Akademik Mükemmeliyetçilik Ölçeği

Özet

Akademik Mükemmeliyetçilik Ölçeği (AMÖ), bireylerin akademik bağlamdaki mükemmeliyetçilik eğilimlerini ölçmek amacıyla Hatice Odacı, Mehmet Kalkan ve Özlem Çıkrıkçı tarafından 2017 yılında geliştirilmiş özgün bir psikolojik ölçme aracıdır. Ölçek, üniversite öğrencilerinin yüksek kişisel akademik standartlarını, aşırı eleştirel öz değerlendirme eğilimlerini ve başarıya yönelik yoğun baskılarını değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Ölçek, kapsamlı psikometrik çalışmalar sonucunda 3 alt boyutta toplam 39 madde olarak yapılandırılmıştır. Derecelendirme sistemi 5’li Likert tipi olup, yanıtlar “kesinlikle katılmıyorum”dan “tamamen katılıyorum”a doğru sıralanmaktadır. Geliştirme süreci, hem açımlayıcı hem de doğrulayıcı faktör analizlerini (AFA ve DFA) içermiş, ölçeğin yapısal geçerlik ve iç tutarlık güvenirlik katsayıları detaylıca incelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Akademik mükemmeliyetçilik, psikolojik ölçek geliştirme, faktör analizi, mükemmeliyetçilik, Likert tipi, psikometri, akademik başarı.

Yazarlar

Hatice Odacı, Mehmet Kalkan, Özlem Çıkrıkçı.

Amaç

Akademik Mükemmeliyetçilik Ölçeği’nin (AMÖ) temel amacı, bireylerin akademik yaşamlarında sergiledikleri mükemmeliyetçi eğilimleri geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek, Türkçe literatüre özgün bir araç kazandırmaktır. Bu ölçek, özellikle yükseköğretim düzeyindeki bireylerin akademik hedeflerine, öğrenme süreçlerine ve performans kaygılarına yönelik tutumlarını saptamak için tasarlanmıştır.

Geliştirme çalışması, akademik mükemmeliyetçilik yapısının çok boyutlu doğasını ampirik olarak incelemek ve bu yapının psikolojik iyi oluş, motivasyon ve akademik performans gibi değişkenlerle olan ilişkilerini araştırmacılar için ölçülebilir hale getirmektir. Ölçek, akademik ortamlarda mükemmeliyetçiliğin hem yapıcı (adaptif) hem de yıkıcı (maladaptif) yönlerini ayırt edebilme potansiyeline sahiptir.

Yapı/Ölçülen Kavram

AMÖ, genel mükemmeliyetçilik kavramının eğitim ve öğrenme süreçlerine yansıyan özel bir formu olan Akademik Mükemmeliyetçilik yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin akademik görevlerde ulaşılması zor, yüksek standartlar belirlemesi ve bu standartlara ulaşılmadığında kendini aşırı derecede eleştirmesi ile karakterize edilir.

Ölçek, akademik mükemmeliyetçiliği ölçmek üzere tasarlanmış 3 alt boyuta sahiptir ve toplamda 39 maddeden oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, akademik ortamda yüksek başarı beklentisi, hatalara karşı duyarlılık ve organize olma gibi mükemmeliyetçi eğilimlerin farklı yönlerini temsil etmektedir. Yapısal geçerlik çalışmaları, ölçeğin akademik mükemmeliyetçiliğin çok boyutlu doğasını başarılı bir şekilde yansıttığını göstermiştir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini saptamak amacıyla kapsamlı istatistiksel analizler uygulanmıştır. İlk olarak, ölçek maddelerinin altında yatan faktör yapısını belirlemek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. AFA sonucunda 3 alt boyuttan oluşan yapının ortaya çıktığı belirtilmiştir.

AFA sonrasında belirlenen bu üç faktörlü yapının geçerliğini ve teorik modelle uyumunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçları, modelin veriye uyumunun kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiştir. Ayrıca, ölçme aracının madde analizi süreci gerçekleştirilmiştir; bu kapsamda madde toplam korelasyon değerleri incelenmiş ve %27’lik alt-üst grup farkları belirlenerek maddelerin ayırt edicilik düzeyleri değerlendirilmiştir. Son olarak, ölçeğin ölçüt geçerliği, akademik mükemmeliyetçilik ile genel mükemmeliyetçilik arasındaki ilişkiler incelenerek saptanmıştır.

Güvenirlik

Akademik Mükemmeliyetçilik Ölçeği’nin güvenirlik çalışmaları, ölçüm tutarlılığını sağlamak üzere iki ana başlıkta incelenmiştir: İç Tutarlık ve Zamana Karşı Kararlılık.

Ölçeğin iç tutarlık katsayısı, maddelerin aynı yapıyı ne kadar tutarlı ölçtüğünü gösteren Cronbach Alpha katsayısı ile hesaplanmıştır. Elde edilen yüksek katsayılar, ölçeğin maddelerinin yüksek düzeyde homojen olduğunu göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını test etmek amacıyla Test-Tekrar Test Güvenirliği incelenmiştir. Bu analiz, farklı zamanlarda aynı örneklemden elde edilen iki ölçüm arasındaki ilişkinin incelenmesiyle belirlenmiş ve sonuçlar, ölçeğin kararlı bir yapıya sahip olduğunu teyit etmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde çok aşamalı bir faktör analizi metodolojisi izlenmiştir. İlk aşama olan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), 39 maddelik ölçme aracının altında yatan temel boyutları keşfetmek amacıyla kullanılmış ve ölçeğin 3 alt boyuttan oluştuğu tespit edilmiştir. Bu alt boyutların her biri, akademik mükemmeliyetçiliğin farklı yönlerini temsil etmektedir.

İkinci aşamada, AFA ile elde edilen modelin yapısal geçerliğini ve genellenebilirliğini sınamak için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA, belirlenen üç faktörlü yapının örneklem verileriyle uyumlu olduğunu ve kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu kanıtlamıştır. Bu güçlü istatistiksel destek, ölçeğin teorik yapısının sağlamlığını göstermektedir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir ölçme aracıdır)

Format: 3 alt boyut ve toplam 39 madde

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinal geliştirme dili)

Popülasyon Grubu: Yükseköğretim Öğrencileri

Yaş Grubu: Genellikle 18-25 yaş aralığı (Lisans/Önlisans öğrencileri)

Popülasyon Detayları: Ölçek, Türkiye’deki üniversitelerde öğrenim gören öğrenciler üzerinde standardize edilmiştir. Akademik bağlamda mükemmeliyetçilik davranışlarını incelemek amacıyla uygun bir örneklem üzerinde geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireysel olarak uygulanan, öz bildirim temelli bir ölçektir. Uygulama süresi nispeten kısadır. Puanlama, maddelerdeki yanıtların 5’li Likert ölçeğine göre toplanmasıyla yapılır. Yüksek toplam puan, bireyin akademik mükemmeliyetçilik düzeyinin yüksek olduğunu gösterir.

Derecelendirme: 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılmaktadır:

• 1 = Kesinlikle Katılmıyorum
• 2 = Katılmıyorum
• 3 = Yarı Yarıya Katılıyorum (Kararsızım)
• 4 = Katılıyorum
• 5 = Tamamen Katılıyorum

Anahtar Kelimeler

Cronbach Alpha, madde toplam korelasyonu, test-tekrar test, öz bildirim, akademik psikoloji, Ahi Evran Üniversitesi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hatice Odacı

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Kaynağında Belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazışma adresi kaynakta belirtilmemiştir, ancak makale Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi’nde yayınlanmıştır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2017

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar (Hatice Odacı) ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik araştırmalarda genellikle izin alınarak ücretsiz kullanılabilir.

Kaynaklar

Odacı, H., Kalkan, M., ve Çıkrıkçı, Ö. (2017). Akademik Mükemmeliyetçilik Ölçeğinin geliştirilmesi. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (1), 353-366.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: akademik-mukemmeliyetcilik-olcegi-toad.pdf

Alternatif bağlantı: akademik-mukemmeliyetcilik-olcegi-toad.pdf

Akademik Mükemmeliyetçilik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin 39 maddesi kaynak içerikte açıkça listelenmemiştir. Ölçek maddelerinin tam ve doğru hali için orijinal yayın olan Odacı, Kalkan ve Çıkrıkçı (2017) makalesine başvurulması gerekmektedir.

Ölçek, toplamda 39 maddeye ve 3 alt boyuta sahiptir.