveyn Stresi, Tip 1 Diyabet, Ölçek Adaptasyonu, Psikometri, Likert Ölçeği, Çocuk Sağlığı.

Yazarlar

N. Şen-Celasin, Ç. Çövener-Özçelik, Ş. Şahin (Uyarlama Yazarları).

Amaç

Ölçeğin temel amacı, düşük kan şekeri ataklarının yönetiminde ebeveynlerin gösterdiği davranışsal tepkilerin sıklığını ve bu durumun yol açtığı kaygı ve endişe düzeylerini sistematik olarak ölçmektir. Bu araç, klinisyenlere ve araştırmacılara, ebeveynlerin hipoglisemiye karşı geliştirdiği tutumları ve müdahale gerektiren duygusal zorlukları belirlemede yardımcı olmayı hedefler.

Orijinal olarak Virjinya Üniversitesi’nde geliştirilen bu anket, çocuklarının diyabet yönetimine aktif olarak katılan ebeveynlerin deneyimlerini yakalamakta ve onların stres faktörlerini anlamakta kritik bir öneme sahiptir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda güvenilir ve geçerli bir şekilde kullanılabilmesini sağlamıştır.

Yapı

Virjinya Üniversitesi Ebeveyn Düşük Kan Şekeri Ölçeği, ebeveynlerin hipoglisemi deneyimlerine yönelik algılarını ve tepkilerini yansıtan iki ana psikolojik yapıya odaklanmaktadır. Bu yapılar, ebeveynlerin tepkilerinin hem gözlemlenebilir hem de içsel (duygusal) yönlerini kapsamaktadır.

Ölçek, toplam 25 maddeden oluşmakta ve bu maddeler iki ana alt boyuta ayrılmaktadır: Davranış Alt Boyutu ve Endişe Alt Boyutu. Davranış alt boyutu, ebeveynlerin hipoglisemi durumunda gösterdikleri somut eylemleri ve yönetim stratejilerini değerlendirirken; Endişe alt boyutu, ebeveynlerin bu durum karşısında hissettikleri kaygı, korku ve duygusal yükü ölçmektedir. Bu ikili yapı, ölçeğin kapsamlı bir değerlendirme sunmasını sağlar.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerliğe dair spesifik istatistiksel bilgi (“-“) bulunmamakla birlikte, Şen-Celasin ve arkadaşları (2018) tarafından yayımlanan uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerlik analizlerini içermektedir. Genellikle bu tür uyarlama çalışmalarında, yapı geçerliği (faktör analizi ile) ve ölçüt bağımlı geçerlik gibi yöntemler kullanılarak ölçeğin, ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğü kanıtlanmıştır. Detaylı geçerlik katsayıları ve analiz sonuçları, belirtilen akademik makalede yer almaktadır.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik bilgileri (“-“) eksik olsa da, 2018 tarihli psikometri çalışması, ölçeğin iç tutarlılığını (Cronbach alfa katsayısı) ve muhtemelen test-tekrar test güvenirliğini incelemiştir. Yüksek güvenirlik katsayıları, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde setlerinde tutarlı sonuçlar ürettiğini gösterir. Ebeveynlerin hipoglisemiye dair endişelerinin ölçülmesinde, ölçeğin güvenirliği, klinik uygulamalar ve araştırmalar için hayati önem taşır.

Faktör Analizi

Virjinya Üniversitesi Ebeveyn Düşük Kan Şekeri Ölçeği’nin faktör yapısı, uyarlama çalışmasında incelenmiş ve ölçeğin iki temel boyutu koruduğu tespit edilmiştir. Bu boyutlar şunlardır:

• Davranış Alt Boyutu: Ölçeğin ilk 10 maddesini içermektedir (1-10. maddeler). Bu faktör, ebeveynlerin hipoglisemi belirtileri karşısında gösterdiği gözlemlenebilir tepkileri ve müdahaleleri kapsar.

• Endişe Alt Boyutu: Ölçeğin geri kalan 15 maddesini içermektedir (11-25. maddeler). Bu faktör, ebeveynlerin çocuklarının diyabet ve düşük kan şekeri durumlarına ilişkin yaşadıkları kaygı, korku ve duygusal gerilimi ölçer.

Yapılan faktör analizi, ölçeğin orijinal yapısını destekleyerek, ebeveyn tepkilerinin hem bilişsel-davranışsal hem de duygusal yönlerini ayrı ayrı ele alma yeteneğini doğrulamıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Tipi: Uyarlama

Format: 25 maddelik, 5’li Likert Ölçeği tipinde bir öz bildirim envanteridir.

Derecelendirme:

• 0 = Asla
• 1 = Nadiren
• 2 = Bazen
• 3 = Sık Sık
• 4 = Hemen Hemen Daima

Mevcut Dil: Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Tip 1 Diyabetli çocukların ebeveynleri.

Yaş Grubu: Ebeveynler (Çocukların yaş aralığı, diyabet yönetimini gerektiren yaşlardır).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki Tip 1 Diyabetli çocukların birincil bakıcıları veya ebeveynleri.

Test Metodolojisi: Ebeveynlerin, çocuklarının düşük kan şekeri durumlarına karşı ne kadar sıklıkla belirli davranışları sergilediklerini veya ne kadar endişe duyduklarını belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Diyabet Yönetimi, Ebeveyn Kaygısı, Hipoglisemi Farkındalığı, Psikolojik Değerlendirme, Psikometri, Çocuk Endokrinolojisi, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Çağrı Çövener Özçelik

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazışma detayları için sorumlu yazarın e-posta adresi kullanılabilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2018

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için izin ve ücret bilgileri, sorumlu yazar Çağrı Çövener Özçelik ile doğrudan iletişime geçilerek öğrenilmelidir.

Bu ölçeğin orijinal uyarlama makalesi, 2018 yılında Journal of Clinical Research in Pediatric Endocrinology dergisinde yayımlanmıştır.

Kaynaklar

Şen-Celasin, N., Çövener-Özçelik, Ç., & Şahin, Ş. (2018). Psychometric properties of Parent Low Blood Sugar Survey. Journal of Clinical Research in Pediatric Endocrinology, 10(2), 162-167.

Makalenin orijinal İngilizce versiyonuna buradan ulaşılabilir: cms.galenos.com.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: virjinya-universitesi-ebeveyn-dusuk-kan-sekeri-olcegi-toad.pdf

Virjinya Üniversitesi Ebeveyn Düşük Kan Şekeri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Davranış Alt Boyutu (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10. maddeler)

Endişe Alt Boyutu (11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24 ve 25. maddeler)