Kan Bağışı Tutum Ölçeği

Özet

Kan Bağışı Tutum Ölçeği (KBTÖ), bireylerin kan bağışı eylemine yönelik tutumlarını ölçmek amacıyla Cüneyd Çelik ve Gökhan Güven tarafından 2015 yılında geliştirilmiş bir ölçektir. Ölçek, psikometrik açıdan geçerli ve güvenilir bir araç sunmayı hedefleyerek, bu hayati toplumsal davranışın altında yatan motivasyonel ve engelleyici faktörleri belirlemek üzere tasarlanmıştır. KBTÖ, toplam 24 maddeden oluşmakta olup, katılımcıların görüşlerini 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemiyle değerlendirmektedir.

Ölçek, kan bağışına yönelik genel tutum yapısını üç farklı alt boyutta incelemektedir: Toplumsal ve Sosyal Sorumluluk, Endişe ve Toplumsal Görüş ve Anlayış. Bu alt boyutlar, araştırmacılara kan bağışı kampanyalarının hedeflenmesi ve toplumsal farkındalığın artırılması için detaylı bilgi sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kan Bağışı, Tutum Ölçeği, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Sosyal Sorumluluk, Endişe, Kan Bağışı Tutumu.

Yazarlar

Cüneyd Çelik, Gökhan Güven.

Amaç

Kan Bağışı Tutum Ölçeği’nin geliştirilmesindeki birincil amaç, Türkiye bağlamında, bireylerin kan bağışı davranışına karşı geliştirdikleri olumlu veya olumsuz eğilimleri sistematik bir biçimde ölçebilecek, standardize edilmiş bir araç sağlamaktır. Geliştiriciler, mevcut uluslararası ölçeklerin kültürel farklılıklar nedeniyle tam olarak uygun olmayabileceği varsayımından yola çıkarak, yerel halkın tutumlarını yansıtan özgün bir araç ortaya koymayı amaçlamışlardır.

Bu ölçek, özellikle sağlık psikolojisi ve halk sağlığı alanlarında çalışan araştırmacılar için kritik öneme sahiptir. Elde edilen veriler, kan stoklarının sürekliliğini sağlamak ve gönüllü kan bağışı oranlarını artırmak amacıyla yürütülen eğitim ve bilinçlendirme programlarının içeriğini optimize etmeye yardımcı olmaktadır.

Yapı

Kan Bağışı Tutum Ölçeği (KBTÖ), kan bağışına yönelik tutumu ölçen çok boyutlu bir yapı üzerine kurulmuştur. Ölçek, toplam 24 madde ile üç ana faktörü değerlendirmektedir. Bu faktörler, bireylerin kan bağışı konusundaki bilişsel, duygusal ve davranışsal eğilimlerini temsil eder.

Faktörler ve madde sayıları şunlardır:

• Toplumsal ve Sosyal Sorumluluk (12 Madde): Bireyin topluma karşı duyduğu görev bilinci ve sosyal fayda sağlama isteği gibi pro-sosyal motivasyonları ölçer.
• Endişe (8 Madde): Kan verme süreciyle ilgili fobileri, iğne korkusunu, sağlık risklerini veya olası rahatsızlıkları içeren duygusal ve fizyolojik kaygıları değerlendirir.
• Toplumsal Görüş ve Anlayış (4 Madde): Kan bağışının toplum nezdindeki algılanış biçimini, kültürel normları ve genel kabul düzeyini yansıtan inançları ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde, yapısal geçerlik çalışmaları temel olarak Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çelik ve Güven (2015) çalışmasında, ölçeğin teorik olarak varsayılan üç faktörlü yapısının örneklem verileriyle uyumlu olduğunu göstermişlerdir.

Yapılan geçerlik analizleri sonucunda, maddelerin ilgili alt boyutlar altında yüksek yük değerleri sergilediği ve ölçeğin kan bağışı tutumunu başarıyla ölçtüğü belirlenmiştir. Ayrıca, ölçeğin ayırt edici geçerliği ve ölçüt bağımlı geçerliği gibi ek geçerlik kanıtları da orijinal çalışmada sunulmuştur.

Güvenirlik

Kan Bağışı Tutum Ölçeği’nin güvenilirliği, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alpha değeri hesaplanarak test edilmiştir. Orijinal çalışmada (Çelik & Güven, 2015), ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde bir iç tutarlılığa sahip olduğu rapor edilmiştir. Yüksek güvenilirlik değerleri, ölçeğin ölçtüğü yapıyı tutarlı bir şekilde ölçebildiğini ve rastgele hatalardan minimum düzeyde etkilendiğini göstermektedir.

Her bir alt boyut için de ayrı ayrı hesaplanan Cronbach Alpha katsayıları, Toplumsal ve Sosyal Sorumluluk, Endişe ve Toplumsal Görüş ve Anlayış faktörlerinin de kendi içlerinde yeterli veya üst düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını belirlemek amacıyla yapılan analizler, 24 maddenin üç faktör altında toplandığını doğrulamıştır. Bu üç faktörlü yapı, kan bağışı tutumunun farklı bileşenlerini bağımsız olarak temsil etmektedir. Faktör analizleri, ölçeğin yapısal tutarlılığını ve psikometrik sağlamlığını destekleyen önemli kanıtlar sunmaktadır. Bu analizler, ölçeğin toplam varyansın önemli bir kısmını açıkladığını göstermiştir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Development Scale)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Genel Popülasyon, özellikle yetişkinler ve üniversite öğrencileri (kan bağışı potansiyeli olan gruplar).

Age Group: Genç ve Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üstü).

Population Details: Ölçek geliştirme çalışması genellikle üniversite öğrencileri örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: 5’li Likert Tipi Derecelendirme. Katılımcılar, her maddeye 1 (Kesinlikle Katılmıyorum) ile 5 (Kesinlikle Katılıyorum) arasında puan vererek yanıt vermektedir.

Anahtar Kelimeler

Tutum, Sosyal Sorumluluk, Kan Bağışı, Endişe, Psikolojik Ölçüm, Ölçek.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Cüneyd Çelik: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişimi)

Correspondence Address: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi (Çalışmanın yapıldığı dönemdeki yazar kurumlarından biri).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Kan Bağışı Tutum Ölçeği, 2015 yılında yayınlanan bir akademik çalışma sonucunda geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için genellikle yazarın izni gereklidir. Ticari kullanım dışındaki akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için sorumlu yazar (Cüneyd Çelik) ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir. Ölçeğin kullanımına dair bir ücret bilgisi orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Kaynaklar

Çelik, C. ve Güven, G. (2015). Kan Bağışı Tutum Ölçeğinin geliştirilmesi: geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(2), 504-521.

Makalenin orijinal tam metnine aşağıdaki linkten ulaşılabilir: eefdergi.erzincan.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF dökümanı buradan indirilebilir: kan-bagisi-tutum-olcegi-toad.pdf

Kan Bağışı Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal çalışmada belirtilen alt boyut ve madde dağılımını göstermektedir:

3 alt boyut ve 24 madde

• Toplumsal ve Sosyal Sorumluluk (12 m):
• Endişe (8 m):
• Toplumsal Görüş ve Anlayış (4 m):