Uzamış Yas Ölçeği

Özet

Uzamış Yas Ölçeği (UZÖ), orijinal adı Prolonged Grief Scale (PG-13) olan aracın Türkçe’ye uyarlanmış versiyonudur. Bu ölçek, bireylerin bir kayıp sonrası yaşadıkları yas tepkilerinin, normal yas sürecinin ötesine geçerek klinik bir durum halini alıp almadığını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türkçe örneklemlerde uzamış yas bozukluğunun yaygınlığını ve risk faktörlerini incelemek üzere 2020 yılında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, özellikle kayıptan uzun süre sonra bile devam eden, günlük işlevselliği ciddi derecede bozan ve kalıcı hale gelen yas semptomlarını ölçmeye odaklanmaktadır.

Ölçek, Uzamış Yas Bozukluğu (Uzamış Yas Bozukluğu) tanımına uygun olarak, hem ayrılık sıkıntısı hem de bilişsel, duygusal ve davranışsal bozukluk semptomlarını içeren maddelerden oluşur. Uyarlama çalışması, ölçeğin psikometrik özelliklerinin psikometri standartlarına uygunluğunu göstermeyi hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Uzamış Yas Ölçeği, Prolonged Grief Scale, PG-13, Uzamış Yas Bozukluğu, Yas, Kayıp, Uyarlama, Klinik Değerlendirme.

Yazarlar

Işıklı, S., Keser, E., Prigerson, H. G., & Maciejewski, P. K.

[quads id=5]

Amaç

Uzamış Yas Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin yaşadığı yas tepkilerinin şiddetini ve süresini değerlendirerek, normal yas sürecinden sapma gösteren ve klinik müdahale gerektiren Uzamış Yas Bozukluğu (UYB) vakalarını güvenilir ve geçerli bir şekilde tespit etmektir. Ölçek, araştırmacılara ve klinisyenlere, Türk popülasyonunda yasla ilgili araştırmalar yapma ve uygun tedavi yaklaşımlarını belirleme konusunda standart bir araç sağlamaktadır.

Özellikle 2020 yılında yapılan Türkçe uyarlama çalışması, PG-13’ün kültürel bağlamda geçerliğini kanıtlamak ve Türkiye’deki yaslı bireyler arasında UYB prevalansını belirlemek için kritik öneme sahiptir. Bu sayede, uluslararası tanı kriterlerine uygun bir değerlendirme mümkün kılınmıştır.

Yapı

Uzamış Yas Ölçeği (PG-13), Uzamış Yas Bozukluğu’nu (UYB) ölçmek üzere tasarlanmış çok boyutlu bir yapıyı temel alır. UYB, DSM-5-TR ve ICD-11’de tanınan bir bozukluktur ve ölçek, bu bozukluğun temel bileşenlerini yansıtır. Bu bileşenler genellikle iki ana faktör altında toplanır: Ayrılık Sıkıntısı (Separation Distress) ve Sosyal/İşlevsel Bozukluk.

Ölçek, kaybın sürekli olarak zihinde meşgul edilmesi, geleceğe dair umutsuzluk, ölen kişiye yönelik yoğun özlem, kimlik kaybı hissi ve kaybın kabul edilememesi gibi spesifik UYB semptomlarını sorgular. Ölçeğin 13 maddesi, bu semptomların sıklığını ve şiddetini değerlendirmeye yardımcı olur.

Geçerlik

Uzamış Yas Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında (Işıklı vd., 2020), ölçeğin yapısal ve kriter geçerliği detaylı olarak incelenmiştir. Yapı geçerliği, doğrulayıcı faktör analizi (Faktör Analizi) ile test edilmiş ve orijinal ölçeğin boyut yapısının Türk örnekleminde de korunduğu gösterilmiştir.

Ek olarak, uyum geçerliği (convergent validity) kapsamında, UZÖ puanlarının depresyon, anksiyete ve travma sonrası stres gibi ilgili psikopatoloji ölçütleriyle pozitif yönde, ancak ayırt edici geçerliği destekleyecek makul düzeyde ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin gerçekten uzamış yası ölçtüğünü ve diğer bozukluklardan ayrışabildiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ve muhtemel ise test-tekrar test yöntemleriyle incelenmiştir. Uyarlama çalışmasında, Uzamış Yas Ölçeği’nin toplam puanı ve alt boyutları için elde edilen iç tutarlılık katsayılarının yüksek düzeyde olduğu bildirilmiştir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik analizleri, özellikle klinik popülasyonlarda ölçeğin zaman içindeki stabilitesini gösteren bulgularla desteklenmiştir. Bu durum, ölçeğin hem klinik hem de araştırma amaçlı kullanımlarda tutarlı sonuçlar vereceği anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Işıklı ve ark. (2020) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, Uzamış Yas Ölçeği’nin (PG-13) yapısal uygunluğunu değerlendirmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analiz, orijinal PG-13 modelinin Türk kültürüne uygunluğunu test etmiştir.

DFA sonuçları, ölçeğin Uzamış Yas Bozukluğu’nu yansıtan tek faktörlü ya da iki faktörlü (Ayrılık Sıkıntısı ve diğer semptomlar) yapısının uygun uyum indeksleri sergilediğini göstermiştir. Bu yapısal doğrulama, ölçeğin Türk popülasyonunda da teorik yapıyı geçerli bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamaktadır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Biçim: Orijinal PG-13, genellikle 5 noktalı Likert tipi bir derecelendirme ölçeği kullanır. (Örneğin: “Hiçbir zaman”dan “Her zaman”a kadar).

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal).

Popülasyon Grubu: Yaslı Bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Kayıp yaşamış ve bu kaybın üzerinden belirli bir süre (genellikle 6 aydan fazla) geçmiş olan Türk örneklemleri.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Bireylerin son bir ay içinde yaşadıkları yas semptomlarının sıklığını ve yoğunluğunu değerlendirmesi istenir.

Anahtar Kelimeler

Yas Psikolojisi, Ölçek Geliştirme, Klinik Psikoloji, Ölçek Uyarlama, Türk Kültürü, PG-13, Emrah Keser.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: Emrah Keser: [email protected]

Yazışma Adresi: Emrah Keser (Sorumlu Yazar).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Hakkı: Ölçeğin ticari kullanımı ve akademik araştırmalarda kullanılması için sorumlu yazar Emrah Keser ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Bilgi mevcut değildir.

Test Yılı: Türkçe Uyarlama Yılı: 2020.

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: uzamis-yas-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Işıklı, S., Keser, E., Prigerson, H. G., & Maciejewski, P. K. (2020). Validation of the Prolonged Grief Scale (PG-13) and investigation of the prevalence and risk factors of prolonged grief disorder in Turkish bereaved samples. Death Studies, 1–11. https://doi.org/10.1080/07481187.2020.1745955

[quads id=5]

Uzamış Yas Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Sağlanan kaynak içerikte ölçek maddeleri bulunmamaktadır. Maddeler için yayımlanmış makaleye başvurulması gerekmektedir. Uzamış Yas Ölçeği (PG-13) genellikle aşağıdaki alanlardaki 13 maddeyi içerir:

• Kayıp hakkında sürekli meşguliyet.
• Yoğun özlem ve hasret.
• Kayıp sonrası kimliğin değiştiği hissi.
• Kaybın kabul edilememesi veya inanılmaz gelmesi.
• Geleceğe dair umutsuzluk.