Uygulama Öğretmeni Yeterlilik Ölçeği

Özet

Uygulama Öğretmeni Yeterlilik Ölçeği (UÖYÖ), Ercan Kiraz tarafından 2003 yılında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, uygulama öğretmenlerinin mesleki yeterlilik düzeylerini objektif bir şekilde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçeğin geliştirme çalışması, Türk Eğitim Bilimleri Dergisi’nde yayımlanmıştır.

Ölçek, öğretmen adaylarının yetiştirilmesinde kritik role sahip olan uygulama öğretmenlerinin performanslarını; Öğretimin Planlanması (ÖP), Mesleki Rehberlik (MR) ve Uygulamaya Hazırlık (UH) olmak üzere üç temel alt boyutta incelemektedir. Ölçeğin geliştirme aşamasında kapsamlı geçerlik ve güvenirlik analizleri yapılmış olup, elde edilen yüksek güvenirlik katsayıları (.96 genel Cronbach Alpha değeri) aracın psikometrik açıdan yeterli olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Uygulama Öğretmeni Yeterliliği, Likert Ölçeği, Öğretmen Eğitimi, Mesleki Rehberlik, Ölçek Geliştirme, Psikometri

Yazarlar

Ercan Kiraz

Amaç

Uygulama Öğretmeni Yeterlilik Ölçeği’nin temel amacı, öğretmen yetiştirme programlarında görev alan uygulama öğretmenlerinin sahip oldukları mesleki yeterlilik düzeylerini sistematik ve standart bir biçimde ölçmektir. Bu araç, özellikle öğretmen adaylarının staj süreçlerinde rehberlik eden uygulama öğretmenlerinin performans alanlarını belirlemeye ve bu alanlardaki eksiklikleri tespit etmeye hizmet eder.

Ölçek, uygulama öğretmenlerinin üç ana yeterlilik alanındaki (Planlama, Rehberlik ve Hazırlık) etkinliklerini derecelendirerek, eğitim kurumlarına ve ilgili paydaşlara geri bildirim sağlamayı hedeflemektedir. Bu sayede, öğretmen eğitiminin kalitesinin artırılmasına katkıda bulunulması amaçlanmıştır.

Yapı

Ölçek, uygulama öğretmenlerinin yeterliliklerini ölçmek üzere tasarlanmıştır ve üç temel alt boyuttan oluşan çok boyutlu bir yapı sergilemektedir. Ölçek, toplamda 27 maddeden oluşmaktadır; bu maddelerin 25’i açık uçlu (Likert tipi derecelendirme için) ve 2’si kapalı uçlu maddelerdir.

Ölçeğin alt boyutları ve bunlara karşılık gelen madde sayıları şunlardır:

• ÖP (Öğretimin Planlanması): 11 madde. Bu boyut, uygulama öğretmeninin ders planlama, materyal hazırlama ve öğrenme süreçlerini yapılandırma becerilerini kapsar.
• MR (Mesleki Rehberlik): 7 madde. Bu boyut, öğretmen adaylarına yönelik sağlanan rehberlik hizmetlerinin kalitesini ve mesleki gelişimlerine katkıyı değerlendirir.
• UH (Uygulamaya Hazırlık): 7 madde. Bu boyut, stajyer öğretmenlerin uygulama sürecine fiziksel ve pedagojik açıdan ne derece hazırlandığını ve desteklendiğini ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliği, Temel Bileşenler Analizi (Principle-Components Exploratory Factor Analysis) yöntemi kullanılarak titizlikle incelenmiştir. Bu analiz sonucunda, ölçek maddelerinin, toplam varyansın %66.04’ünü açıklayan beş faktörde toplandığı tespit edilmiştir. Öz değerleri 1’in üzerinde olan bu faktörler, ölçeğin çok boyutlu yapısını desteklemektedir.

Faktör yükleri incelendiğinde, birinci faktörün öz değeri 12.630 olup varyansın %50.52’sini, ikinci faktörün öz değeri 2.070 olup varyansın %8.278’ini ve üçüncü faktörün öz değeri ise 1.137 olup varyansın %4.549’unu açıkladığı görülmüştür. Ölçekteki tüm maddeler, araştırmacılar tarafından kabul edilebilir yüklenme miktarı olan .45’in (veya madde sayısının az olduğu durumlarda .30’un) üzerinde yüklenme göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin geçerli bir yapıya sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Uygulama Öğretmeni Yeterlilik Ölçeği’nin güvenirliği, iç tutarlılık ölçütü temel alınarak Cronbach Alpha katsayısı ile hesaplanmıştır. Elde edilen katsayılar, ölçeğin genel olarak yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Alt boyutlara ilişkin güvenirlik katsayıları şöyledir:

• Öğretimin Planlanması (ÖP): .95
• Mesleki Rehberlik (MR): .91
• Uygulamaya Hazırlık (UH): .86

Ölçeğin tümüne ilişkin hesaplanan genel Cronbach Alpha değeri ise .96 olarak bulunmuştur. Güvenirliğe ilişkin bu bulgular, ölçeğin ölçtüğü yapıyı tutarlı bir biçimde ölçebildiğini ve psikometrik açıdan yeterli düzeyde olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal temelini belirlemek amacıyla kullanılan Keşifçi Faktör Analizi (Exploratory Factor Analysis), öz değerleri 1’in üzerinde olan beş faktörlü bir çözüm ortaya koymuştur. Bu faktörler, ölçekteki toplam varyansın %66.04’ünü açıklamıştır. Bu çok faktörlü yapı, uygulama öğretmenlerinin yeterliliklerinin farklı ve bağımsız yönlerini temsil ettiğini desteklemektedir.

Faktör yüklenme miktarları incelendiğinde, ölçeğin son formunda yer alan 25 maddenin tamamının kabul edilebilir düzeyde yüklenme gösterdiği saptanmıştır. Yalnızca bir madde, bir faktörde .50’nin üzerinde (.661) ve diğer bir faktörde .40’ın üzerinde (.409) yüklenmesine rağmen, madde içeriği itibarıyla ölçekten çıkarılmamış ve ölçeğin kapsam geçerliliğini korumak amacıyla tutulmuştur. Bu durum, ölçeğin güçlü ve anlamlı bir faktör yapısına sahip olduğunu göstermektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği

Format: 25 adet açık uçlu ve 2 adet kapalı uçlu madde, toplam 27 madde.

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Popülasyon: Uygulama Öğretmenleri

Yaş Grubu: Yetişkin (Öğretmenlik mesleğini icra edenler)

Popülasyon Detayları: Öğretmen yetiştirme programlarında görev alan ve öğretmen adaylarına rehberlik eden uygulama öğretmenleri.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır:

• 1 = kesinlikle yetersiz
• 5 = oldukça yeterli

Anahtar Kelimeler

Öğretimin Planlanması, Uygulamaya Hazırlık, Mesleki Rehberlik, Yeterlilik Değerlendirmesi, Yapı Geçerliliği, Cronbach Alpha

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil (Sorumlu yazar: Ercan Kiraz)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2003

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçeğin kullanımı ve izinleri konusunda sorumlu yazar Ercan Kiraz ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Kiraz, E. (2003). Uygulama Öğretmeni Yeterlilik Ölçeği: Ölçü aracı geliştirme örneği. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 1(4), 387-400.

Makalenin orijinal bağlantısı: tebd.gazi.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: uygulama-ogretmeni-yeterlilik-olcegi-toad.pdf

Uygulama Öğretmeni Yeterlilik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

3 alt boyut ve 25 açık uçlu, 2 kapalı uçlu madde vardır.
ÖP (11 m): Öğretimin Planlanması
MR (7 m): Mesleki Rehberlik
UH (7 m): Uygulamaya Hazırlık