Üniversite öğrencilerinde Şiddete Yönelik Tutum Ölçeği

Özet

Üniversite öğrencilerinde Şiddete Yönelik Tutum Ölçeği (ŞYTÖ), D. Adıbelli, S. Saçan ve N. Türkoğlu tarafından 2018 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, üniversite öğrencilerinin farklı türdeki şiddet eylemlerine ve şiddetin çeşitli boyutlarına karşı geliştirdikleri tutumları ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, öğrencilerin şiddeti ne ölçüde olağanlaştırdığını, kadına yönelik şiddete bakış açılarını ve şiddeti onaylayıp onaylamama eğilimlerini kapsayan beş alt boyuttan oluşmaktadır. Yapılan psikometrik analizler, ŞYTÖ’nün yüksek düzeyde güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Şiddet tutumu, şiddet, üniversite öğrencileri, psikometrik ölçek, tutum, kadına yönelik şiddet, sosyal psikoloji

Yazarlar

Derya Adıbelli, Sibel Saçan, Nurten Türkoğlu

Amaç

Ölçeğin temel amacı, yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören bireylerin şiddet olgusuna ilişkin algı, kabul ve reddetme düzeylerini belirlemektir. Bu araç, öğrencilerin şiddetin türlerine, kadına yönelik şiddete ve şiddetin normalleştirilmesine yönelik sahip oldukları bilişsel ve duygusal eğilimleri sistematik bir şekilde değerlendirmeyi hedeflemektedir. Elde edilen veriler, üniversite ortamlarında şiddet karşıtı eğitim ve farkındalık programlarının geliştirilmesine zemin hazırlamaktadır.

Yapı

Üniversite öğrencilerinde Şiddete Yönelik Tutum Ölçeği (ŞYTÖ), bireylerin şiddete karşı gösterdikleri tutumun karmaşık yapısını beş temel alt boyutta ele almaktadır. Bu alt boyutlar, şiddetin farklı bağlamlarda nasıl algılandığını yansıtır ve ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı ölçmesini sağlar. Ölçek, toplam 52 maddeden oluşmakta olup, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılarak yanıtlanmaktadır.

Geçerlik

ŞYTÖ’nün yapı geçerliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen analizlerde, veri setinin Faktör Analizi için uygunluğu değerlendirilmiştir. Bu amaçla, Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) Örneklem Uygunluk Testi ve Bartlett testi uygulanmıştır. KMO katsayısı 0.88 olarak tespit edilmiş, bu değer veri kümesinin faktör analizi için oldukça uygun olduğunu göstermiştir. Bartlett testine ilişkin ki-kare değeri ise ileri düzeyde anlamlı bulunmuştur (p<0.01).

Araştırmacılar, faktör analizinin genellenebilirliğini sağlamak amacıyla, literatür önerilerine uygun olarak (madde sayısının en az 5-10 katı), 52 maddelik ölçek için 373 kişilik bir veri seti ile çalışmıştır. Temel Bileşenler Analizi (Principal Components) ve faktör döndürme (rotated component matrix) teknikleri kullanılmıştır. Analiz sonucunda, özdeğeri 1.00’in üzerinde olan beş faktörlü bir yapı ortaya çıkmıştır. Bu beş faktörlü yapı, ölçek maddelerinin toplam varyansının %41’ini açıklamaktadır. Bu bulgular, ölçeğin kavramsal yapısının geçerli olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

ŞYTÖ’nün güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık ve zamana göre değişmezlik (test-tekrar test) yöntemleriyle incelenmiştir. İç tutarlılık analizinde, düzeltilmiş madde toplam korelasyon katsayıları 0.20 ile 0.57 arasında değişmekte ve istatistiksel olarak anlamlılık göstermektedir. Başlangıçta 58 madde olan ölçekten, negatif korelasyon gösteren veya madde toplam puan korelasyonu 0.20’nin altında olan altı madde çıkarılarak nihai 52 maddelik form oluşturulmuştur.

Ölçeğin genel iç tutarlılığı, tüm ölçek için hesaplanan Cronbach Alfa katsayısı (α=0.91) ile belirlenmiştir. Bu yüksek katsayı, ŞYTÖ’nün güçlü bir iç tutarlılığa sahip, güvenilir bir araç olduğunu kanıtlamaktadır. Alt faktörlere ait Cronbach Alfa katsayıları ise şöyledir: Şiddetin Türleri (α=0.87), Şiddeti Olağanlaştırma (α=0.83), Kadına Yönelik Şiddet (α=0.83), Şiddeti Onaylamama (α=0.73) ve Şiddetin Farklı Boyutları (α=0.75). Ayrıca, uygulanan test-tekrar test korelasyon analizi sonucunda, birinci ve ikinci uygulama puanları arasındaki korelasyon katsayısı r=0.94 olarak bulunmuş, bu da ölçeğin zamana karşı yüksek düzeyde kararlılık gösterdiğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Şiddete Yönelik Tutum Ölçeği’nin (ŞYTÖ) yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla Faktör Analizi kullanılmıştır. Bu analiz, aynı amaç doğrultusunda oluşturulmuş değişkenleri bir araya getirerek ölçülmek istenen yapıyı az sayıda faktörle açıklamayı amaçlamıştır. Veri toplama sürecinde, analizin gücünü artırmak için madde sayısının 5-10 katı oranında (N=373) öğrenci verisi kullanılmıştır.

Analiz sürecinde Temel Bileşenler (Principal Components) yöntemi ve faktör döndürme tekniği benimsenmiştir. KMO değeri 0.88 çıkmış ve Bartlett testi anlamlı bulunmuştur, bu da veri setinin çok değişkenli istatistiksel analizler için ideal olduğunu göstermiştir. Nihai analizler sonucunda, ölçeğin toplam varyansın %41’ini açıklayan ve özdeğeri 1.00’in üzerinde olan beş faktörden oluşan bir yapıya sahip olduğu doğrulanmıştır. Bu beş faktörlü yapı, ölçeğin teorik temelleriyle uyumlu bir kavramsal çerçeve sunmaktadır.

Araç Bilgileri

Test Türü:

Geliştirme Ölçeği (Development Scale)

Format:

52 madde, 5’li Likert Tipi Derecelendirme (Tamamen Katılıyorum – Hiç Katılmıyorum)

Mevcut Dil:

Türkçe

Hedef Kitle:

Yükseköğretim Öğrencileri

Yaş Grubu:

Genç Yetişkinlik Dönemi (Üniversite Öğrencileri)

Popülasyon Detayları:

Türkiye’deki üniversitelerde öğrenim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi:

Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Psikometrik özelliklerinin belirlenmesi için açımlayıcı Faktör Analizi ve güvenirlik analizleri (iç tutarlılık ve test-tekrar test) kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Tutum ölçeği, psikometri, sosyal tutumlar, şiddet algısı, güvenilirlik, geçerlik, Cronbach Alfa, üniversite

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı:

Mevcut kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi:

[email protected]

Sorumlu Yazar:

Derya ADIBELLİ

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı:

2018

İzinler ve Ücret:

Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir.

Ek Bilgi:

Makalenin tam metnine aşağıdaki link üzerinden ulaşılabilir: ejmanager.com

PDF Bağlantısı:

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: universite-ogrencilerinde-siddete-yonelik-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Adıbelli, D., Saçan, S. ve Türkoğlu, N. (2018). Üniversite öğrencilerinde Şiddete Yönelik Tutum Ölçeğinin Geliştirilmesi. Anatolian Journal of Psychiatry, 19(2), 202-209.

Üniversite öğrencilerinde Şiddete Yönelik Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

• 1. Alt boyut (şiddetin türleri): Medyada kavga, dövüş, cinayet gibi görüntülere sıklıkla maruz kalmak bir tür şiddettir.
• 2. Alt boyut (şiddeti olağanlaştırma): Sosyal paylaşım sitelerinde saldırgan tutumlar, küfürlü konuşma içeren ifadelerin yer alması normaldir
• 3. Alt boyut (kadına yönelik şiddet): Kadın bir yere gideceği zaman eşinden izin almalıdır.
• 4. Alt boyut (şiddeti onaylamama): Hiçbir koşulda kişinin fiziksel görünümü ile alay edilmemelidir
• 5. Alt boyut (şiddetin farklı boyutları): Bireyin temel ihtiyaçlarının karşılanmamasının bir çeşit ihmal ve yoksun bırakma olduğunu düşünüyorum