Çevrimiçi Oyun Bağımlılığı Ölçeği

Özet

Çevrimiçi Oyun Bağımlılığı Ölçeği (ÇOBÖ), Abdullah Bedir Kaya tarafından 2013 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçeğin temel amacı, bireylerin çevrimiçi oyunlara yönelik geliştirdikleri bağımlılık düzeylerini, bu bağımlılığın yol açtığı işlevsel aksaklıkları ve oyun motivasyonlarını (başarı ve ekonomik kazanç) ölçmektir. Geliştirme çalışması sonucunda, başlangıçta daha fazla madde içeren ölçek, güvenirlik ve geçerlik analizleri sonrasında üç faktör altında toplanan 21 maddelik nihai bir yapıya ulaşmıştır. Ölçek, yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olup, alanda Çevrimiçi Oyun Bağımlılığı tespiti ve araştırmaları için önemli bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çevrimiçi Oyun Bağımlılığı Ölçeği, Çevrimiçi Oyun Bağımlılığı, Psikometrik Geliştirme, Aksaklıklar Faktörü, Başarı Faktörü, Ekonomik Kazanç Faktörü, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Abdullah Bedir Kaya

Amaç

Çevrimiçi Oyun Bağımlılığı Ölçeği’nin temel amacı, Türkiye bağlamında çevrimiçi oyun oynama davranışının neden olduğu bağımlılık düzeylerini psikolojik ve davranışsal boyutlarda geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek bir araç geliştirmektir. Bu ölçek, özellikle oyun oynama alışkanlıklarının günlük yaşamdaki işlevselliği nasıl etkilediğini, bireylerin oyuna olan motivasyonlarını ve oyuna ne kadar değer verdiklerini belirlemeyi hedeflemektedir.

Ölçek, bağımlılığın sadece zaman harcama boyutuyla değil, aynı zamanda sosyal ilişkilerde aksaklıklar, oyunda elde edilen başarıya verilen önem ve oyundan sağlanan ekonomik kazanç gibi karmaşık faktörlerle de ilişkisini ortaya koymak üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, çevrimiçi oyun bağımlılığı alanındaki araştırmalara ve klinik çalışmalara sağlam bir ölçüm aracı sunulmuştur.

Yapı

Ölçek, çevrimiçi oyun bağımlılığı yapısını ölçmektedir. Bu yapı, sadece aşırı oyun oynama süresini değil, aynı zamanda bu davranışın yol açtığı bireysel ve sosyal işlevsellikteki bozulmaları da kapsamaktadır. Yapılan faktör analizi sonucunda, bağımlılığın üç ana bileşenden oluştuğu belirlenmiştir: Aksaklıklar, Başarı ve Ekonomik Kazanç.

Bu üç faktör, bağımlılık davranışının farklı yönlerini temsil eder: Aksaklıklar Faktörü, oyun nedeniyle günlük sorumlulukların (okul, iş, sosyal yaşam) ihmal edilmesini ve bozulmasını; Başarı Faktörü, oyun içi statü, beceri geliştirme ve rekabetçi motivasyonu; Ekonomik Kazanç Faktörü ise oyun karakterleri, eşyaları veya hesapları üzerinden para kazanma güdüsünü ve davranışlarını ölçmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışması, kapsamlı bir analiz sürecini takiben tamamlanmıştır. Yapılan faktör analizleri sonucunda, ölçeğin toplam varyansın önemli bir kısmını açıkladığı tespit edilmiştir. Ölçek, toplam varyansın %58.55’ini temsil edebilme kapasitesine sahiptir.

Bu bulgu, Çevrimiçi Oyun Bağımlılığı Ölçeği’nin ölçmeyi amaçladığı yapıyı (bağımlılık) yeterli düzeyde temsil ettiğini göstermektedir. Geçerlik çalışmaları ayrıca 21 maddenin, yapısal olarak tutarlı üç faktör altında toplandığını doğrulamıştır, bu da ölçeğin yapı geçerliğinin yüksek olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Çevrimiçi Oyun Bağımlılığı Ölçeği’nin (ÇOBÖ) iç tutarlılık güvenirlik analizleri yüksek sonuçlar vermiştir. 21 maddelik nihai form için hesaplanan genel Cronbach Alpha iç tutarlık katsayısı .91 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin bütünüyle mükemmel düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör bazında yapılan güvenirlik analizleri de yüksek tutarlılığı desteklemektedir:

• Aksaklıklar Faktörü: Cronbach Alpha katsayısı .90.
• Başarı Faktörü: Cronbach Alpha katsayısı .88.
• Ekonomik Kazanç Faktörü: Cronbach Alpha katsayısı .83.

Bu sonuçlar, geliştirilen ölçeğin, hem genel yapısı hem de alt faktörleri itibarıyla yüksek derecede güvenilir ve tutarlı ölçümler sağladığını kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde yapılan faktör analizi, başlangıçta daha fazla maddeden oluşan havuzun 21 maddeye indirgenmesini sağlamıştır. Bu 21 madde, çevrimiçi oyun bağımlılığını en iyi temsil eden üç temel faktör altında gruplanmıştır:

1. Aksaklıklar Faktörü: Oyunun günlük hayat, sorumluluklar ve sosyal ilişkiler üzerindeki olumsuz etkilerini ölçer.
2. Başarı Faktörü: Oyunda ilerleme, rekabet ve yüksek performans elde etme motivasyonunu yansıtır.
3. Ekonomik Kazanç Faktörü: Oyun içi öğeler (karakter, para, eşya) üzerinden gerçek hayatta gelir elde etme çabası ve arzusunu ölçer.

Bu üç faktörlü yapı, çevrimiçi oyun bağımlılığının çok boyutlu doğasını istatistiksel olarak desteklemekte ve bağımlılığın farklı yönlerinin ayrıştırılarak incelenmesine olanak tanımaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Dil Mevcut: Türkçe

Hedef Kitle: Çevrimiçi Oyun Oynayan Bireyler (Özellikle Ergenler ve Genç Yetişkinler)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Yüksek lisans tezi örneklemine bağlı olarak genellikle genç yetişkinler ve üniversite öğrencileri)

Popülasyon Detayları: Türkiye’de çevrimiçi oyun oynayan çeşitli yaş gruplarından bireyler.

Test Metodolojisi: 5 dereceli Likert Ölçeği kullanılmıştır. Derecelendirme şu şekildedir: (5) Tamamen Katılıyorum, (4) Katılıyorum, (3) Kararsızım, (2) Katılmıyorum, (1) Kesinlikle Katılmıyorum.

Anahtar Kelimeler

ÇOBÖ, Cronbach Alpha, Aksaklıklar, Başarı, Ekonomik Kazanç, Likert Ölçeği, Psikoloji, Bağımlılık.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmamıştır.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Abdullah Bedir Kaya)

Yazışma Adresi: Abdullah Bedir Kaya (Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Tokat – Tez döneminde)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2013 (Ölçeğin geliştirildiği yüksek lisans tezi tamamlanma yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar Abdullah Bedir Kaya ile iletişime geçilmesi önerilir. İletişim e-posta adresi yukarıda belirtilmiştir.

Kaynaklar

Kaya, A. B. (2013). Çevrimiçi oyun bağımlılığı ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması (Yüksek lisans tezi, Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Tokat). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi adresinden edinilmiştir.

Tez erişim linki: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: cevrimici-oyun-bagimliligi-olcegi-toad.pdf

Çevrimiçi Oyun Bağımlılığı Ölçeği Maddeleri

Ölçek, geliştirme sürecinin ardından 21 maddelik nihai forma ulaşmıştır, ancak başlangıçta 69 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme 5’li Likert tipindedir. Aşağıda ölçekten örnek üç madde yer almaktadır:

1. Çevrimiçi oyun oynadığım gruba kendimi ait hissederim.
2. Çevrimiçi oyunlarda geliştirdiğim karakteri satarak para kazandım.
3. Çevrimiçi oyunda başarılı olmayı çok önemsemem