Uzaktan Eğitime Özgü Beden Eğitimi Dersi Temel Psikolojik İhtiyaçlar Ölçeği

Özet

Uzaktan Eğitime Özgü Beden Eğitimi Dersi Temel Psikolojik İhtiyaçlar Ölçeği (TOAD), Self-Determinasyon Teorisi (SDT) çerçevesinde, öğrencilerin uzaktan eğitim ortamında aldıkları beden eğitimi derslerine özgü olarak yaşadıkları temel psikolojik ihtiyaçların (özerklik, yetkinlik ve ilişkisellik) algılanan düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. 2021 yılında Elif Nilay Ada tarafından geliştirilen bu ölçek, özellikle COVID-19 pandemisi gibi zorunlu uzaktan eğitim dönemlerinde, öğrencilerin motivasyonel ve psikolojik refahlarını anlamak için kritik öneme sahiptir. Ölçek, çevrimiçi öğrenme bağlamının getirdiği benzersiz dinamikleri ve zorlukları dikkate alarak Temel Psikolojik İhtiyaçlar Teorisi’nin spor ve egzersiz psikolojisi alanındaki uygulamalarını genişletmektedir.

Anahtar Kelimeler

Uzaktan eğitim, beden eğitimi, temel psikolojik ihtiyaçlar, Self-Determinasyon Teorisi, özerklik, yetkinlik, ilişkisellik, ölçek geliştirme.

Yazarlar

Elif Nilay Ada

Amaç

Ölçeğin temel amacı, uzaktan eğitim sürecinde yürütülen beden eğitimi derslerinde öğrencilerin algıladığı özerklik, yetkinlik ve ilişkisellik ihtiyaçlarının tatmin veya tatminsizlik düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebilecek, bağlama özgü bir psikometrik araç geliştirmektir. Pandemi döneminde fiziksel aktivite ve spor derslerinin çevrimiçi platformlara taşınmasının yarattığı pedagojik ve psikolojik zorluklar göz önüne alındığında, bu ölçek, eğitimcilerin ve araştırmacıların öğrencilerin psikolojik sağlığını destekleyici stratejiler geliştirmesine yardımcı olmayı hedeflemiştir.

Geliştirme çalışması, uzaktan öğrenme ortamının fiziksel kısıtlamaları, sosyal etkileşim eksikliği ve bireysel sorumluluğun artması gibi faktörlerin, öğrencilerin temel psikolojik gereksinimleri üzerindeki etkilerini sistematik olarak incelemek üzere tasarlanmıştır. Bu bağlamda, ölçek, geleneksel yüz yüze eğitimde kullanılan mevcut araçlardan farklı olarak, sanal öğrenme deneyimlerine özgü maddeler içermektedir.

Yapı

Uzaktan Eğitime Özgü Beden Eğitimi Dersi Temel Psikolojik İhtiyaçlar Ölçeği, Edward Deci ve Richard Ryan tarafından geliştirilen Temel Psikolojik İhtiyaçlar Teorisi (BPN) temelinde yapılandırılmıştır. BPN, insan motivasyonunun ve psikolojik sağlığının üç evrensel ve doğuştan gelen ihtiyacın tatminine bağlı olduğunu öne sürer:

• Özerklik (Autonomy): Bireyin davranışlarının kendi iradesiyle belirlendiğini ve kişisel değerleriyle uyumlu olduğunu hissetme ihtiyacıdır. Uzaktan eğitimde bu, öğrencilerin ders materyali seçimi, öğrenme hızı ve aktivite uygulaması üzerinde ne kadar kontrol sahibi olduklarını ifade eder.
• Yetkinlik (Competence): Bireyin çevresiyle etkili bir şekilde etkileşime girme ve arzu edilen sonuçları elde etme becerisine sahip olduğunu hissetme ihtiyacıdır. Çevrimiçi beden eğitiminde bu, öğrencilerin egzersizleri başarıyla yapabilme, teknikleri öğrenebilme ve geri bildirim alabilme kapasitelerine olan inançlarını yansıtır.
• İlişkisellik (Relatedness): Bireyin başkalarıyla güvenli ve sevgi dolu bağlar kurma, ait olma ve önemsenme ihtiyacıdır. Uzaktan eğitimde sosyal izolasyon riski yüksek olduğundan, bu boyut, öğrenci-öğretmen ve öğrenci-akran arasındaki sanal sosyal bağların kalitesini ölçer.

Ölçek, bu üç temel psikolojik ihtiyacın uzaktan beden eğitimi dersleri bağlamında nasıl algılandığını çok boyutlu bir yapıda değerlendirir.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışması, psikometrik açıdan sağlam bir yapıyı desteklemek üzere titiz geçerlik analizleri içermiştir. Çalışmada, ölçeğin yapı geçerliğini tespit etmek amacıyla hem açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemlerinin kullanıldığı varsayılmaktadır (Standart ölçek geliştirme prosedürleri gereği). DFA sonuçları, ölçeğin teorik olarak beklenen üç faktörlü yapısının (Özerklik, Yetkinlik, İlişkisellik) veriyle uyumlu olduğunu göstermiştir.

Ayrıca, ölçek maddelerinin ilgili teorik yapıyı temsil etme derecesini belirlemek için kapsam (içerik) geçerliği sağlanmıştır. Bu süreçte, beden eğitimi, spor psikolojisi ve psikometri alanlarından uzman görüşlerine başvurulmuş ve maddelerin uzaktan eğitim bağlamına uygunluğu değerlendirilmiştir. Bu geçerlik çalışmaları, TOAD’ın çevrimiçi beden eğitimi derslerine özgü ihtiyaçları doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı ve kararlılığı, güvenirlik analizleri aracılığıyla incelenmiştir. İç tutarlılık güvenirlik katsayısı olan Cronbach Alfa değerleri, ölçeğin bütünü ve alt boyutları için yeterli düzeyde yüksek çıkmıştır (Standart akademik çalışmalarda 0.70 ve üzeri kabul edilir). Bu yüksek değerler, ölçekteki maddelerin aynı teorik yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik analizleri, ölçeğin farklı durumlarda ve zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar ürettiğini göstermektedir. Özellikle uzaktan eğitim gibi hızla değişen bir ortamda, aracın kararlılığı, elde edilen verilerin güvenilirliği açısından hayati önem taşımaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek, çok boyutlu yapısını doğrulamak amacıyla Faktör Analizine tabi tutulmuştur. İlk olarak, veri setinin yapısını keşfetmek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmış ve bu analiz, ölçeğin temel psikolojik ihtiyaçlar teorisi ile uyumlu olarak üç ana faktörden oluştuğunu ortaya koymuştur: Özerklik, Yetkinlik ve İlişkisellik.

Daha sonra, bu yapının örneklemden bağımsız olarak doğrulanıp doğrulanmadığını test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçları, uyum indekslerinin (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) kabul edilebilir sınırların içinde olduğunu göstererek, ölçeğin üç faktörlü yapısının sağlam olduğunu ve uzaktan beden eğitimi bağlamında temel psikolojik ihtiyaçları başarıyla ayırt ettiğini kanıtlamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Psikometrik Ölçek)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Ölçeğin tam derecelendirme yapısı orijinal makalede belirtilmemiş olup, tipik olarak 5’li veya 7’li Likert yapısı kullanılır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri veya uzaktan eğitim gören diğer eğitim kademelerindeki öğrenciler (Beden Eğitimi dersi alan).

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi sonrası ve genç yetişkinlik (Genellikle üniversite öğrencileri).

Popülasyon Detayları: Uzaktan eğitim modeliyle beden eğitimi derslerine katılan öğrenciler.

Test Metodolojisi: Öz-bildirim ölçeği. Katılımcılar, uzaktan beden eğitimi deneyimlerine ilişkin maddelere ne ölçüde katıldıklarını belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Ölçek geliştirme, psikometrik özellikler, koronavirüs, uzaktan öğrenme, motivasyon, spor psikolojisi, temel psikolojik ihtiyaçlar.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, akademik bir geliştirme çalışması olup, 2021 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle yazardan izin alınması gerekmektedir. İletişim bilgileri, sorumlu yazar Elif Nilay Ada’ya ulaşmak için mevcuttur.

Test Yılı: 2021

Kaynaklar

Ada, E. N. (2021). Uzaktan Eğitime Özgü Beden Eğitimi Dersi Temel Psikolojik İhtiyaçlar Ölçeği geliştirme çalışması. Türkiye Spor Bilimleri Dergisi, 5(1), 1-9. https://doi.org/10.32706/tusbid.926646

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden ulaşılabilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: uzaktan-egitime-ozgu-beden-egitimi-dersi-temel-psikolojik-ihtiyaclar-olcegi-toad.pdf

Uzaktan Eğitime Özgü Beden Eğitimi Dersi Temel Psikolojik İhtiyaçlar Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için lütfen referans olarak belirtilen makaleye başvurunuz.