Üstün Yetenekli Eğitime İlişkin Tutum Ölçeği

Özet

Üstün Yetenekli Eğitime İlişkin Tutum Ölçeği (ÜYETÖ), bireylerin Üstün Yetenekli Eğitim süreçlerine ve yaklaşımlarına yönelik sahip oldukları tutum düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş veya uyarlanmış bir psikometrik araçtır. H. Said Toptop tarafından 2012 yılında Türkçe’ye uyarlanan bu ölçek, eğitim alanındaki paydaşların (öğretmenler, yöneticiler, veliler) üstün yetenekli öğrencilerin eğitimi konusundaki inançlarını ve duygusal yönelimlerini belirlemeyi hedeflemektedir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu, aynı zamanda güçlü psikometrik özelliklere sahip olduğunu, özellikle de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile altı faktörlü yapısının doğrulandığını göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Üstün Yetenekli Eğitim, Tutum, Ölçek Uyarlama, Psikometri, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Güvenirlik, Cronbach Alfa, Eğitim Psikolojisi.

Yazarlar

H. Said Toptop

Amaç

Ölçeğin temel amacı, üstün yetenekli bireylerin eğitimine yönelik genel ve alt boyutlar düzeyinde mevcut olan tutumları sistematik olarak belirlemektir. Bu tutumların belirlenmesi, eğitim politikalarının ve uygulamalarının geliştirilmesi, öğretmen eğitimlerinin planlanması ve toplumsal farkındalığın artırılması açısından kritik öneme sahiptir.

Bu ölçek, özellikle üstün yeteneklilerin eğitimi alanında çalışan akademisyenlere ve uygulayıcılara, ilgili grupların (öğretmenler, okul yöneticileri) bu alana ne kadar destekleyici veya dirençli yaklaştığını ölçmek için geçerli ve güvenilir bir araç sunmayı amaçlamaktadır. Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel bağlamda geçerliliğini ve güvenilirliğini kanıtlamıştır.

Yapı

Üstün Yetenekli Eğitime İlişkin Tutum Ölçeği (ÜYETÖ), üstün yetenekli eğitime yönelik tutumu ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil etmektedir. Ölçek toplam 34 maddeden oluşmakta ve altı farklı alt boyutu kapsamaktadır. Bu alt boyutlar, tutumun farklı veçhelerini (inançlar, duygular, davranışsal eğilimler) temsil etmektedir.

Ölçeğin tanımlanan alt boyutları ve madde sayıları aşağıdaki gibidir:

• Üstün Yetenekli İhtiyaç Duyma Boyutu (ÜİYDB): 8 madde
• Üstün Yetenekli Öğrencilerin Hata Kabul Oranı Boyutu (ÜYÖHKOB): 5 madde
• Üstün Yetenekli Tanımlama Boyutu (ÜYTDB): 5 madde
• Üstün Yetenekliye Destek İhtiyacı Boyutu (ÜYDİB): 3 madde
• Özel Yetenekli Sınıf Oluşturma Boyutu (ÖYSOB): 4 madde
• Sınıf Ayırma Boyutu (SAB): 5 madde

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, istatistiksel olarak güçlü bir yöntem olan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. DFA, Amos programı aracılığıyla gerçekleştirilmiş ve kovaryans matrisleri temel alınmıştır. Analiz sonucunda elde edilen uyum istatistikleri, önerilen altı faktörlü yapının veri ile ne kadar uyumlu olduğunu belirlemek için kullanılmıştır.

Geçerlik değerlendirmesinde kullanılan temel uyum indeksleri şunlardır: Ki-Kare uyum testi (χ²), İyilik Uyum Testi (GFI), Karşılaştırmalı Uyum Testi (CFI), Normlaştırılmış Uyum Testi (NFI) ve Yaklaşık Hataların Ortalama Karakökü (RMSEA). Literatürde belirtilen kabul kriterlerine göre (Kline, 1998; Kahn, 2006; Hoe, 2008; Byrne, 2011; Arbuckle, 2011), χ²/df oranının 3 veya daha düşük olması, CFI, NFI ve GFI gibi indekslerin .90’dan yüksek olması, ve RMSEA değerinin .06’dan düşük olması faktör yapısının iyi uyumlu olduğunun göstergesidir.

Elde edilen sonuçlar, GFI, AGFI ve CFI değerlerinin .80 ile .90 arasında olmasının iyi uyumu; .90 ve üzeri değerlerin ise yeterli iyi uyumu yansıttığını göstermiştir (Arbuckle, 2011). RMSEA değerleri açısından ise .05’ten düşük değerler mükemmel uyuma, .05-.08 arası değerler kabul edilebilir uyuma işaret etmektedir. Yapılan DFA sonucunda ilk modelin kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığı belirtilmiştir.

Güvenirlik

Üstün Yetenekli Eğitime İlişkin Tutum Ölçeği’nin güvenilirliği, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri incelenerek araştırılmıştır. Yapılan analiz sonucunda ölçeğin genel Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı .69 olarak bulunmuştur.

Genel olarak psikometrik çalışmalarda .70 ve üzeri değerler kabul edilebilir güvenirlik düzeyi olarak kabul edilmekle birlikte, .69 değeri arzu edilen düzeye oldukça yakındır ve sosyal bilimler araştırmaları için makul bir güvenirlik düzeyi olarak değerlendirilebilir. Bu sonuç, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Faktör Analizi

ÜYETÖ’nün faktör yapısı, uyarlama çalışması kapsamında Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir. Bu analiz, ölçeğin teorik olarak varsayılan altı faktörlü yapısının toplanan verilerle ne ölçüde örtüştüğünü belirlemeyi amaçlamıştır.

Ölçek, toplamda 34 madde içermekte olup, bu maddeler altı farklı faktör altında gruplanmıştır. DFA, teorik modeli destekleyen uyum istatistikleri sunmuş; bu da ölçeğin Türkçe formunun yapısal geçerliğe sahip olduğunu göstermiştir. Bu altı faktör, üstün yetenekli eğitime dair tutumun çok yönlü doğasını yansıtmaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Yazılı Anket/Ölçek

Kullanılabilir Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitimciler (Öğretmenler, Yöneticiler) ve ilgili paydaşlar.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Eğitim alanında çalışan profesyoneller).

Popülasyon Detayları: Özgün uyarlama çalışması, Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi’nde yayınlanmıştır ve genellikle eğitim fakültesi öğrencileri veya aktif öğretmenler üzerinde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: Ölçek, 10’lu Likert ölçeği formatında derecelendirilmiştir. Yanıt seçenekleri 1 (hiçbir zaman) ile 10 (her zaman) arasında değişmektedir. Yüksek puanlar, ilgili alt boyutta daha güçlü bir tutumu veya inancı işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

ÜYETÖ, Psikolojik Ölçek, Likert Ölçeği, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Eğitim Bilimleri, H. Said Toptop, Üstün Yetenekli Eğitim.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değil.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Uyarlama çalışması 2012 yılında tamamlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için orijinal yazarın ve yayıncı kuruluşun etik izinlerinin alınması gerekmektedir. Ticari kullanım bilgisi mevcut değildir.

Ölçeğin orijinal PDF’ine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: ustun-yetenekli-egitime-iliskin-tutum-olcegi-uyarlama-calismasi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Tortop, H. S. (2012). Üstün Yetenekli Eğitime İlişkin Tutum Ölçeği Uyarlama Çalışması. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(1), 89-106.
2. Byrne, B. M. (2011). Structural equation modeling with AMOS: Basic concepts, applications, and programming (2nd ed.). Routledge Academic.
3. Kline, R. B. (1998). Principles and practice of structural equation modeling. Guilford Press.
4. Kahn, J. H. (2006). Factor analysis in counseling psychology research, training, and practice: Principles, advances, and applications. The Counseling Psychologist, 34(5), 684-718.
5. Hoe, S. L. (2008). Structural equation modeling with AMOS: Hair, Black, Babin and Anderson (2010), Multivariate Data Analysis (7th ed.) Pearson Education, Limited.
6. Arbuckle, J. L. (2011). IBM SPSS AMOS 20 user’s guide. IBM SPSS.

Çalışmanın yayınlandığı dergiye ait bağlantı: dergipark.ulakbim.gov.tr

Üstün Yetenekli Eğitime İlişkin Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir. Ölçek, toplam 34 madde ve 6 alt boyuttan oluşmaktadır.

• Üstün Yetenekli İhtiyaç Duyma Boyutu (ÜİYDB): 8 madde
• Üstün Yetenekli Öğrencilerin Hata Kabul Oranı Boyutu (ÜYÖHKOB): 5 madde
• Üstün Yetenekli Tanımlama Boyutu (ÜYTDB): 5 madde
• Üstün Yetenekliye Destek İhtiyacı Boyutu (ÜYDİB): 3 madde
• Özel Yetenekli Sınıf Oluşturma Boyutu (ÖYSOB): 4 madde
• Sınıf Ayırma Boyutu (SAB): 5 madde