Üstün Yetenekli Öğrenciler için Bilim ve Sanat Merkezlerine (BİLSEM) Yönelik Tutum Ölçeği

Özet

Üstün Yetenekli Öğrenciler için Bilim ve Sanat Merkezlerine (BİLSEM) Yönelik Tutum Ölçeği, 2013 yılında Ali Sıcak ve Ekrem Akkaş tarafından geliştirilmiştir. Bu ölçeğin temel amacı, üstün yetenekli öğrencilerin bu özel eğitim kurumlarına karşı sahip oldukları tutumları bilimsel olarak ölçmektir. Ölçek, 17 maddeden ve üç alt faktörden oluşmaktadır. Yapılan psikometrik çalışmalar, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiş (Genel Cronbach Alfa: 0,883) ve yapı geçerliliği için döndürülmüş temel bileşenler analizinin kullanılmasıyla yapısal uygunluğu kanıtlanmıştır. Ölçek, BİLSEM’e yönelik sevgi, BİLSEM’in faydaları ve BİLSEM’e yönelik olumsuzluk gibi tutum boyutlarını ölçmektedir.

Anahtar Kelimeler

BİLSEM, Tutum Ölçeği, Üstün Yetenekli Öğrenciler, Psikometrik Geliştirme, Eğitim Psikolojisi, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Ali Sıcak, Ekrem Akkaş

Amaç

Ölçeğin geliştirilme amacı, Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlı olarak faaliyet gösteren Bilim ve Sanat Merkezleri’ne (BİLSEM) devam eden veya bu merkezler hakkında bilgi sahibi olan üstün yetenekli öğrencilerin bu kurumlara karşı geliştirdikleri duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimleri (tutumları) sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu ölçek, BİLSEM hizmetlerinin etkinliğinin ve öğrencilerin bu hizmetlere olan bağlılıklarının anlaşılmasına kritik katkılar sağlamaktadır.

Ölçek, eğitimcilerin ve politika yapıcıların, öğrencilerin BİLSEM deneyimlerine ilişkin algılarını anlamalarına yardımcı olmayı hedefler. Elde edilen veriler, merkezlerin programlarını optimize etmek ve öğrencilerin memnuniyetini artırmak için kullanılabilir.

Yapı

Ölçek, öğrencilerin BİLSEM’e yönelik tutumlarını ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil etmektedir. Tutum, geleneksel olarak üç ana bileşen (bilişsel, duyuşsal ve davranışsal) üzerinden ele alınmaktadır. Bu ölçekte tutum, üç belirgin faktör aracılığıyla incelenmiştir: BİLSEM’e duyulan pozitif duygusal bağlılık (Sevgi), BİLSEM’in sağladığı faydalara ilişkin algı (Faydalar) ve BİLSEM’e yönelik eleştirel veya olumsuz görüşler (Olumsuzluk).

Bu üç faktör, öğrencilerin BİLSEM’i bir öğrenme ortamı olarak nasıl algıladıklarını ve bu kuruma ne kadar değer verdiklerini kapsamlı bir şekilde ortaya koymaktadır. Özellikle Olumsuzluk faktörü, kurumun geliştirilebilecek yönlerine dair önemli ipuçları sunmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, psikometrik açıdan sağlam bir yapıyı doğrulamak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin ölçtüğü kavramsal yapının teorik beklentilerle uyumlu olduğunu göstermek için yapı geçerliliği incelenmiştir.

Yapı geçerliğini sağlamak amacıyla, veri setine döndürülmüş temel bileşenler analizi (Rotated Principal Components Analysis) uygulanmıştır. Bu analiz, 17 maddenin üç alt faktör altında toplanarak teorik modele uygun bir faktör yapısı sergilediğini göstermiştir. Bu yöntem, maddelerin hangi yapısal bileşenleri temsil ettiğini netleştirerek ölçeğin geçerli bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamıştır.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık katsayıları aracılığıyla incelenmiştir. Yüksek iç tutarlılık değerleri, maddelerin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Elde edilen iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) şu şekildedir:

• Ölçeğin tümüne ait Cronbach alfa katsayısı: 0,883
• Birinci alt faktör (BİLSEM’e Yönelik Sevgi) Cronbach alfa katsayısı: 0,812
• İkinci alt faktör (BİLSEM’in Faydaları) Cronbach alfa katsayısı: 0,797
• Üçüncü alt faktör (BİLSEM’e Yönelik Olumsuzluk) Cronbach alfa katsayısı: 0,797

Bu değerler, hem genel ölçek hem de alt faktörler bazında yüksek düzeyde güvenilirliğe işaret etmekte olup, ölçeğin tutarlı bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Yapılan döndürülmüş temel bileşenler analizi sonucunda ölçek, toplam 17 madde ve üç ayrı faktörden oluşacak şekilde yapılandırılmıştır. Bu üç faktör, BİLSEM’e yönelik tutumun farklı boyutlarını temsil etmektedir:

1. BİLSEM’e Yönelik Sevgi (8 madde): Bu faktör, öğrencilerin BİLSEM’e karşı duydukları duygusal yakınlığı, merakı ve kişisel ilgiyi yansıtmaktadır.
2. BİLSEM’in Faydaları (6 madde): Bu faktör, öğrencilerin BİLSEM’in sunduğu eğitimsel etkinliklerin ve ortamın kendilerine sağladığı somut yararlara (gelişim, keyif alma) ilişkin algılarını ölçmektedir.
3. BİLSEM’e Yönelik Olumsuzluk (3 madde): Bu faktör, öğrencilerin BİLSEM’e karşı sahip olabileceği eleştirel, olumsuz veya kapatılmasını arzulayan tutumları kapsamaktadır.

Ölçek

Test Türü: Geliştirme (Development)

Format: 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği. (Kesin derecelendirme seçenekleri kaynakta belirtilmemiş olsa da, Likert tipi ölçeklerde genellikle “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a uzanan seçenekler kullanılır.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üstün Yetenekli Öğrenciler

Yaş Grubu: İlkokul ve ortaokul düzeyindeki BİLSEM öğrencileri veya adayları (Çalışmanın yapıldığı 2013 yılındaki BİLSEM hedef kitlesine uygun olarak).

Popülasyon Detayları: Ölçek, Bilim ve Sanat Merkezlerine devam eden veya bu merkezlerle etkileşimde bulunan, özel yetenek tanısı konmuş öğrencileri hedef almaktadır.

Test Metodolojisi: Ölçek, katılımcıların her bir maddeye ne ölçüde katıldıklarını veya katılmadıklarını beyan ettikleri 5’li Likert formatında uygulanmaktadır. Puanlama, olumlu ve olumsuz maddelerin ters kodlanması dikkate alınarak yapılmakta ve toplam tutum puanı elde edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Likert Ölçeği, Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme, Bilim ve Sanat Merkezleri, Öğrenci Tutumu, Faktör Yapısı.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ali Sıcak

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: Kaynakta yalnızca sorumlu yazarın e-posta adresi belirtilmiştir.

Yazışma Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2013 (Ölçeğin yayınlandığı yıl).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı, izinler ve ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Ali Sıcak ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanım genellikle referans belirtilerek mümkündür.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ustun-yetenekli-ogrenciler-icin-bilim-ve-sanat-merkezlerine-bilsem-yonelik-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Sıcak, A. ve Akkaş, E. (2013). Üstün Yetenekli Öğrenciler için Bilim ve Sanat Merkezlerine (BİLSEM) Yönelik Tutum Ölçeğinin geliştirilmesi. Üstün Yetenekli Eğitimi Araştırmaları Dergisi, 1(2), 136-145.

Üstün Yetenekli Öğrenciler için Bilim ve Sanat Merkezlerine (BİLSEM) Yönelik Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Ölçek 17 madde ve üç faktörden oluşmaktadır.

• BİLSEM’e Yönelik Sevgi (8m): BİLSEM merak ettiğim konuları öğrenme için ilk başvuru yerim.
• BİLSEM’in Faydaları (6m): BİLSEM’de etkinliklere katılmaktan hoşlanırım.
• BİLSEM’e Yönelik Olumsuzluk (3m): BİLSEM’in kapatılmasını isterim.