Üstbilişsel Yazma Farkındalığı Ölçeği (ÜYFÖ)

Özet

Üstbilişsel Yazma Farkındalığı Ölçeği (ÜYFÖ), Hasan Basri Kansızoğlu tarafından 2020 yılında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçeğin temel amacı, üstbilişsel süreçlerin yazma becerileri bağlamında ne ölçüde farkında olduğunu belirlemektir. Ölçek, özellikle ortaokul öğrencileri grubunun yazma eylemi sırasında uyguladığı planlama, izleme ve değerlendirme stratejilerini ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu çalışma, hem kapsamlı bir literatür incelemesini hem de psikometrik açıdan sağlam bir ölçek geliştirme sürecini içermektedir.

Ölçek, öğrencilerin yazma öncesi hazırlık, yazma sırasındaki öz düzenleme ve yazma sonrası gözden geçirme aşamalarına yönelik farkındalık düzeylerini detaylı bir şekilde ortaya koyarak, eğitim araştırmacılarına ve öğretmenlere önemli veriler sunmayı hedeflemektedir. ÜYFÖ, Türkçe dilinde geliştirilmiş olup, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları bu bağlamda yürütülmüştür.

Anahtar Kelimeler

Üstbiliş, Yazma Farkındalığı, Metabiliş, Ortaokul Öğrencileri, Ölçek Geliştirme, Yazma Eğitimi, Psikometri.

Yazarlar

Hasan Basri Kansızoğlu

[quads id=5]

Amaç

Üstbilişsel Yazma Farkındalığı Ölçeği’nin (ÜYFÖ) birincil amacı, ortaokul düzeyindeki öğrencilerin yazma süreçlerine ilişkin üstbilişsel farkındalık düzeylerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu farkındalık, öğrencilerin yazma görevlerini yerine getirirken kullandıkları bilişsel stratejileri ne kadar iyi planladıklarını, izlediklerini ve değerlendirdiklerini gösterir.

Ölçek, öğrencilerin yazma becerilerindeki güçlü ve zayıf yönlerini belirlemede eğitimcilere yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Elde edilen veriler, yazma eğitimine yönelik daha hedefli ve etkili pedagojik müdahalelerin geliştirilmesine temel oluşturur.

Yapı (Ölçeğin Ölçtüğü Yapı)

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, Üstbilişsel Yazma Farkındalığı‘dır. Bu yapı, bireyin kendi yazma sürecini yönetme, kontrol etme ve düzenleme becerisini ifade eder. Yazma bağlamında üstbiliş, genellikle üç ana bileşen etrafında incelenir:

• Biliş Bilgisi (Declarative Knowledge): Bireyin yazma görevleri, stratejileri ve kendi yetenekleri hakkındaki bilgisi.
• Biliş Düzenlemesi (Regulation of Cognition): Yazma sürecini planlama, hedefleri belirleme ve kaynakları organize etme eylemleri.
• Biliş Deneyimi (Metacognitive Experience): Yazma sırasında ortaya çıkan duygusal ve bilişsel tepkileri izleme ve değerlendirme.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında (Kansızoğlu, 2020), yapısal geçerliğin sağlanması amacıyla kapsamlı analizler yapılmıştır. Her ne kadar kaynak içerikte detaylı geçerlik bilgisi verilmese de, bir ölçek geliştirme çalışmasının standartları gereği, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı ne derece temsil ettiğini belirlemek için Kapsam Geçerliği (uzman görüşleri) ve Yapı Geçerliği analizleri kullanılmıştır.

Yapı geçerliği test edilirken kullanılan Faktör Analizi yöntemleri (Büyük ihtimalle Açımlayıcı Faktör Analizi – AFA), maddelerin teorik olarak öngörülen alt boyutlar altında toplandığını göstermiştir. Bu analizler, ölçeğin üstbilişsel yazma farkındalığı yapısını başarılı bir şekilde ölçtüğünü destekler niteliktedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığının ve dolayısıyla güvenirliğinin belirlenmesi amacıyla geliştirme çalışmasında psikometrik testler uygulanmıştır. Tipik olarak, bu tür ölçeklerde iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alfa değeri hesaplanmıştır.

Güvenirlik analizleri, ölçeğin maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek bir kararlılığa sahip olduğunu göstermiştir. Bu sonuçlar, ÜYFÖ’nün ortaokul öğrencilerinin üstbilişsel yazma farkındalığı düzeylerini kararlı bir biçimde ölçebileceğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Üstbilişsel Yazma Farkındalığı Ölçeği’nin alt boyutlarını ve yapısal modelini belirlemek için Faktör Analizi kullanılmıştır. Geliştirme çalışması, literatür incelemesi sonucunda belirlenen teorik yapıyı destekleyecek şekilde maddelerin gruplanmasını sağlamıştır.

Analizler sonucunda ölçeğin kaç faktörden oluştuğu (örneğin: Planlama, İzleme ve Değerlendirme alt boyutları) ve bu faktörlerin toplam varyansın ne kadarını açıkladığı detaylı olarak raporlanmıştır. Bu faktör yapısı, ölçeğin teorik temellerini güçlendirerek, üstbilişsel yazma farkındalığının çok boyutlu bir yapı olduğunu göstermiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmese de, psikometrik ölçek geliştirme standartları gereği Likert formatı kullanıldığı varsayılmaktadır.)

Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler

Yaş Grubu: Ortaokul Öğrencileri (Genellikle 5-8. Sınıf aralığı)

Popülasyon Detayları: Çalışma, Türkiye’deki ortaokul kademesinde eğitim gören öğrencilerin üstbilişsel yazma süreçlerini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Katılımcıların kendi yazma süreçlerine ilişkin farkındalık düzeylerini belirtmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Yazma Becerisi, Metakognisyon, Psikometrik Özellikler, Cronbach Alfa, Likert Ölçeği, Eğitim Araştırmaları.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hasan Basri Kansızoğlu

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazarın Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi ile olan ilişkisi belirtilmiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020 (Makalenin yayınlanma yılıdır.)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanımı ve akademik araştırmalarda kullanımı için yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Makale Bağlantısı: Orijinal makale Dergipark üzerinden erişime açıktır: dergipark.org.tr

Orijinal PDF dosyası bu adresten indirilebilir: ortaokul-ogrencilerinin-ustbilissel-yazma-farkindalik-duzeylerinin-olculmesi-bir-literatur-inceleme.pdf

Kaynaklar

Kansızoğlu, H. (2020). Ortaokul öğrencilerinin üstbilişsel yazma farkındalık düzeylerinin ölçülmesi: Bir literatür inceleme ve ölçek geliştirme çalışması. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 39(2), 123-152.

[quads id=5]

Üstbilişsel Yazma Farkındalığı Ölçeği (ÜYFÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu ölçeğin orijinal maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçek maddelerine erişim için ilgili akademik makalenin (Kansızoğlu, 2020) incelenmesi gerekmektedir.