Erken Yaşta Evliliklere Yönelik Tutum Ölçeği

Özet

Erken Yaşta Evliliklere Yönelik Tutum Ölçeği (EYEYTÖ), bireylerin erken yaşta yapılan evlilik pratiklerine karşı sahip oldukları tutumları, inançları ve duygusal tepkileri ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. 2020 yılında Çakmak, Şahin, Özhavzalı ve Erdem tarafından geliştirilen bu ölçek, Türkiye bağlamında toplumsal cinsiyet rolleri, geleneksel inançlar ve hukuki zorunluluklar çerçevesinde şekillenen bu karmaşık sosyal olguya dair detaylı ve güvenilir veriler toplamayı hedeflemektedir. Ölçeğin geliştirme çalışması, geçerlik ve güvenirlik analizlerini içermekte olup, sosyal bilimler alanında erken evliliklere yönelik tutum araştırmalarına önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Erken evlilik, tutum ölçeği, psikometri, ölçek geliştirme, toplumsal cinsiyet, Türkiye araştırmaları, çocuk gelinler.

Yazarlar

Aygen Çakmak, Hakan Şahin, Mehmet Özhavzalı, Yeliz Erdem.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin erken yaşta evlilik kavramına karşı geliştirdikleri kabul veya ret düzeylerini sistematik ve nicel bir biçimde değerlendirebilecek standart bir ölçüm aracı oluşturmaktır. Bu araç, özellikle erken evliliklerin yaygın olduğu coğrafyalarda yaşayan veya bu konuda politikalar geliştiren profesyoneller, araştırmacılar ve sosyal hizmet uzmanları için kritik veriler sağlamayı amaçlamaktadır.

EYEYTÖ, erken yaşta evliliklerin nedenleri, sonuçları ve bu pratiğe yönelik toplumsal rıza düzeyleri hakkında derinlemesine bilgi edinilmesine olanak tanır. Elde edilen veriler, erken evliliği önlemeye yönelik eğitim programlarının ve müdahale stratejilerinin etkinliğini artırmak için kullanılabilir.

Yapı

Ölçek, katılımcıların erken yaşta evlilik konusundaki bilişsel, duygusal ve davranışsal eğilimlerini kapsayan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Erken yaşta evliliğe yönelik tutum, genellikle bireyin bu sosyal pratiğin etik, hukuki ve psikolojik sonuçlarına dair sahip olduğu inançlar bütünü olarak kavramsallaştırılır.

Ölçeğin ölçtüğü psikolojik yapı, genellikle iki ana eğilime ayrılır: Erken evliliği destekleyici (geleneksel veya kültürel kabul) ve erken evliliği reddedici (modern, hukuki veya çocuk haklarına dayalı ret) tutumlar. Bu boyutlar, ölçeğin alt faktörleri aracılığıyla detaylı olarak incelenir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, Çakmak ve arkadaşları (2020) tarafından yürütülen geliştirme makalesinde detaylandırılmıştır. Geçerlik analizleri genellikle, ölçülmesi amaçlanan yapının gerçekten ölçülüp ölçülmediğini kanıtlamayı içerir.

• Yapı Geçerliği: Ölçeğin faktör yapısını incelemek amacıyla Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) tekniklerinin kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak beklenen alt boyutlar altında toplandığını göstermeyi amaçlamıştır.
• Kapsam Geçerliği: Maddelerin, erken yaşta evliliklere yönelik tutumun tüm önemli yönlerini temsil edip etmediği uzman görüşleri alınarak değerlendirilmiştir.

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin zamandan bağımsız olarak tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini göstermektedir. Geliştirme çalışmasında (2020), ölçeğin iç tutarlılığının ölçülmesinde yaygın olarak kullanılan yöntemler kullanılmıştır.

• İç Tutarlılık: Ölçeğin genel güvenilirliği, genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile rapor edilmiştir. Yüksek bir Alfa değeri (tipik olarak .70 ve üzeri), ölçek maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verip vermediğini belirlemek için bu yöntemin de kullanılmış olması muhtemeldir.

Faktör Analizi

Erken Yaşta Evliliklere Yönelik Tutum Ölçeği’nin (EYEYTÖ) geliştirilmesi sürecinde, faktör analizi, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmada kilit rol oynamıştır.

Araştırmacılar, muhtemelen Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanarak maddelerin alt faktörlere dağılımını incelemiş ve ölçeğin nihai yapısını belirlemişlerdir. Bu analiz sonucunda, erken yaşta evliliğe karşı tutumun kaç farklı boyutta (örneğin, toplumsal baskı, ekonomik gerekçeler, kişisel rıza) ele alındığı belirlenmiştir.

Ardından, ölçeğin yapısal geçerliğini kesinleştirmek için başka bir örneklem üzerinde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yürütülmüştür. Bu analiz, belirlenen faktör yapısının teorik beklentilere uygunluğunu ve genellenebilirliğini desteklemiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Tutum Ölçeği)

Format: Çok maddeli öz bildirime dayalı ölçek. Derecelendirme formatı, büyük olasılıkla 5’li veya 7’li Likert Tipi bir ölçek kullanılarak tasarlanmıştır (Örneğin: 1=Kesinlikle Katılmıyorum, 5=Kesinlikle Katılıyorum).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel yetişkin popülasyonu, üniversite öğrencileri ve erken evlilik konusunda tutum sahibi olabilecek diğer sosyo-demografik gruplar.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri (Yetişkinler).

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışma genellikle Türkiye’nin farklı bölgelerinden toplanan geniş bir örneklem üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Uygulama, katılımcıların her maddeye ne ölçüde katıldıklarını veya katılmadıklarını işaretlemeleri esasına dayanır. Ölçekten alınan yüksek puanlar, genellikle erken yaşta evliliğe yönelik daha olumlu veya kabul edici bir tutumu işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Çocuk hakları, sosyal psikoloji, psikometrik özellikler, tutum değerlendirmesi, toplumsal normlar, ölçme aracı.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Aygen Çakmak

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Yayın makalesinden doğrudan sağlanmamıştır.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Yazışma Adresi: Makalenin yayınlandığı kurumsal adresler üzerinden ulaşılabilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazarın izniyle ücretsiz olarak erişilebilir durumdadır. Ticari amaçlı kullanımlar için yazarlarla doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Çakmak, A., Şahin, H., Özhavzalı, M. & Erdem, Y. (2020). Attitude towards early marriage scale (atems): Validity and reliability study. Turkish Studies, 15(8), 3741-3752. https://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.47430

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: erken-yasta-evliliklere-yonelik-tutum-olcegi-toad.pdf

Erken Yaşta Evliliklere Yönelik Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelere erişim için orijinal yayın olan Çakmak, A. ve diğerleri (2020) makalesine başvurulması gerekmektedir.