Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Personelin Afetlere Hazırlık Algısı Ölçeği

Özet

Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Personelin Afetlere Hazırlık Algısı Ölçeği (HASPAHA), Tercan ve Şahinöz (2021) tarafından geliştirilmiş metodolojik bir ölçektir. Bu ölçek, özellikle afetlere hazırlık süreçleri bağlamında, hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde (HPAH) görev yapan personelin afetlere yönelik algılarını, tutumlarını ve yeterliliklerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, kapsamlı madde havuzu oluşturma, uzman görüşleri alma ve ileri düzey istatistiksel analizler (Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi) sonucunda 28 madde ve 5 faktörlü nihai yapısına ulaşmıştır. Yüksek iç tutarlılık (Cronbach Alpha = 0.925) ve kabul edilebilir uyum iyiliği değerleri, aracın psikometrik açıdan güçlü olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Afetlere Hazırlık, Acil Sağlık Hizmetleri, Hastane Öncesi Bakım, Personel Algısı, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Bahadır TERCAN, Saniye ŞAHİNÖZ

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Türkiye’de hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde çalışan profesyonellerin afet durumlarına yönelik mevcut hazırlık düzeylerini ve algılarını bilimsel yöntemlerle tespit etmektir. Bu algıların belirlenmesi, eğitim ve müdahale stratejilerinin geliştirilmesinde kritik öneme sahiptir.

HASPAHA Ölçeği, personelin bilgi, beceri, öz-yeterlilik ve afet müdahalesinin önemine dair inançlarını sistematik olarak değerlendirerek, kurumlara ve yöneticilere iyileştirme alanlarını belirlemede somut veriler sunmayı hedeflemektedir.

Yapı

HASPAHA Ölçeği, personelin afetlere hazırlık algısını beş temel alt boyutta ele alan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu beş faktör, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonucunda netleşmiştir ve birlikte toplam varyansın %65,478’ini açıklamaktadır.

• İstek Boyutu
• Önem Boyutu
• Öz-Yeterlilik Boyutu
• Müdahale Becerisi Boyutu
• Yarar Boyutu

Bu faktörler, bir acil sağlık personelinin afet müdahalesine yönelik duygusal, bilişsel ve davranışsal hazırlığını kapsamlı bir şekilde değerlendirme imkanı sunmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, kapsamlı bir uzman görüşü süreciyle başlamıştır. Başlangıçta 71 maddeden oluşan madde havuzu, uzman önerileri doğrultusunda tekrarlanan, benzer veya binişik maddelerin çıkarılmasıyla 55 maddeye indirilmiştir. Bu aşamada, Kapsam Geçerlik Oranı (KGO) değeri 0,80 ve Kapsam Geçerlik İndeksi (KGİ) değeri 0,88’den büyük bulunarak taslak ölçeğin anlamlı olduğu tespit edilmiştir.

Veri setinin normal dağılımı, çarpıklık ve basıklık değerlerinin -2 ile +2 arasında olmasıyla doğrulanmıştır. Yapı geçerliğini test etmek amacıyla faktör analizi uygulanmıştır. Nihai yapının uyum iyiliği değerlerine DFA analizi sonrasında ulaşılmıştır. Düzeltme indeksleri (Modification Indices) doğrultusunda yapılan ayarlamalar sonucunda, kabul edilebilir uyum iyiliği değerleri elde edilmiştir (x2/df = 2,419; CFI = 0,916; GFI = 0,850; IFI = 0,917; TLI = 0,905 ve RMSEA = <0,068). Bu sonuçlar, ölçeğin teorik yapısının verilerle uyumlu olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, yüksek düzeyde iç tutarlılığı ve zaman içinde kararlılığı ortaya koymuştur. Test-tekrar test güvenirliği çalışmasında (n=42), Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı (r=0,768, p<0,001) çok kuvvetli ve pozitif yönde bir ilişki olduğunu göstermiştir.

Taslak ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alpha değeri 0,949 olarak bulunmuştur (p<0,001), bu da son derece yüksek bir güvenilirlik düzeyine işaret etmektedir. Nihai 28 maddelik ölçeğin genel Cronbach Alpha değeri 0,925 olarak belirlenmiştir. Ayrıca, alt boyutların Cronbach Alpha değerleri de yüksek güvenilirlik göstermektedir: İstek (0,834), Önem (0,847), Öz-Yeterlilik (0,908), Müdahale Becerisi (0,926) ve Yarar (0,848). Hotelling’s T2 değeri 879,564 (p<0,001) olarak saptanmış, bu da madde ifadelerine yönelik tepki yanlılığının olmadığını ve maddelerin ilgili alt boyutları ölçtüğünü doğrulamıştır.

Faktör Analizi

Taslak ölçek için toplanan 312 gözlem maddesi üzerinde Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmasına karar verilmiştir. Bu karar, KMO değerinin 0,954 (>0,5) ve Barlett testi değerinin (p<0,001) anlamlı çıkmasıyla desteklenmiştir.

Analiz sırasında, faktör yük değeri 0,45’ten düşük olan maddeler analizden sırasıyla çıkarılmıştır. Ayrıca, ortak varyans değeri 0,45’ten düşük olan maddeler ve binişik ilişki sergileyen maddeler de yapıdan uzaklaştırılmıştır. Bu titiz eleme süreci sonucunda, hiçbir maddenin bir faktörle binişik düzeyde ilişki sergilemediği ve 5 faktörden oluşan, 31 maddelik bir yapının ortaya çıktığı görülmüştür. Nihai olarak uygulanan DFA sonucunda ise ölçek, kabul edilebilir uyum indeksleri ile 28 madde ve 5 faktörlü bir yapıdan oluştuğu sonucuna varılmıştır.

Araç

Test Type: Ölçek Geliştirme Çalışması

Format: 5’li Likert Ölçeği

Language Available: Türkçe

Population Group: Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Personel

Age Group: Belirtilmemiş (Çalışan yetişkin nüfus)

Population Details: Araştırma, hastane öncesi acil sağlık hizmetlerinde çalışan personeli kapsamıştır.

Test Methodology: Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanır:

1. 1 puan (Hiç Katılmıyorum)
2. 2 puan (Katılmıyorum)
3. 3 puan (Kararsızım)
4. 4 puan (Katılıyorum)
5. 5 puan (Kesinlikle Katılıyorum)

Ölçek toplam 28 maddeden oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Afet Yönetimi, Acil Tıp, Psikometri, KMO Testi, Hotelling’s T2, Öz-Yeterlilik, Algı, Ambulans

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Yayınlanan makalede belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address: Bahadır TERCAN (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2021 yılında yayımlanan metodolojik çalışma ile geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Bahadır TERCAN ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve ek dosyaları aşağıdaki bağlantılardan indirilebilir:

• Orijinal PDF: hastane-oncesi-acil-saglik-hizmetlerinde-calisan-personelin-afetlere-hazirlik-algilarini-belirlemeye.pdf
• Word Belgesi: hastane-oncesi-acil-saglik-hizmetlerinde-calisan-personelin-afetlere-hazirlik-algilarini-belirlemeye.docx
• Yedek PDF: hastane-oncesi-acil-saglik-hizmetlerinde-calisan-personelin-afetlere-hazirlik-algilarini-belirlemeye.pdf

Kaynakça

Tercan, B. & Şahinöz, S. (2021). Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Personelin Afetlere Hazırlık Algılarını Belirlemeye Yönelik Ölçek Geliştirme: Metodolojik Bir Çalışma. Hastane Öncesi Dergisi, 6(3), 367-379. Doi: 10.54409/hod.995792.

Makalenin Dergipark bağlantısı: dergipark.org.tr

Hastane Öncesi Acil Sağlık Hizmetlerinde Çalışan Personelin Afetlere Hazırlık Algısı Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The scale items themselves are not provided in the source content. The final scale consists of 28 items distributed across 5 factors.

Nihai ölçekte yer alan 28 madde, telif hakkı veya erişim kısıtlamaları nedeniyle bu kaynakta sunulmamıştır. Maddeler, orijinal makalede veya sorumlu yazar aracılığıyla bulunabilir.