Verimliliğe İlişkin Tutum Ölçeği

Özet

Verimliliğe İlişkin Tutum Ölçeği, hemşirelerin mesleki verimliliğe yönelik mevcut tutumlarını bilimsel ve sistematik bir şekilde ölçmek amacıyla 2010 yılında Nilgün Göktepe tarafından bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. Ölçek, sağlık hizmetlerinde çalışan profesyonellerin, özellikle de hemşirelerin, iş yükü yönetimi, hasta bakımı kalitesi, mesleki gelişim ve kaynakların etkin kullanımı gibi alanlardaki verimlilik kavramına ilişkin sahip oldukları algı ve eğilimleri değerlendirmeyi hedeflemektedir. Bu araç, hemşirelik alanında verimlilik düzeyini etkileyen psikolojik faktörlerin anlaşılmasına önemli katkılar sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Hemşirelik, Verimlilik, Tutum, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Test-Tekrar Test Güvenirliği, Kendall’s W, Likert.

Yazarlar

Nilgün Göktepe

Amaç

Ölçeğin temel amacı, sağlık sektöründe kritik roller üstlenen hemşirelerin, görevlerini yerine getirirken sergiledikleri profesyonel davranışlar ve kaynak yönetimi becerileri bağlamında verimlilik kavramına yönelik sahip oldukları olumlu veya olumsuz eğilimleri (tutum) ölçmektir. Bu ölçek, hemşirelik hizmetlerinin kalitesini artırmaya yönelik eğitim programları ve yönetim stratejileri geliştirilmesine bilimsel bir zemin hazırlamak üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Verimliliğe İlişkin Tutum Ölçeği, hemşirelik mesleği bağlamında tutumun psikolojik yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle bireyin işine bağlılığı, mesleki gelişim takibi, acil durumlara müdahale yetkinliği, hasta kayıtlarının düzenliliği ve kaynakların israf edilmemesi gibi operasyonel verimlilik boyutlarını içeren çok yönlü bir özellik olarak ele alınmaktadır. Ölçek, hemşirelerin kendi yeterlilik algılarını ve mesleki sorumluluklarına karşı gösterdikleri motivasyonu yansıtan ifadelerden oluşmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme sürecinde kapsam geçerliğini sağlamak amacıyla titiz bir çalışma yürütülmüştür. Ölçek maddelerinin ölçülmek istenen tutum konusunu yeterince yansıtıp yansıtmadığını değerlendirmek üzere 14 uzmandan görüş alınmıştır. Uzmanlardan gelen öneriler doğrultusunda gerekli düzeltmeler yapılarak madde uygunluğu sağlanmıştır.

Uzman görüşleri arasındaki uyumu değerlendirmek için Kendall’s W iyi uyuşum analizi kullanılmıştır. Analiz sonucunda uzman görüşleri arasında anlamlı bir uyum olduğu saptanmıştır (Kendall’s W = .128, p= .077, p>.05). Bu istatistiksel sonuç, ölçek ifadelerinin, ölçülmek istenen yapıyı kapsam açısından uygun ve yeterli düzeyde temsil ettiğini göstermektedir. Ayrıca, yapılan ön çalışma sonrasında ölçek taslağında herhangi bir değişikliğin yapılmamış olması da kapsam geçerliğine dair ek kanıt sunmaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin zamana karşı değişmezlik özelliğini, yani güvenirliğini değerlendirmek amacıyla test-tekrar test analizi gerçekleştirilmiştir. Literatürde önerilen örneklem büyüklüğüne uygun olarak (Tavşancıl 2005), taslak ölçek 60 kişilik bir gruba 2-3 hafta arayla iki kez uygulanmıştır. Eşleştirilen 54 kişinin verileri üzerinden güvenirlik analizleri yapılmıştır.

Test ve tekrar testten elde edilen puan ortalamaları arasındaki farkın önemini belirlemek için bağımlı gruplarda t testi (bağımlı iki grup ortalaması arasındaki farkın önemlilik testi) kullanılmıştır. Analiz sonuçları, iki ölçümün puan ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olmadığını (p>.05) göstermiştir. Bu bulgu, sonuçların benzer olduğunu ve ölçeğin zamana göre güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır. Ayrıca, iki uygulama arasında yüksek düzeyde korelasyon ve ileri derecede anlamlı ilişkinin saptanması, ölçeğin test-tekrar test güvenirliğinin yüksek olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Bu akademik giriş için sağlanan kaynak metin içerisinde Verimliliğe İlişkin Tutum Ölçeği’nin boyutluluğunu (faktör yapısını) ortaya koyan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçlarına dair detaylı bilgi sunulmamıştır. Ancak, bir ölçek geliştirme çalışmasının ayrılmaz bir parçası olarak, ölçeğin kuramsal yapısını destekleyen faktör analizlerinin doktora tezi içerisinde yer aldığı varsayılmaktadır. Bu analizler, maddelerin hangi alt boyutları temsil ettiğini ve ölçeğin tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu mu olduğunu belirlemede kritik öneme sahiptir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: 5’li Likert tipi derecelendirme (Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a kadar)

Language Available: Türkçe

Population Group: Hemşireler

Age Group: Belirtilmemiş (Çalışan Yetişkin Hemşireler)

Population Details: İstanbul Üniversitesi’ne bağlı bir doktora tezi kapsamında hemşireler üzerinde uygulanmıştır.

Test Methodology: Anket/Ölçek (Survey/Scale)

Anahtar Kelimeler

Hemşirelik Hizmetleri, Sağlıkta Verimlilik, Mesleki Tutum, Psikometrik Özellikler, Güvenirlik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Belirtilmemiştir (İstanbul Üniversitesi, Doktora Tezi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2010 yılında Nilgün Göktepe’nin doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve ücretlendirme bilgileri için doğrudan sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi burada indirilebilir: verimlilige-iliskin-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Göktepe, N. (2010). Hemşirelerin verimliliğe ilişkin tutumları ve bir ölçek geliştirme çalışması (Doktora tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
• Polit, D. F., & Hungler, B. P. (1999). Nursing research: Principles and methods. Lippincott Williams & Wilkins.
• Tavşancıl, E. (2005). Tutumların ölçülmesi ve SPSS ile veri analizi. Nobel Yayın Dağıtım.
• Öner, N. (2006). Türkiye’de kullanılan psikolojik testler. Boğaziçi Üniversitesi Yayınları.

Verimliliğe İlişkin Tutum Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

4 İş yoğunluğu, hasta kayıtlarını eksiksiz, düzenli tutmamı engeller.

5 Acil durumlarda, panik olduğum için uygun müdahaleyi yapmakta zorlanırım.

6 Hasta bakımındaki gelişmeleri takip ederim.

7 İşimi severek yaparım.

8 İşimi yaparken, israfı önlemeye çalışırım.

9 Mesleki yenilikleri, hasta bakım uygulamalarımda kullanırım.

10 Çalıştığım birim dışındaki hastalara bakım verirken kendimi yetersiz hissederim.