Vicdan Algısı Ölçeği

Özet

Vicdan Algısı Ölçeği (VAÖ), bireylerin kendi vicdanlarını nasıl algıladıklarını, bu algının günlük yaşamdaki ahlaki karar verme süreçlerini ve içsel çatışmalarını nasıl etkilediğini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu giriş, Sena Dilek Aksoy, K. Mert ve İ. Çetin tarafından 2019 yılında Türkçeye uyarlanan ve geçerlilik güvenilirlik çalışması yapılan ölçeğin akademik bir özetini sunmaktadır. Ölçek, vicdan kavramının öznel boyutunu inceleyerek, psikoloji ve etik alanlarındaki araştırmacılara önemli bir veri kaynağı sağlamaktadır.

Ölçeğin orijinal yapısı, uyarlama çalışmasında incelenmiş ve Türk kültürüne uygunluğu psikometrik yöntemlerle doğrulanmıştır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkiye’deki çeşitli popülasyonlarda kullanılmasına olanak tanımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Vicdan Algısı Ölçeği, Vicdan, Ahlak, Uyarlama, Geçerlilik, Güvenilirlik, Psikolojik Ölçek, Etik, Öz-Düzenleme.

Yazarlar

Sena Dilek Aksoy, K. Mert, İ. Çetin

Amaç

Vicdan Algısı Ölçeği’nin temel amacı, orijinal olarak yabancı dilde geliştirilmiş olan bu psikolojik aracı Türkçeye kazandırmak ve Türk örnekleminde kültürel ve dilsel uygunluğunu sağlayarak geçerlilik ve güvenilirlik analizlerini gerçekleştirmektir. Çalışma, ölçeğin Türkiye’de akademik araştırmalarda ve klinik uygulamalarda kullanılabilecek standart bir araç olarak kabul edilmesini hedeflemiştir.

Ölçek, bireylerin vicdanlarına atfettikleri değeri, vicdanlarının rehberliğini ne ölçüde kabul ettiklerini ve vicdan kaynaklı suçluluk veya huzur duygularını ölçerek, bu algının psikolojik iyi oluş üzerindeki etkilerini araştırmayı amaçlamaktadır.

Yapı

VAÖ, bireyin kendi vicdanına dair sahip olduğu bilişsel ve duygusal temsilleri ölçen bir yapı (construct) üzerine kuruludur. Ölçülen temel yapı, bireyin içsel ahlaki pusulasını, yani vicdanı, ne kadar net, baskın veya destekleyici algıladığıdır. Bu algı, genellikle üç ana boyut etrafında şekillenir:

• Vicdanın Rehberliği: Bireyin vicdanını kararlarında yol gösterici bir güç olarak görme derecesi.
• Vicdanın Baskısı/Yargılaması: Vicdanın yarattığı suçluluk, pişmanlık veya içsel eleştiri düzeyi.
• Vicdanla Uyum: Bireyin vicdanıyla barışık olma ve ahlaki eylemlerden kaynaklanan iç huzur duygusu.

Geçerlik

Aksoy, Mert ve Çetin (2019) tarafından gerçekleştirilen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliği sağlamak amacıyla analizler yapılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak beklenen alt boyutlar altında toplandığını göstermeyi amaçlamıştır.

Uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin faktör yapısını koruyup korumadığı incelenmiştir. Elde edilen bulgular, ölçeğin Türk kültüründe de ölçmek istediği psikolojik yapıyı yeterli düzeyde ölçtüğünü, yani iyi bir geçerlilik sunduğunu desteklemektedir. Kriter geçerliği için ise, Vicdan Algısı Ölçeği puanlarının, teorik olarak ilişkili olduğu düşünülen diğer ölçeklerle (örneğin, ahlaki muhakeme veya içselleştirilmiş etik değerler ölçekleri) anlamlı korelasyonlar gösterdiği varsayılmaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, yani tutarlılığı ve kararlılığı, iç tutarlılık analizleri yoluyla incelenmiştir. Uyarlama çalışmasında genellikle Cronbach Alfa katsayısı hesaplanır. Bu katsayının kabul edilebilir düzeyde (genellikle 0.70 ve üzeri) olması, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Uyarlama çalışmasının sonuçları, Vicdan Algısı Ölçeği’nin genelinde ve alt boyutlarında yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını test etmek amacıyla, küçük bir alt örneklem üzerinde test-tekrar test güvenirlik analizlerinin de yapıldığı varsayılmaktadır.

Faktör Analizi

Vicdan Algısı Ölçeği’nin Türkçe formunun yapısal geçerliğini belirlemek için Faktör Analizi kullanılmıştır. Bu süreçte genellikle iki aşama izlenir:

1. Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA): Ölçeğin teorik yapısına uygun olarak kaç farklı faktörden oluştuğunu keşfetmek ve her bir maddenin hangi faktöre yüklendiğini belirlemek için kullanılmıştır.
2. Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA): AFA ile belirlenen veya orijinal ölçekte bulunan faktör yapısının Türk örnekleminde ne kadar iyi uyum sağladığını test etmek amacıyla kullanılmıştır. Uyum indekslerinin (CFI, TLI, RMSEA vb.) kabul edilebilir sınırlar içinde olması, faktör yapısının doğrulandığını gösterir.

Aksoy ve arkadaşları, orijinal ölçeğin çok boyutlu yapısının Türkçe formda da korunduğunu ve faktör yüklerinin yeterli düzeyde olduğunu rapor etmiştir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılır. (Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir, ancak tipik olarak 4 veya 5’li Likert formatındadır.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, üniversite öğrencileri ve genel popülasyon. (Uyarlama çalışması muhtemelen üniversite öğrencileri üzerinde yapılmıştır.)

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışmasının yapıldığı örneklem, Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi’nde yayınlanan makalede detaylandırılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim raporlama ölçeği. Katılımcılardan kendilerini en iyi tanımlayan seçenekleri işaretlemeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Ölçüm, Cronbach Alfa, Faktör Yapısı, Ahlaki Gelişim, Öz-Düzenleme, Vicdanın Bilişsel Algısı.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Sena Dilek Aksoy

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi makalede mevcuttur.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe uyarlama çalışması 2019 yılında yayınlanmıştır.

İzinler ve Kullanım: Akademik amaçlı kullanımlar için genellikle yazarın izni veya makalenin yayınlandığı derginin politikaları geçerlidir. İletişim e-postası üzerinden sorumlu yazar Sena Dilek Aksoy ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için herhangi bir ücret bilgisi mevcut değildir.

Orijinal makaleye DergiPark üzerinden erişim sağlanabilmektedir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: vicdan-algisi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Aksoy, S. D., Mert, K. ve Çetin, İ. (2019). Vicdan Algısı Ölçeği’nin Türkçe geçerlilik güvenilirliği. Celal Bayar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 6(3), 148-153.

Vicdan Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelere ulaşmak için yukarıda belirtilen referans makalenin incelenmesi gerekmektedir.