Sözlü Tarih Tutumu Ölçeği

Özet

Sözlü Tarih Tutumu Ölçeği (SHTÖ), bireylerin sözlü tarih çalışmalarına yönelik genel tutumlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçeğin geliştirme çalışması 2018 yılında Halil İbrahim Sağlam ve Sibel Sayımlı tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu ölçek, özellikle eğitim bilimleri ve sosyal bilimler alanlarında, öğrencilerin ve araştırmacıların sözlü tarih metodolojisine karşı sahip oldukları bilişsel, duyuşsal ve davranışsal eğilimleri nicel olarak değerlendirmeyi hedeflemektedir. Ölçeğin temel amacı, sözlü tarihin akademik ve pedagojik potansiyeline ilişkin algıları tespit etmektir.

Ölçek, geliştirme aşamasında kapsamlı bir psikometri süreci izlemiş olup, geçerlik ve güvenirlik analizleri uluslararası bir dergide yayımlanmıştır. SHTÖ, sözlü tarih uygulamalarının yaygınlaştırılması ve bu alandaki eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesi açısından önemli bir tanı aracı olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sözlü tarih, tutum, ölçek geliştirme, psikometri, tarih eğitimi, sosyal bilimler, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Halil İbrahim Sağlam, Sibel Sayımlı.

Amaç

Sözlü Tarih Tutumu Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin sözlü tarih metodolojisinin değerine, uygulanabilirliğine ve kullanımına yönelik sahip oldukları olumlu veya olumsuz tutumları standardize edilmiş bir yöntemle ölçmektir. Bu ölçek, özellikle tarih öğretmenliği adayları, tarih öğrencileri ve sosyal bilimler alanında sözlü tarih yöntemini kullanmayı düşünen araştırmacılar için tasarlanmıştır.

Ölçek, sözlü tarih çalışmalarının eğitim sistemindeki veya akademik araştırmalardaki yerini değerlendirmeye yardımcı olurken, aynı zamanda sözlü tarih yöntemine karşı geliştirilen önyargıları veya çekinceleri belirleme potansiyeline de sahiptir. Bu sayede, belirlenen eksikliklere yönelik iyileştirici eğitim programları tasarlanabilir.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü psikolojik yapı, “Sözlü Tarihe Yönelik Tutum”dur. Bu tutum, genellikle üç temel bileşenden oluşur:

• Bilişsel Bileşen: Sözlü tarihin akademik değeri, güvenilirliği ve bilgi kaynağı olarak önemi hakkındaki inançlar ve düşünceler.
• Duyuşsal Bileşen: Sözlü tarih görüşmeleri yapmaya veya bu tür kaynakları kullanmaya yönelik hissedilen ilgi, motivasyon veya kaygı gibi duygusal tepkiler.
• Davranışsal Eğilim: Gelecekte sözlü tarih yöntemini kullanma veya sözlü tarih çalışmalarına katılma niyeti ve istekliliği.

Sağlam ve Sayımlı (2018) tarafından yapılan geliştirme çalışması, bu karmaşık tutum yapısını güvenilir ve geçerli alt boyutlar aracılığıyla ayrıştırmayı hedeflemiştir.

Geçerlik

Sözlü Tarih Tutumu Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten sözlü tarihe yönelik tutumu ölçtüğünü doğrulamak üzere yürütülmüştür. Bu çalışmalar kapsamında genellikle yapı geçerliği incelenmiştir.

• Yapı Geçerliği: Faktör Analizi kullanılarak ölçeğin teorik olarak beklenen alt boyutları destekleyip desteklemediği test edilmiştir. Bu analizler, maddelerin ilgili faktörlere yüksek yükler verdiğini ve yapının iyi tanımlanmış olduğunu göstermiştir.
• Kapsam Geçerliği: Ölçek maddelerinin sözlü tarih tutumunun tüm önemli yönlerini temsil edip etmediği, uzman görüşleri alınarak değerlendirilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Bir ölçeğin güvenilir olması, aynı koşullar altında tekrarlanan ölçümlerde benzer sonuçlar vermesi anlamına gelir.

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçeğin iç tutarlılığı, genellikle Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak belirlenmiştir. Geliştirme çalışmasında elde edilen yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek bir uyum sergilediğini işaret etmektedir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zamana karşı kararlılığını ölçmek için test-tekrar test yöntemi de uygulanmış olabilir, bu da ölçek puanlarının zaman içinde stabil kaldığını gösterir.

Faktör Analizi

Sözlü Tarih Tutumu Ölçeği’nin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla Faktör Analizi (Açımlayıcı ve/veya Doğrulayıcı) kullanılmıştır. Bu analizler sonucunda, ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olduğu tespit edilmiştir.

Faktör yapısı, tutumun farklı yönlerini temsil eden alt boyutlardan oluşmaktadır. Tipik olarak, bu alt boyutlar sözlü tarihe duyulan ilgi, sözlü tarihin bilimsel değerine olan inanç ve sözlü tarih uygulamasının zorluklarına dair algılanan endişeler gibi temaları kapsamaktadır. Bu çok faktörlü yapı, araştırmacılara tutumun spesifik bileşenlerini ayrı ayrı inceleme imkanı sunmaktadır.

Ölçme Aracı

Test Türü: Tutum Ölçeği (Geliştirme)

Format: Likert Tipi Ölçek. Yanıtlar, tipik olarak 5’li veya 7’li bir derecelendirme sistemi üzerinden toplanır (Örneğin, “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a).

Derecelendirme: Geliştirme makalesinde spesifik bilgi olmamakla birlikte, tutum ölçeklerinde yaygın olarak kullanılan 5’li Likert Tipi Ölçek (1=Kesinlikle Katılmıyorum, 5=Kesinlikle Katılıyorum) kullanıldığı varsayılmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri (Özellikle Eğitim Fakültesi öğrencileri ve tarih alanına ilgi duyanlar).

Yaş Grubu: Genç yetişkinler (18 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Ölçek, üniversite düzeyindeki bireylerin sözlü tarih metodolojisini öğrenme ve uygulama potansiyellerini yansıtan tutumlarını ölçmek üzere standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim.

Anahtar Kelimeler

Oral history, attitude scale, scale development, psychometric properties, history education, validity, reliability, social studies.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlam ve Sayımlı için spesifik ORCID bilgisi kaynakta yer almamaktadır.

Kurum E-posta Adresleri: Halil İbrahim Sağlam için: [email protected]

Yazışma Adresi: İstanbul Medeniyet Üniversitesi (sorumlu yazarın kurumu).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018 (Geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yayımlandığı yıl).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle yazarlardan izin alınması gerekmektedir. Kullanım koşulları ve potansiyel ücretler hakkında kesin bilgi için sorumlu yazar Halil İbrahim Sağlam ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynakça

Sağlam, H. İ. & Sayımlı, S. (2018). Oral History Attitude Scale (OHAS) validity and reliability study. International Journal of Psychology and Educational Studies, 5(1), 1-8.

Ölçeğin orijinal PDF ve DOCX dosyaları aşağıdaki bağlantılardan indirilebilir:

• DOCX dosyası için: sozlu-tarih-tutumu-olcegi-toad.docx
• PDF dosyası için: sozlu-tarih-tutumu-olcegi-toad.pdf

Sözlü Tarih Tutumu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, yukarıda belirtilen kaynak dosyalarda (PDF ve DOCX) bulunmaktadır ve bu platformda doğrudan listelenmemiştir. Maddelerin kullanımı için yukarıdaki kaynaklara başvurulması ve yazar izinlerinin alınması tavsiye edilir.