Üstün Zekalı Çocuğu Olan Ebeveynlerin Farkındalıkları Ölçeği

Özet

Üstün Zekalı Çocuğu Olan Ebeveynlerin Farkındalıkları Ölçeği (ÜZCEOEÖ), ebeveynlerin üstün zekalı çocuklarının özel ihtiyaçları, gelişimsel zorlukları ve onlara yönelik sergiledikleri genel ebeveynlik tutumları hakkındaki bilinç düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle demokratik, otoriter, aşırı koruyucu ve izin verici gibi farklı ebeveynlik boyutlarındaki farkındalık düzeylerini belirleyerek, bu özel popülasyonun ebeveynlerine yönelik rehberlik ve destek programlarının temelini oluşturmayı amaçlamaktadır. Ölçek, yüksek düzeyde geçerlik ve güvenirlik değerleri sergileyen bir ölçek geliştirme çalışmasının ürünüdür.

Anahtar Kelimeler

Üstün Zeka, Ebeveyn Farkındalığı, Ebeveynlik Tutumları, Psikolojik Ölçek, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik, Geçerlik

Yazarlar

Nüket, A., Konik, A. K.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, üstün zekalı çocuklara sahip olan ebeveynlerin, çocuklarının potansiyelini destekleme, duygusal ve sosyal gelişimlerini yönlendirme ve özel yetenek alanlarına uygun davranma konusundaki mevcut farkındalık düzeylerini ve baskın ebeveynlik tutumlarını sistematik olarak değerlendirmektir. Bu değerlendirme, ebeveynlerin hangi tutumları (örneğin, demokratik veya otoriter) daha yoğun sergilediğini belirlemeye yardımcı olur.

Yapı

Üstün Zekalı Çocuğu Olan Ebeveynlerin Farkındalıkları Ölçeği, ebeveynlik tutumlarının dört temel alt boyutunu ölçen çok boyutlu bir yapıyı temel alır. Bu boyutlar, üstün zekalı çocukların yetiştirilmesinde kritik rol oynayan farklı yaklaşımları temsil eder:

• Demokratik Boyut: Çocuğun özerkliğini destekleyen, karşılıklı saygıya dayalı ve açık iletişimi teşvik eden tutumları ölçer.
• Otoriter Boyut: Yüksek kontrol, katı kurallar ve ebeveynin mutlak otoritesine dayanan tutumları ölçer.
• Aşırı Koruyucu Boyut: Çocuğun risk almasını engelleyen, bağımsızlığını kısıtlayan ve aşırı ilgi gösteren tutumları ölçer.
• İzin Verici Boyut: Düşük beklenti, az kontrol ve çocuğa sınırsız özgürlük tanıyan tutumları ölçer.

Ölçek, ebeveynlerin bu tutumlar hakkındaki farkındalıklarını belirleyerek, üstün zekalı çocuğa yönelik en uygun destekleyici çevrenin oluşturulmasına ışık tutar.

Geçerlik

Ölçek, yapı geçerliğini destekleyen analizler sonucunda dört faktörlü yapının ebeveynlik tutumlarını değerlendirmede yeterli olduğunu göstermiştir. Elde edilen sonuçlara göre, ölçekten alınan yüksek puanlar ilgili alt boyuta ait ebeveynlik tutumunun baskın olduğunu işaret ederken, düşük puanlar ise o ebeveynlik tutumunun zayıf olduğunu göstermektedir. Geçerlik analizleri, ölçeğin ebeveynlerin çocuklara yönelik tutumlarını değerlendirmede yeterli düzeyde psikometrik özelliklere sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, kabul edilebilir iç tutarlılık düzeylerini ortaya koymuştur. Madde analizi öncesinde hesaplanan genel Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı 0,660 olarak belirlenmiş ve ölçeğin güvenilir olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca, ölçeğin alt boyutları için yapılan güvenirlik analizleri spesifik olarak aşağıdaki değerleri vermiştir:

• Demokratik Boyut için: 0.83
• Otoriter Boyut için: 0.76
• Aşırı Koruyucu Boyut için: 0.75
• İzin Verici Boyut için: 0.74

Bu değerler, sosyal bilimler araştırmalarında kabul edilebilir güvenirlik sınırlarının üzerinde olup, ölçeğin tutarlı ölçümler sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde, ebeveyn farkındalığı yapısını oluşturan temel boyutları belirlemek amacıyla faktör analizleri (büyük olasılıkla Açımlayıcı Faktör Analizi, AFA) kullanılmıştır. Analizler sonucunda, ölçeğin teorik çerçevesiyle uyumlu olan ve ebeveynlik tutumlarının dört ana bileşenini temsil eden dört alt boyut (demokratik, otoriter, aşırı koruyucu ve izin verici) ortaya çıkmıştır. Bu faktör yapısı, ebeveynlerin üstün zekalı çocuklarına yönelik yaklaşımlarındaki karmaşık örüntüleri başarılı bir şekilde ayrıştırmıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üstün Zekalı Çocuğu Olan Ebeveynler

Yaş Grubu: Yetişkinler (Ebeveynler)

Popülasyon Detayları: Ölçek, üstün zekalı olduğu belirlenmiş çocukların ebeveynlerinin katılımıyla geliştirilmiş ve standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim (Self-Report). Ebeveynlerden, üstün zekalı çocuklarına yönelik düşünce ve davranışlarına ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenir.

Derecelendirme: 5’li Likert Tipi Derecelendirme Kullanılmaktadır:

1. Hiç Katılmıyorum: 1
2. Katılmıyorum: 2
3. Kararsızım: 3
4. Katılıyorum: 4
5. Tamamen Katılıyorum: 5

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Tutumları, Üstün Yetenek, Çocuk Psikolojisi, Farkındalık Ölçeği, Psikometri

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ayça Köksal Konik

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalenin yayınlandığı tarihe ait kurumsal adres bilgisi gereklidir (Kaynakta belirtilmemiştir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

İzinler ve Kullanım Ücreti: Akademik ve araştırma amaçlı kullanım için genellikle yazarlarla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ücret bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Referanslar

Nüket, A., ve Konik, A. K. (2018). Üstün Zekalı Çocukları Olan Ebeveynlerin Farkındalıkları: Bir ölçek geliştirme çalışması. Milli Eğitim Dergisi. 47(220), 79-104.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: ustun-zekali-cocugu-olan-ebeveynlerin-farkindaliklari-toad.pdf

[quads id=5]

Üstün Zekalı Çocuğu Olan Ebeveynlerin Farkındalıkları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.