Uyumlu Uyumsuz Mükemmeliyetçilik Ölçeği

Özet

Uyumlu Uyumsuz Mükemmeliyetçilik Ölçeği (UUMÖ), mükemmeliyetçiliğin çok boyutlu yapısını değerlendirmek üzere Türkçeye uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle bireylerin kendilerine yönelik yüksek standartları belirlerken gösterdikleri uyumlu (pozitif) ve uyumsuz (negatif) mükemmeliyetçilik eğilimlerini ayırt etmeyi amaçlar. Ölçeğin uyarlama çalışması, psikolojik danışmanlık ve rehberlik alanında mükemmeliyetçilik araştırmalarına temel sağlamaktadır. Ölçeğin uyumsuz mükemmeliyetçilik boyutları; Hatalara Duyarlılık, Şartlı Benlik Saygısı, Saplantılı Davranış ve Onay Gereksinimi olarak belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Mükemmeliyetçilik, uyumlu mükemmeliyetçilik, uyumsuz mükemmeliyetçilik, psikometrik ölçek, uyarlama, geçerlik, güvenirlik, doğrulayıcı faktör analizi, Aslı Uz Baş.

Yazarlar

Aslı Uz Baş

Amaç

Ölçeğin temel amacı, mükemmeliyetçilik yapısının temel boyutlarını Türk kültürüne uygun bir şekilde ölçmek ve bu boyutların psikolojik uyumla ilişkisini incelemektir. Bu uyarlama çalışması, özgün ölçeğin teorik olarak varsayılan dört boyutlu yapısının Türkçe örneklemde de geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçülüp ölçülmediğini belirlemek için yapılmıştır.

UUMÖ, araştırmacılara ve klinisyenlere bireylerin mükemmeliyetçi eğilimlerinin hangi yönde (yapıcı mı yoksa yıkıcı mı) olduğunu tespit etme imkanı sunarak, özellikle psikopatoloji riskini taşıyan uyumsuz mükemmeliyetçilik boyutlarına odaklanmayı kolaylaştırmaktadır.

Yapı

Uyumlu Uyumsuz Mükemmeliyetçilik Ölçeği, mükemmeliyetçiliğin özellikle uyumsuz yönlerini temsil eden dört temel alt boyuttan oluşmaktadır. Bu boyutlar, bireyin yüksek standartlara ulaşma çabasının olumsuz sonuçlarını yansıtır ve toplam 25 maddeden meydana gelir. Alt boyutlar ve madde sayıları şunlardır:

• Hatalara Duyarlılık (9 madde): Hata yapmaktan aşırı derecede korkma ve hataları kişisel başarısızlık olarak algılama eğilimi.
• Şartlı Benlik Saygısı (6 madde): Bireyin benlik saygısının yalnızca başarıya veya mükemmel performansa bağlı olması durumu. Bu, başarısızlık durumunda benlik değerinin ciddi şekilde düşmesine yol açar.
• Saplantılı Davranış (6 madde): Mükemmeliyet hedeflerine ulaşmak için aşırı, esnek olmayan ve takıntılı davranışlar sergileme eğilimi.
• Onay Gereksinimi (4 madde): Başkalarından takdir ve onay alma ihtiyacının yüksek olması ve performansın büyük ölçüde dışsal beklentilere göre düzenlenmesi.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerliği, dört boyutlu modelin Türk örneklemine uyumunu değerlendirmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile incelenmiştir. DFA sonuçları, modelin kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığını göstermektedir. Ölçekteki maddelerin faktör yükleri .252 ile .728 arasında değişmektedir, bu da maddelerin ilgili boyutları tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Hesaplanan temel uyum indeksi değerleri şöyledir:

• Ki-kare değeri (x²): 400.96 (Serbestlik Derecesi sd = 267)
• Kök Ortalama Kare Hata Yaklaşımı (RMSEA): .04 (İyi uyum)
• İyilik Uyum İndeksi (GFI): .90
• Düzeltilmiş İyilik Uyum İndeksi (AGFI): .87
• Kök Ortalama Artık Kare (RMR): .06
• Standartlaştırılmış Kök Ortalama Artık Kare (S-RMR): .06
• Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI): .93

Bu istatistiksel sonuçlar, ölçeğin teorik olarak varsayılan dört faktörlü yapısının Türk örnekleminde de geçerli bir ölçüm aracı olduğunu güçlü bir şekilde desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanarak gerçekleştirilmiştir. Alt boyutlara ilişkin iç tutarlılık katsayıları .51 ile .66 arasında değişmektedir. Bu değerler, özellikle bazı alt boyutların (daha az madde içerenler) orta düzeyde bir güvenirlik sergilediğini göstermektedir.

Ölçeğin toplam puanının iç tutarlılık katsayısı ise, ölçeğin iki faktörlü (uyumlu ve uyumsuz mükemmeliyetçilik) yapısı bağlamında .78 ile .81 olarak hesaplanmıştır. Bu sonuçlar, ölçeğin genel puanının ve iki faktörlü yapısının, psikometrik açıdan kabul edilebilir düzeyde bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Uyumlu Uyumsuz Mükemmeliyetçilik Ölçeği’nin uyarlama çalışmasında, ölçeğin dört boyutlu modelinin veri ile uyumu doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılarak test edilmiştir. DFA, Hatalara Duyarlılık, Şartlı Benlik Saygısı, Saplantılı Davranış ve Onay Gereksinimi olmak üzere dört faktörün birbirinden ayrışık ve anlamlı olduğunu kanıtlamıştır.

Uyum indekslerinin (özellikle CFI=.93 ve RMSEA=.04) yüksek uyumu, Uz-Baş (2010) tarafından yapılan uyarlamanın, orijinal ölçeğin teorik yapısını Türk örnekleminde başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir. Ayrıca, faktör yüklerinin .252 ile .728 arasında olması, maddelerin ilgili faktörlere güçlü bir şekilde yüklendiğini ortaya koymaktadır.

Araç

Test Type: Uyarlama Ölçeği (Adaptation Scale)

Format: Yazılı Anket (Written Questionnaire)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yetişkinler ve Üniversite Öğrencileri

Age Group: Genellikle 18 yaş ve üzeri

Population Details: Ölçek, psikolojik danışmanlık ve rehberlik alanında öğrenim gören veya genel yetişkin popülasyonu üzerinde uygulanmıştır.

Test Methodology: Ölçek, 4’lü Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanır. Cevap seçenekleri 1= Tamamen benden farklı ile 4= Tamamen bana benziyor arasında değişmektedir. Ölçek toplam 25 maddeden oluşur.

Anahtar Kelimeler

Mükemmeliyetçilik, psikometri, uyumsuz mükemmeliyetçilik, Likert ölçeği, yapısal eşitlik modellemesi, psikolojik danışma, Aslı Uz Baş, psikopatoloji.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir, Türkiye

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2010 yılında Türkçeye uyarlanmıştır. Ölçeğin akademik veya klinik amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Aslı Uz Baş ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected].

Kaynaklar

Uz-Baş, A. (2010). Uyumlu-Uyumsuz Mükemmeliyetçilik Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4 (34), 128-138. Makalenin orijinal bağlantısı: pdrdergisi.org.

Önemli Not: Ölçeğin orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

The original PDF can be downloaded here: uyumlu-uyumsuz-mukemmeliyetcilik-olcegi-toad.pdf

Uyumlu Uyumsuz Mükemmeliyetçilik Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

• Hatalara Duyarlılık (9m)
• Şartlı Benlik Saygısı (6m)
• Saplantılı Davranış (6m)
• Onay Gereksinimi (4m)