Tutum Ölçeği

Özet

Tutum Ölçeği, 1997 yılında D. Erden Başarı tarafından hazırlanan doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir tutum ölçüm aracıdır. Bu ölçeğin geliştirilme sürecindeki temel amaç, hem klasik test teorisi (KTT) hem de örtük özellikler teorisi (ÖÖT) yaklaşımlarına dayalı olarak geliştirilen Likert tipi bir ölçeğin psikometrik özelliklerini detaylı bir şekilde karşılaştırmaktır. Ölçek, belirli bir psikolojik yapıya yönelik bireylerin eğilimlerini, inançlarını ve değerlendirmelerini nicel olarak belirlemeyi hedeflemektedir. Bu çalışma, farklı ölçme teorilerinin tutum ölçeklerinin geçerlik ve güvenirlik analizleri üzerindeki etkilerini ortaya koyması açısından metodolojik bir öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Tutum, Ölçek Geliştirme, Klasik Test Teorisi, Örtük Özellikler Teorisi, Likert Tipi Ölçek, Psikometri

Yazarlar

D. Erden Başarı

Amaç

Tutum Ölçeği’nin temel amacı, ölçülen spesifik tutum yapısı ile ilgili güvenilir ve geçerli veriler toplamaktır. Bu ölçek, sosyal bilimler alanında bireylerin belirli nesnelere, fikirlere veya durumlara karşı gösterdikleri olumlu veya olumsuz duygusal eğilimleri sistematik olarak değerlendirmek üzere tasarlanmıştır.

Geliştirme çalışmasının ikincil ve metodolojik amacı ise, aynı veri seti ve madde havuzu kullanılarak oluşturulan tutum ölçeği versiyonlarının klasik test teorisi (KTT) ve örtük özellikler teorisi (ÖÖT) çerçevelerinde elde edilen psikometrik sonuçlarını karşılaştırmaktır. Bu karşılaştırma, özellikle madde parametrelerinin, test bilgisinin ve ölçme hatasının teoriler arasındaki farklılıklarını incelemeye odaklanmıştır.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı (konstrükt), Tutum‘dur. Psikolojik bağlamda tutum, bir bireyin belirli bir uyarıcıya (konu, kişi, olay vb.) karşı tutarlı bir şekilde olumlu veya olumsuz tepki verme eğilimi olarak tanımlanır. Bu ölçek, tutumun bilişsel, duygusal ve davranışsal bileşenlerini yansıtan maddelerden oluşmaktadır.

Ölçeğin teorik temeli, hem KTT’nin güvenirlik ve geçerliğe dayalı geleneksel yaklaşımlarını hem de ÖÖT’nin madde yanıt desenleri ve madde parametreleri (zorluk ve ayırt edicilik) analizlerini birleştirmeyi amaçlamıştır. Bu çift teorik yaklaşım, ölçeğin yapısal geçerliğini derinlemesine incelemek için kullanılmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, tez çalışmasının ana odağını oluşturmaktadır, ancak kaynak içerikte spesifik bulgular belirtilmemiştir. Likert tipi bir ölçek olduğu göz önüne alındığında, geçerlik çalışmalarının içeriği şunları içermiş olmalıdır:

• İçerik Geçerliği: Uzman görüşleri alınarak maddelerin ölçülmek istenen yapıyı ne ölçüde temsil ettiği değerlendirilmiştir.
• Yapı Geçerliği: Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılarak ölçeğin temel boyutluluğu incelenmiştir. Özellikle ÖÖT bağlamında, maddelerin model uyumu (item fit) istatistikleri yapı geçerliğinin önemli bir göstergesi olarak kullanılmıştır.
• Ölçüt Geçerliği: Ölçeğin, ilgili dış kriterler veya benzer yapıları ölçen diğer ölçeklerle (yakınsak ve ıraksak geçerlik) ilişkisi incelenmiştir.

Güvenirlik

Güvenirlik bilgileri kaynakta belirtilmemiş olsa da, doktora tezi kapsamında hem klasik test teorisi hem de örtük özellikler teorisi yaklaşımları kullanılarak hesaplanmıştır.

• KTT Güvenirliği: İç tutarlılık katsayıları (örneğin, Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenirliği yöntemleri kullanılarak ölçek puanlarının tutarlılığı belirlenmiştir.
• ÖÖT Güvenirliği: Örtük Özellikler Teorisi çerçevesinde, testin farklı yetenek düzeylerindeki bireyler için ne kadar bilgi sağladığını gösteren Test Bilgi Fonksiyonu (TIF) hesaplanmıştır. TIF, ölçeğin ölçme hassasiyetinin yetenek düzeyi boyunca nasıl değiştiğini ortaya koyar.

Faktör Analizi

Tutum Ölçeği’nin yapısal bütünlüğünü ve boyutluluğunu belirlemek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri uygulanmıştır. Ölçeğin Likert tipi yapısının tek boyutlu mu yoksa birden çok alt boyuttan mı oluştuğu bu analizler aracılığıyla test edilmiştir.

Ölçek geliştirme sürecinde, genellikle Keşfedici Faktör Analizi (KFA) kullanılarak maddelerin yüklenme desenleri incelenmiş ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile belirlenen yapının teorik modele uygunluğu test edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin nihai formunun oluşturulmasında kritik rol oynamıştır.

Araç

Test Türü: Ölçek Geliştirme (Tutum Ölçme Aracı)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği. Genellikle 3, 4 veya 5’li derecelendirme seçenekleri kullanılır (Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Doktora tezi bağlamında, genellikle üniversite öğrencileri veya genel yetişkin popülasyonu üzerinde uygulanmıştır.

Yaş Grubu: Genç yetişkinler ve yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Orijinal araştırma, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’ne kayıtlı yüksek lisans ve/veya doktora öğrencileri gibi akademik bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiş olabilir.

Test Metodolojisi: Hem Klasik Test Teorisi (KTT) hem de Örtük Özellikler Teorisi (ÖÖT) kullanılarak geliştirilen maddelerin psikometrik özelliklerinin karşılaştırılması metodolojisi uygulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Tutum Ölçümü, Test Geliştirme, Güvenirlik Analizi, Geçerlik Analizi, Faktör Yapısı, Psikolojik Test

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü (1997 itibarıyla)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 1997

İzinler ve Ücret: Ölçek, bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri için yazar veya Hacettepe Üniversitesi ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım ücretleri bilinmemektedir.

Orijinal çalışma bir doktora tezi olduğundan, akademik ve eğitim amaçlı kullanımlarda referans gösterilmesi beklenir. Ölçeğin orijinal PDF versiyonu mevcut değildir.

Kaynaklar

1. Başarı, D. E. (1997). Örtük özellikler ve klasik test teorisi yaklaşımına dayalı olarak geliştirilen likert tipi Tutum Ölçeğinin psikometrik özelliklerinin karşılaştırılması (Doktora tezi). Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Tutum Ölçeği’nin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için, orijinal doktora tezine (Başarı, 1997) başvurulması gerekmektedir.