Uluslararası Düşme Etkinliği Ölçeği

Özet

Uluslararası Düşme Etkinliği Ölçeği (FES-I), yaşlı bireylerin düşme korkusu seviyelerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireyin günlük yaşam aktivitelerini gerçekleştirirken düşme endişesi taşıma düzeyini değerlendirir. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, 2012 yılında Ulus ve arkadaşları tarafından toplulukta yaşayan yaşlı bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Adaptasyon çalışması, ölçeğin 16 maddelik yapısının Türk kültüründe de güvenilir ve geçerli olduğunu kanıtlamıştır. FES-I, düşme riskini azaltmaya yönelik klinik müdahalelerin planlanmasında ve etkinliğinin değerlendirilmesinde önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Düşme Etkinliği, Düşme Korkusu, FES-I, Yaşlı Bireyler, Geriatri, Psikometrik Ölçek, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Yasemin Ulus, Derya Durmuş, Yasemin Akyol, Yeliz Terzi, Ayşe Bilgici, Orhan Kuru.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, toplulukta yaşayan yaşlı bireylerin çeşitli günlük yaşam aktivitelerini (GYA) gerçekleştirirken hissettikleri düşme korkusu ve endişe düzeyini nicel olarak belirlemektir. Düşme korkusu, yaşlı popülasyonda yaygın bir sorun olup, fiziksel aktivite kısıtlamasına, sosyal izolasyona ve yaşam kalitesinin düşmesine neden olabilmektedir. Bu nedenle FES-I, bu endişe düzeyini ölçerek risk altındaki bireyleri tespit etmeyi amaçlar.

Türkçe adaptasyon çalışması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel olarak Türk toplumuna uygunluğunu sağlamayı hedeflemiş, böylece geriatri ve fizyoterapi alanlarında çalışan uzmanlara standart bir değerlendirme aracı sunulmuştur.

Yapı

Ölçek, psikolojideki öz yeterlilik (efficacy) kavramının düşmeler bağlamında özel bir uygulaması olan Düşme Etkinliği yapısını ölçmektedir. Düşme etkinliği, bireyin zorlu durumlarda bile düşmeden belirli görevleri güvenle yerine getirebileceğine dair inancını ifade eder.

Ölçek, bireyin günlük yaşam aktiviteleri sırasında hissettiği endişeyi dört dereceli bir Likert Ölçeği üzerinden sorgulayarak, düşme korkusunun şiddeti ve yaygınlığı hakkında detaylı bilgi sağlar.

Geçerlik

Türkçe versiyonun geçerlik çalışmaları, yapının orijinal ölçekle uyumlu olduğunu göstermiştir. Kapsam geçerliği ve yapı geçerliği incelenmiştir. Yapı geçerliğini değerlendirmek amacıyla uygulanan faktör analizi, ölçeğin teorik yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini ortaya koymuştur. Ayrıca, ölçeğin bilinen düşme risk faktörleri ve diğer ilgili ölçüm araçlarıyla (örneğin, denge ve yürüme testleri) korelasyonunun incelenmesi, eş zamanlı geçerliği desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı oldukça yüksektir. Hesaplanan Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı 0.94 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve mükemmel bir iç tutarlılığa sahip olduğunu işaret eder.

Ayrıca, zaman içindeki kararlılığı değerlendiren test-tekrar test uygulaması sonucunda, kullanılan tüm alt ölçeklerin korelasyon değerleri yüksek ve istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur, bu da ölçeğin zamana karşı güvenilirliğini pekiştirmektedir.

Faktör Analizi

Yapı geçerliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen doğrulayıcı veya açımlayıcı Faktör Analizi sonuçlarına göre, 16 maddenin iki ana faktör altında toplandığı belirlenmiştir. Bu iki faktör, ölçeğin ölçtüğü yapının toplam varyansının %62.5‘ini açıklamaktadır.

Bu iki faktörlü yapı, düşme korkusunun farklı bağlamlarda (örneğin, fiziksel gerektiren temel aktiviteler ve sosyal katılım gerektiren daha karmaşık aktiviteler) ayrışabileceğini düşündürmektedir. Bu faktör yapısı, Türkçe FES-I’nın klinik değerlendirmelerde daha detaylı yorumlanmasına olanak tanır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Population Group: Yetişkinler, Yaşlı Bireyler

Age Group: Genellikle 65 yaş ve üzeri (Toplulukta yaşayan yaşlılar)

Population Details: Toplulukta yaşayan, düşme riski taşıyan veya düşme korkusu deneyimleyen yaşlı kişiler.

Test Methodology: Ölçek, 4’lü Likert derecelendirme sistemi kullanır. Cevap seçenekleri 1 (Hiç endişeli değil) ile 4 (Çok endişeli) arasında değişmektedir, bu da katılımcının endişe yoğunluğunu hassas bir şekilde yakalamayı sağlar.

Anahtar Kelimeler

FES-I, Yaşlılık, Gerontoloji, Düşme Riski, Öz Yeterlilik, Türkçe Ölçek, Geriatri.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Yasemin Ulus

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyon çalışması 2012 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Yasemin Ulus ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Orijinal FES-I (Falls Efficacy Scale International), Prevention of Falls Network Europe (ProFaNE) tarafından geliştirilmiştir.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıda yer almaktadır:

• the-falls-efficacy-scale-international-fes-i-toad.pdf

Kaynaklar

Ulus, Y., Durmus, D., Akyol, Y., Terzi, Y., Bilgici, A., & Kuru, O. (2012). Reliability and validity of the Turkish version of the Falls Efficacy Scale International (FES-I) in community-dwelling older persons. Archives of Gerontology and Geriatrics, 54(3), 429-433.

[quads id=5]

Uluslararası Düşme Etkinliği Ölçeği Maddeleri

Derecelendirme: 4’lü likert (1=Hiç endişeli değil, 4=Çok endişeli)

Aşağıda, ölçekte yer alan ve düşme endişesini ölçmeye yarayan eylemlere dair örnek maddeler listelenmiştir:

7.Merdivenlerden inmek ya da çıkmak

4.Duş almak

11.Kaygan bir zeminde yürümek