Üniversite Öğrencileri Yeme Davranışları Ölçeği

Özet

Üniversite Öğrencileri Yeme Davranışları Ölçeği (ÜÖYDÖ), yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören öğrencilerin yeme davranışlarını ve bu davranışlarla ilişkili psikolojik eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. Ölçek, özellikle üniversite yaşamının getirdiği stres ve çevresel değişiklikler bağlamında ortaya çıkabilen sağlıklı olmayan yeme davranışları, kısıtlayıcı yeme ve duygusal yeme örüntülerini tespit etmeyi hedeflemektedir.

Halil Şengül tarafından 2020 yılında gerçekleştirilen bu geliştirme çalışması, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizleri aracılığıyla psikometrik açıdan sağlamlığını kanıtlamıştır. ÜÖYDÖ, alanda çalışan uzmanlara, öğrencilerin beslenme alışkanlıklarına yönelik riskleri erken aşamada belirleme ve uygun psikolojik danışmanlık hizmetlerini planlama imkanı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yeme Davranışları, Üniversite Öğrencileri, Psikolojik Ölçek, Geçerlik, Güvenirlik, Halil Şengül, Beslenme Alışkanlıkları.

Yazarlar

Halil Şengül

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Türkiye’deki üniversite öğrencileri popülasyonuna özgü, geçerli ve güvenilir bir araç geliştirerek, bu öğrencilerin yeme davranışları spektrumunu kapsamlı bir şekilde değerlendirmektir. Bu dönemdeki genç yetişkinler, akademik baskı, sosyal değişimler ve bağımsız yaşam koşulları nedeniyle yeme bozuklukları veya riskli yeme örüntüleri geliştirme potansiyeline sahiptir.

ÜÖYDÖ, bu riskli örüntülerin erken teşhisine olanak tanıyarak, öğrencilerin fiziksel ve ruhsal sağlığını korumaya yönelik müdahale programlarının etkinliğini artırmayı amaçlamaktadır. Ölçek, sadece klinik düzeydeki bozukluklara değil, aynı zamanda günlük yaşamda gözlemlenen sağlıksız yeme tutumlarına da odaklanmaktadır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Üniversite Öğrencileri Yeme Davranışları Ölçeği, genç yetişkinlerdeki yeme alışkanlıklarının çok boyutlu psikolojik yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle yeme eylemini kontrol etme, duygusal durumlarla yeme arasındaki ilişki ve yiyecek seçimine yönelik bilişsel tutumlar gibi alt boyutları içermektedir.

Ölçek, öğrencilerin stresle başa çıkma mekanizmalarının yeme alışkanlıklarına nasıl yansıdığını, vücut imajı kaygılarının yeme kısıtlamalarına yol açıp açmadığını ve sosyal ortamların yeme tercihlerini ne ölçüde etkilediğini belirlemeye yönelik maddeler içermektedir. Bu sayede, yeme davranışlarının sadece fizyolojik değil, aynı zamanda psikososyal bileşenleri de değerlendirilmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışması, “Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması” başlığını taşıdığı için kapsamlı bir geçerlik analizinin yapıldığını göstermektedir. Bu analizler, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçtüğünü kanıtlamayı amaçlamıştır. Tipik olarak, yapı geçerliği (faktör analizi) en önemli geçerlik türüdür ve ölçeğin alt boyutlarının teorik çerçeveye uygunluğunu doğrular.

Kaynak özetinde spesifik geçerlik katsayıları veya bulguları belirtilmemiştir. Detaylı istatistiksel sonuçlara ve kullanılan geçerlik yöntemlerine (örneğin, ölçüt bağımlı geçerlik veya ayırt edici geçerlik) ulaşmak için, okuyucuların Şengül (2020) tarafından yayımlanan orijinal akademik makaleye başvurması gerekmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin psikometrik özelliklerinin bir parçası olarak güvenirlik çalışmaları da yürütülmüştür. Güvenirlik, ölçeğin tutarlı ve tekrarlanabilir sonuçlar verme yeteneğini ifade eder. Bu, genellikle iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test güvenilirliği ile değerlendirilir.

Orijinal kaynakta güvenirlik değerlerine dair bir özet sunulmamış olsa da, geliştirme çalışmasının doğası gereği yüksek iç tutarlılık katsayılarının raporlanmış olması beklenmektedir. Ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar verip vermediği de muhtemelen incelenmiştir. Kesin güvenirlik istatistikleri için, yayımlanmış makalenin incelenmesi şarttır.

Faktör Analizi

Üniversite Öğrencileri Yeme Davranışları Ölçeği’nin yapısal geçerliğini desteklemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin hangi alt faktörler altında toplandığını ve bu faktörlerin ölçülen yeme davranışları yapısını ne ölçüde temsil ettiğini belirlemiştir.

Çalışmada, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile ölçeğin faktör yapısı keşfedilmiş ve muhtemelen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile bu yapının farklı bir örneklemde doğrulanması sağlanmıştır. Faktör yükleri, öz değerler ve varyans açıklama oranları gibi detaylı sonuçlar, Şengül (2020) makalesinde yer almaktadır.

Ölçme Aracı

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: Orijinal kaynakta spesifik derecelendirme bilgisi yer almamaktadır. Tipik olarak, katılımcıların yeme davranışlarına dair ifadeleri ne sıklıkta kendilerine uygun bulduklarını belirttikleri Likert tipi bir derecelendirme formatı kullanılmıştır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Üniversite Öğrencileri

Age Group: Genç Yetişkinlik dönemi (Genellikle 18-25 yaş aralığı)

Population Details: Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören öğrencilerden oluşan örneklem üzerinde geliştirilmiştir.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Beslenme Alışkanlıkları, Psikometri, Yeme Bozuklukları Riski, Genç Yetişkinlik, Öğrenci Sağlığı, Üniversite Yaşamı.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020

İzinler ve Ücret: Ölçeğin bilimsel veya ticari amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar Halil Şengül ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik araştırmalarda kullanım için genellikle yazardan izin alınması tavsiye edilir.

Kaynaklar

• Şengül, H. (2020). Üniversite Öğrencileri Yeme Davranışları Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. EJONS International Journal on Mathematic, Engineering and Natural Sciences, 4(15), 708-721. DOI: 10.38063/ejons.316

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: universite-ogrencileri-yeme-davranislari-olcegi-toad.pdf

Üniversite Öğrencileri Yeme Davranışları Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte detaylı olarak listelenmemiştir. Maddelerin tam listesi, Şengül (2020) tarafından yayımlanan orijinal akademik makalede yer almaktadır.