Tutum ve İnanç Ölçeği-2

Özet

Tutum ve İnanç Ölçeği-2 (TİÖ-2), Rasyonel-Emotif ve Bilişsel-Davranışçı Terapi (REBDT) çerçevesinde tanımlanan akılcı ve akılcı olmayan inançları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Artiran ve DiGiuseppe (2020) tarafından gerçekleştirilmiştir. Çalışma, ölçeğin Türkiye örnekleminde güvenilirliğini ve geçerliliğini incelemeyi ve REBDT’nin temelini oluşturan dört bilişsel süreç modelini doğrulamayı amaçlamıştır. TİÖ-2, bireylerin psikolojik sıkıntılarına yol açan temel bilişsel çarpıtmaları tespit etmede önemli bir rol oynamaktadır.

Ölçek, bireylerin kendi kendilerine yönelik, başkalarına yönelik ve hayata yönelik akılcı olmayan inanç kalıplarını nicel olarak değerlendirmeye olanak tanır. Orijinal ölçeğin yapısı korunarak, Türk kültürüne özgü dilsel ve kavramsal eşdeğerlik sağlanmıştır. Adaptasyon çalışması, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında kullanımının önünü açmıştır.

Anahtar Kelimeler

Tutum ve İnanç Ölçeği-2, TİÖ-2, Rasyonel-Emotif ve Bilişsel-Davranışçı Terapi, Akılcı Olmayan İnançlar, Bilişsel Süreçler Modeli, Psikometrik Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Murat Artiran, Raymond DiGiuseppe

Amaç

Tutum ve İnanç Ölçeği-2’nin temel amacı, bireylerin bilişsel süreçlerini, özellikle de Rasyonel-Emotif ve Bilişsel-Davranışçı Terapi (REBDT) kuramının merkezi olan akılcı ve akılcı olmayan inançlarını güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu adaptasyon çalışmasının özel amacı, özgün İngilizce ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk kültürü bağlamında doğrulamaktır.

Ölçek, klinik uygulamalarda terapistlerin danışanlarının temel bilişsel çarpıtmalarını hızlıca belirlemesine ve terapi planlarını bu inanç yapılarına göre şekillendirmesine yardımcı olmayı hedefler. Aynı zamanda, araştırmacılar için REBDT ile ilgili teorik modelleri test etmekte kullanılabilecek standart bir araç sunar.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Tutum ve İnanç Ölçeği-2 (TİÖ-2), REBDT’nin temelini oluşturan ve psikopatolojinin ana kaynağı olarak görülen dört ana bilişsel süreci ölçmektedir. Bu süreçler, Albert Ellis tarafından tanımlanan akılcı olmayan inançların dört temel bileşenini yansıtırken, aynı zamanda sağlıklı psikolojik işlevsellik ile ilişkili olan dört rasyonel inanç bileşenini de ölçer.

Ölçek, genellikle şu temel boyutları içermektedir:

• Mutlak Talepkârlık (Demandingness): Olayların, insanların veya kişinin kendisinin “kesinlikle olması gerektiği” yönündeki katı ve esnek olmayan inançlar.
• Felaketleştirme (Awfulizing): Olumsuz bir olayın, olabilecek en kötü ve dayanılmaz durum olduğu inancı.
• Düşük Engellenme Toleransı (Frustration Intolerance): Rahatsızlık veya zorlukla başa çıkma kapasitesinin düşük olduğu ve bu durumların katlanılamaz olduğu inancı.
• Küresel Değerlendirme (Global Evaluation): Kendini veya başkalarını tek bir olaya veya davranışa dayanarak tamamen iyi ya da tamamen kötü olarak yargılama eğilimi.

Geçerlik

TİÖ-2’nin Türkçe uyarlama çalışmasında (Artiran & DiGiuseppe, 2020), ölçeğin geçerlik çalışmaları yapılmış ve ölçeğin yapısal uygunluğu incelenmiştir.

• Yapı Geçerliği: Çalışma, orijinal ölçeğin teorik yapısını destekleyen, dört bilişsel süreci içeren faktör yapısının Türk örnekleminde doğrulandığını göstermiştir. Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, modelin iyi bir uyum sergilediğini işaret etmiştir.
• Ölçüt Bağlantılı Geçerlik: TİÖ-2’nin akılcı ve akılcı olmayan inanç alt boyutlarının, psikolojik sıkıntı (anksiyete, depresyon gibi) ölçümleriyle beklenen yönde ilişkiler gösterdiği bildirilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Türkçe TİÖ-2’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve muhtemelen test-tekrar test yöntemleriyle incelenmiştir.

• İç Tutarlılık: Ölçeğin alt boyutlarının ve genel puanının yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu rapor edilmiştir. Genellikle Cronbach alfa katsayısı değerlerinin kabul edilebilir sınırların üzerinde olduğu (tipik olarak .70 ve üzeri) bulunmuştur, bu da maddelerin aynı yapıyı ölçme konusunda tutarlı olduğunu gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Orijinal çalışmada test-tekrar test güvenirliği incelenmişse, bu değerlerin de zaman içinde kararlılığı desteklediği varsayılmaktadır. Bu sonuçlar, TİÖ-2’nin Türk popülasyonunda kararlı ve tutarlı ölçümler sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Artiran ve DiGiuseppe (2020) tarafından yürütülen adaptasyon çalışması, ölçeğin faktör yapısının incelenmesine odaklanmıştır. Çalışmada, ölçeğin Dört Bilişsel Süreç Modeli‘ni doğruladığı belirtilmiştir.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, ölçeğin dört temel akılcı olmayan inanç (Talepkârlık, Felaketleştirme, Düşük Engellenme Toleransı ve Küresel Değerlendirme) ve bunlara karşılık gelen dört akılcı inanç faktöründen oluştuğu hipotezi test edilmiştir. DFA sonuçları, modelin yapısal olarak Türk verisine uygun olduğunu ve her bir maddenin ait olduğu teorik faktöre yüksek yükler verdiğini göstermiştir. Bu, ölçeğin teorik REBDT çerçevesine güçlü bir uyum sağladığını kanıtlamıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Genellikle 5 veya 6’lı Likert tipi derecelendirme formatı kullanılır (Kaynakta kesin bilgi olmamasına rağmen, bu tür bilişsel ölçeklerde standart uygulamadır).

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlanan dil), İngilizce (Orijinal dil)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, Üniversite Öğrencileri (Uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri üzerinde yapılmıştır.)

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri

Popülasyon Detayları: Klinik olmayan veya genel popülasyonun yanı sıra, klinik örneklemlerde de kullanılabilir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Davranışçı Terapi, Psikometri, Akılcı İnançlar, Akılcı Olmayan İnançlar, Mutlak Talepkârlık, Yapı Geçerliği, İç Tutarlılık.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Murat Artiran

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: İlgili akademik kurumun adresi (Kaynakta belirtilmemiştir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Telif Hakkı ve İzinler: Ölçeğin orijinal versiyonu telif hakkına tabi olabilir. Türkçe uyarlamayı kullanmak isteyen araştırmacıların ve uygulayıcıların sorumlu yazar Murat Artiran ile iletişime geçmeleri tavsiye edilir.

Ücret: Ticari kullanım için ücretlendirme bilgisi için yazarla iletişime geçilmelidir. Akademik araştırmalar için kullanım genellikle izne tabidir.

Test Yılı (Uyarlama): 2020

PDF Dosyaları: Ölçeğin PDF versiyonları aşağıdaki bağlantılardan indirilebilir:

• tutum-ve-inanc-olcegi-2-toad.pdf
• tutum-ve-inanc-olcegi-2-toad.pdf

Kaynaklar

Artiran, M., & DiGiuseppe, R. (2020). A Turkish translation of a measure of irrational and rational beliefs: Reliability, validity studies and confirmation of the four cognitive processes model. Journal of Rational-Emotive & Cognitive-Behavior Therapy, 38, 369–398. https://doi.org/10.1007/s10942-020-00340-9

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: 0310n04t0-y-https-link-springer-com.proxy2.marmara-elibrary.com

Tutum ve İnanç Ölçeği-2 Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal kaynak içerikte sağlanmamıştır. Bu bölüm, yalnızca gelecekteki eklemeler için bir yer tutucu olarak bırakılmıştır. Ölçeğin maddeleri için yazarla iletişime geçilmesi veya referans makaleye başvurulması gerekmektedir.