Uyarlanmış Cep Telefonu Bağımlılığı Testi

Özet

Uyarlanmış Cep Telefonu Bağımlılığı Testi (ACPAT), bireylerin cep telefonu kullanım alışkanlıklarının davranışsal bağımlılık boyutlarını, kontrol kaybını ve günlük yaşam işlevselliği üzerindeki olumsuz etkilerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Şenol-Durak ve Durak (2019) tarafından uluslararası alanda kullanılan bir bağımlılık testinin Türk kültürüne özgü dilsel ve kültürel adaptasyonunu temsil etmektedir. Çalışma, özellikle Türk üniversite öğrencileri ve yetişkin popülasyonu arasında güvenilir ve geçerli ölçümler yapmayı hedeflemiştir.

ACPAT’ın uyarlanması, Türkiye’de artan cep telefonu kullanım oranlarının yol açtığı potansiyel bağımlılık risklerinin bilimsel yöntemlerle tespit edilmesine olanak sağlamaktadır. Ölçek, aşırı kullanım, yoksunluk belirtileri ve tolerans gibi temel bağımlılık kriterlerini ölçen maddelerden oluşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Cep telefonu bağımlılığı, ACPAT, kültürel uyarlama, psikometri, teknoloji bağımlılığı, ölçme ve değerlendirme, mobil cihaz kullanımı.

Yazarlar

Emre Şenol-Durak, Murat Durak

Amaç

Uyarlanmış Cep Telefonu Bağımlılığı Testi’nin (ACPAT) temel amacı, Türk popülasyonunda cep telefonu kullanımının bireylerde oluşturduğu bağımlılık düzeyini bilimsel ve standartlaştırılmış yöntemlerle belirlemektir. Ölçek, özellikle üniversite öğrencileri ve genel yetişkinler arasında sorunlu mobil cihaz kullanımının yaygınlığını ve şiddetini tespit etmek için tasarlanmıştır.

Bu adaptasyon çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk kültürel bağlamında koruyarak, uluslararası araştırmalarla karşılaştırılabilir veriler elde etmeyi mümkün kılmaktadır. Testin sonuçları, önleyici ve müdahale edici psikolojik hizmetlerin planlanmasında kritik rol oynamaktadır.

Yapı (Construct)

ACPAT, cep telefonu bağımlılığı yapısını çok boyutlu bir perspektiften ele almaktadır. Ölçülen temel yapı, bireyin cep telefonu kullanımına yönelik kompulsif bir ihtiyaç duyması ve bu kullanımın yaşamının diğer alanlarında (sosyal, akademik veya mesleki) ciddi bozulmalara yol açmasıdır. Bu yapı, genellikle aşağıdaki bağımlılık bileşenlerini içerir:

• Aşırı Kullanım ve Meşguliyet: Bireyin zihninin sürekli cep telefonu ile meşgul olması.
• Kontrol Kaybı: Kullanımı azaltma veya durdurma çabalarının başarısızlıkla sonuçlanması.
• Yoksunluk Belirtileri: Cep telefonuna erişilemediğinde huzursuzluk, kaygı veya sinirlilik yaşanması.
• Tolerans: Aynı tatmini elde etmek için giderek daha fazla cep telefonu kullanma ihtiyacı.

Geçerlik

Uyarlama çalışmalarında geçerlik, ölçeğin Türkçe formunun gerçekten cep telefonu bağımlılığı yapısını ölçüp ölçmediğini kanıtlamayı amaçlar. Şenol-Durak ve Durak (2019) tarafından sunulan bildiri, ölçeğin yapısal geçerliğinin incelendiğini göstermektedir. Bu süreçte dilsel ve kültürel eşdeğerlik çalışmaları yapılmıştır.

Yapı geçerliğinin sağlanması için genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de tutarlı olduğu doğrulanmıştır. Detaylı geçerlik katsayıları ve ölçüt bağımlı geçerlik sonuçları için kaynak makaleye başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

ACPAT’ın güvenirliği, ölçeğin tutarlı ve kararlı ölçümler yapabilme yeteneğini ifade eder. Kültürel adaptasyon sürecinde, ölçeğin iç tutarlılığı genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile test edilmiştir. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle uyumlu olduğunu gösterir.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verip vermediğini belirlemek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizlerinin de yapıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler, ACPAT’ın zaman içinde bağımlılık düzeyini kararlı bir şekilde ölçebildiğini ortaya koyar.

Faktör Analizi

Uyarlanmış Cep Telefonu Bağımlılığı Testi’nin faktör yapısı, ölçeğin teorik olarak dayandığı bağımlılık modelini deneysel olarak desteklemek üzere incelenmiştir. Şenol-Durak ve Durak (2019) çalışmasında, orijinal ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk örnekleminde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edildiği ve uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğu belirtilmiştir.

Bu analizler, ACPAT’ın cep telefonu bağımlılığını oluşturan alt boyutları (örneğin, sanal ilişkiler kurma, aşırı kullanım, yoksunluk) net bir şekilde ayırt edebildiğini göstermiş ve böylece ölçeğin yapısal bütünlüğünü kanıtlamıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Öz-bildirim ölçeği (Self-report). Maddeler genellikle 4’lü veya 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanılarak yanıtlanır (örneğin, 1=Hiçbir zaman, 5=Her zaman).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler ve Genel Yetişkin Popülasyonu

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi sonu ve yetişkinlik (Genellikle 18 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli üniversitelerde okuyan öğrenciler ve farklı demografik özelliklere sahip yetişkin bireyler.

Test Metodolojisi: Kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanan öz-bildirim tekniği.

Anahtar Kelimeler

Mobil bağımlılık, faktör analizi, Türk kültürü, AMPUH, Likert ölçeği, davranışsal bağımlılık.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Emre Şenol Durak

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Testin Uyarlanma Yılı: 2019

Kullanım İzinleri: Ölçeğin akademik veya ticari amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar Emre Şenol Durak ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım ücreti ve koşulları yazarın belirlediği protokollere tabidir.

Referanslar

Şenol-Durak, E., & Durak, M. (2019, June 18-19). Cultural adaptation of the adapted mobile phone use habits (AMPUH) and the Adapted Cell Phone Addiction Test (ACPAT) In Turkish students and adults [Paper presentation]. 2nd International Congress On New Horizons In Education And Social Sciences, Istanbul, Turkey.

Ek Kaynak Linki: dergipark.org.tr

PDF Kaynağı: Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: the-adapted-cell-phone-addiction-test-acpat-toad.pdf

Uyarlanmış Cep Telefonu Bağımlılığı Testi Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Maddelerin tam listesi için lütfen referans olarak belirtilen akademik kaynağa veya sorumlu yazara başvurunuz.