Vicdani Liderlik Ölçeği

Özet

Vicdani Liderlik Ölçeği (VLÖ), Duran, Boz, Behdioğlu ve Aktı (2019) tarafından geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir. Bu ölçek, çalışanların algıladığı şekliyle liderlerin vicdani liderlik davranışlarını, yani etik, ahlaki, manevi ve sorumlu davranışları ne ölçüde sergilediğini ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, özellikle liderlik kavramına etik ve manevi boyutları entegre ederek, geleneksel liderlik modellerinden ayrılan kapsamlı bir değerlendirme sunmaktadır. Yapılan psikometrik çalışmalar sonucunda ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Vicdani Liderlik, liderlik, Etik Liderlik, Manevi Liderlik, Örgütsel Davranış, Ahlak, psikometrik test, Sorumluluk.

Yazarlar

C. Duran, D. Boz, S. Behdioğlu, Ü. Aktı

[quads id=5]

Amaç

Vicdani Liderlik Ölçeği’nin temel amacı, liderlerin vicdan temelli davranışlarını ve bu davranışların çalışanlar üzerindeki etkisini sistematik olarak ölçmektir. Geleneksel liderlik yaklaşımlarının genellikle göz ardı ettiği; dürüstlük, merhamet, adalet, kendini sorgulama ve manevi farkındalık gibi hayati unsurların örgütsel bağlamda ne kadar temsil edildiğini belirlemek hedeflenmiştir.

Bu ölçek, liderin sadece örgütsel hedeflere ulaşmadaki etkinliğini değil, aynı zamanda insani değerlere ve sosyal sorumluluğa ne kadar bağlı olduğunu da değerlendirir. Böylece, liderlik literatürüne, vicdan kavramının merkezi bir rol oynadığı yeni bir boyut kazandırmayı amaçlamaktadır.

Yapı

Vicdani Liderlik kavramı, liderin bireysel ve örgütsel eylemlerinde evrensel ahlaki ve etik değerleri merkeze almasını gerektiren çok boyutlu bir yapıdır. Bu yapı; liderin kendi sınırlarını bilmesi, hatalarından ders alması, başkalarının çıkarlarını koruması, sosyal ve çevresel sorumluluk taşıması gibi unsurları içerir. Ölçek, çalışanların gözünden liderin bu tür vicdani davranışları ne sıklıkla sergilediğini ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Ölçek maddeleri incelendiğinde, yapısal olarak liderin kendini geliştirme, ekibi teşvik etme, etik davranma, güvenilirlik, empati, sosyal sorumluluk, görev bilinci, öz eleştiri ve manevi farkındalık gibi alt boyutları kapsadığı görülmektedir. Bu kapsam, Vicdani Liderlik modelinin bütüncül ve derinlemesine bir değerlendirmesini sağlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme süreci, yapısal tutarlılığını ve ölçmek istediği kavramı doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla kapsamlı geçerlik çalışmalarıyla desteklenmiştir. Geçerlik çalışmaları iki ayrı pilot çalışma ve bir nihai çalışma aşaması olarak yürütülmüştür.

Bu aşamalar, ölçek maddelerinin kültürel uygunluğunu, anlaşılırlığını ve teorik yapı ile olan ilişkisini test etmeyi içermiştir. Nihai çalışmada elde edilen bulgular, ölçeğin Vicdani Liderlik yapısını yüksek düzeyde temsil ettiğini ve istatistiksel olarak geçerli olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Vicdani Liderlik Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirliği, psikometrik standartlara uygun olarak değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda elde edilen Cronbach’s Alpha (iç tutarlılık katsayısı) değeri 0,959 olarak rapor edilmiştir.

0,959 gibi oldukça yüksek bir Cronbach’s Alpha değeri, ölçekteki maddelerin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı temel yapıyı, yani Vicdani Liderliği, ölçme konusunda mükemmel bir uyum sergilediğini göstermektedir. Bu sonuç, ölçeğin bilimsel araştırmalarda güvenle kullanılabileceğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirme aşamasında, Vicdani Liderlik yapısının altında yatan boyutları ortaya çıkarmak amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Her ne kadar kaynakta spesifik faktör sayısı belirtilmese de, ölçeğin geliştirme türünde olması, kapsamlı bir Açıklayıcı ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi sürecinden geçtiğini işaret etmektedir. Bu analizler, 46 maddenin, Vicdani Liderliğin etik, manevi ve örgütsel sorumluluk gibi çeşitli bileşenlerini temsil eden anlamlı alt faktörlere ayrıldığını göstermiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Değerlendirme Ölçeği)

Format: Öz Bildirim/Çalışan Algısı Ölçeği (Lider davranışlarının çalışanlar tarafından değerlendirilmesi)

Dil Kullanılabilir: Türkçe (Orijinal dil)

Popülasyon Grubu: Çalışanlar (Örgütsel bağlamda liderleri olan bireyler)

Yaş Grubu: Yetişkinler (Çalışma hayatındaki bireyler)

Popülasyon Detayları: Ölçek, çeşitli sektörlerdeki ve organizasyonlardaki liderlik davranışlarını değerlendirmek için geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5 noktalı Likert tipi derecelendirme formatında hazırlanmıştır. Katılımcılar, liderlerinin davranışlarını 1 (Hiç Katılmıyorum) ile 5 (Kesinlikle Katılıyorum) arasında değerlendirirler.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel Etik, Ahlaki Gelişim, Sosyal Sorumluluk, Vicdan, Öz Eleştiri, Yönetim, İş Yerinde Adalet.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Dr. Dursun BOZ

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2019 yılında yayınlanan bir kitap bölümü kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin ticari olmayan akademik veya araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar (Dr. Dursun Boz) ile iletişime geçilmesi önerilir. Ölçeğin yayınlandığı birincil kaynak 2019 yılına aittir.

Kaynaklar

Duran, C., Boz, D., Behdioğlu, S. ve Aktı, Ü. (2019). Vicdani liderlik: İnsanlığa insanlığın sesi, Dursun Boz (Ed.). Ankara: Gazi Kitabevi.

Bu çalışmanın orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: vicdani-liderlik-olcegi-toad.pdf

Kitabın yayıncı linki: gazikitabevi.com.tr

[quads id=5]

Vicdani Liderlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

VİCDANİ LİDERLİK ÖLÇEĞİ 1.Hiç Katılmıyorum, 2.Katılmıyorum, 3.Kararsızım, 4.Katılıyorum, 5.Kesinlikle Katılıyorum
BENİM LİDERİM

1. kendimi geliştirmeme yardım eder
2. yeteneklerimi kullanmam için beni cesaretlendirir
3. ekibini yeni fikirler geliştirmeleri için beni cesaretlendirir
4. işimi iyi yapmam için gereken bilgiyi verir
5. işimi kolaylaştırmak için gereken karar alma yetkisini tanır
6. kendi kişisel yaşamında da etik davranır
7. dürüst ve adil karar vermeye çalışır
8. çalışanlarının çıkarlarını en iyi şekilde korumak ister
9. güvenilir kişidir
10. çalışanlarının düşüncelerini dinler
11. yeni beceriler kazanmam için pek çok fırsat sunar
12. insanoğlunun toplumda bütünün bir parçası olduğunu düşünür
13. insanların dürüst, ilkeli ve iyi niyetli olmasını her koşulda çok önemser
14. bir hatadan dolayı insan/insanlar etkilenirse vicdan azabı duyar
15. kendine, topluma ve işine karşı haddini ve hududunu bilir
16. zor durumdaki bir canlıyı korumak için uğraş verir
17. birisi zor duruma düştüğünde onun yanında bulunup, ona yardım eder
18. konuştuğu insanları dinleyip, anlamaya çalışır
19. ihtiyaç sahibi insanlara ihtiyaç duyduklarında yardım eder
20. görevlerini olabildiğince az hata ile tamamlar
21. işlerini her zaman zamanında tamamlar
22. kurum imajına katkı sağlayacak bütün faaliyetlere gönüllü olarak katılır
23. görevlerini gerekenin üzerinde bir dikkat sarf ederek yapar
24. işiyle ilgili önemli bir karar almadan önce üstünü mutlaka bilgilendirir
25. korkularıyla yüzleşmekten çekinmez
26. yaptığı işlere iyi niyet ve gayretle başlayıp işindeki sorunlara çözüm arar
27. yaşam amacındaki ilkeler, doğruluk ve dürüstlük için riske girer
28. sahip olduğu bilgileri üstünlük sağlamak için kullanmaz
29. iyilik yapmak için riske girmeyi, kötülükten kaçınmak için riske girmekten daha iyi olduğunu bilir
30. çevresinde dürüst, sevilen ve güvenilir biri olarak bilinir
31. başarıyı yeni düşünceler üretmek, kendini keşfetmek ve geliştirmekle olduğunu düşünür
32. hatalarını kendi üstüne itiraf eder
33. eğer insanlar eleştiri yaparlarsa, bu eleştirilerden ders almaya çalışır
34. kendisininkinden farklı görüş ve düşüncelerden ders almaya çalışır
35. kendi üstlerinin eleştirilerinden ders almaya çalışır
36. eleştirilerden ders alır
37. şefkatli ve merhametli insanların gerektiğinde başkalarının yanlışlarını affetmesi gerektiğini bilir
38. inanmayı insan doğası gereği olduğunu düşünür
39. yaratılanı sever YARADAN’dan dolayı
40. maddi dünya ile manevi dünya arasındaki derin anlamın farkındadır
41. vicdanının inancını etkilediğini bilir
42. zor durumda olanlar için dua eder
43. yaptığı işlerle ilgili bir soruşturma/inceleme başlatılırsa hemen savunmaya geçer ve bir suçlu bulur
44. üstüne (sorumlu olduğu kişiye) bağlılığını kanıtlamak için kendi doğrularını değiştirebilir
45. güçlü olanın haklı olduğuna inanır
46. ekip halinde elde ettiğimiz başarıları kendi başarısı sayar