7-12 Yaş Pediatrik Onkoloji Hastaları Yaşam Kalitesi Ölçeği Çocuk ve Ebeveyn Formu

Özet

7-12 Yaş Pediatrik Onkoloji Hastaları Yaşam Kalitesi Ölçeği Çocuk ve Ebeveyn Formu, pediatrik onkoloji hastalarının yaşam kalitesini (YK) değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş spesifik bir ölçüm aracıdır. Bu ölçek, 7 ila 12 yaş arasındaki çocukların ve onların birincil bakıcıları olan ebeveynlerinin algılarını eş zamanlı olarak değerlendirebilen iki ayrı formdan oluşmaktadır. Ölçeğin geliştirilme amacı, kanser tedavisi gören çocukların fiziksel, psikososyal ve işlevsel iyi oluş düzeylerini, hem kendi öz bildirimleri hem de ebeveynlerinin gözlemleri aracılığıyla kapsamlı bir şekilde incelemektir. Bu araç, özellikle Türk kültürüne ve sağlık sistemine uygun, yaş grubuna özgü bir değerlendirme sunarak, klinik uygulamalar ve araştırmalar için önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Ölçek, Akdeniz-Kudubeş ve Bektaş tarafından 2015 yılında yayımlanan bir çalışma ile alana kazandırılmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde, yaşam kalitesi kavramının çok boyutlu doğası dikkate alınmış ve kronik hastalıkla mücadele eden çocukların karşılaştığı zorluklara odaklanılmıştır. Bu ikili perspektif (çocuk ve ebeveyn), tedavi sonuçlarının ve müdahalelerin etkinliğinin daha bütünsel bir şekilde anlaşılmasına olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Pediatrik onkoloji, Yaşam kalitesi, Çocuk sağlığı, Kanser, Ölçek geliştirme, Psikometri, Ebeveyn formu, 7-12 yaş grubu.

Yazarlar

Akdeniz-Kudubeş, A., Bektaş, M.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, 7 ila 12 yaş aralığındaki pediatrik onkoloji hastalarının hastalığa ve tedaviye bağlı olarak değişen yaşam kalitesi düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Geliştirme çalışması, bu yaş grubundaki çocukların bilişsel ve duygusal gelişim düzeylerine uygun, anlaşılır maddeler kullanarak öznel deneyimlerini yakalamayı hedeflemiştir.

İkincil bir amaç ise, çocukların kendi bildirimlerine ek olarak, ebeveynlerin çocuklarının iyi oluş durumuna dair algılarını da değerlendirmektir. Ebeveyn formu, çocukların kendilerini ifade etmekte zorlandığı veya tedavi süreçlerinin yoğunluğu nedeniyle duygusal yüklerinin arttığı durumlarda tamamlayıcı ve nesnel bir bakış açısı sunmayı amaçlamaktadır. Bu sayede, klinik kararların alınmasında ve destek programlarının tasarlanmasında daha kapsamlı verilere ulaşılması hedeflenmiştir.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Ölçek, genellikle Sağlıkla İlişkili Yaşam Kalitesi (SİYK/HRQoL) olarak bilinen çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Onkoloji hastalarında SİYK, sadece fiziksel sağlık durumunu değil, aynı zamanda hastalığın ve tedavisinin yol açtığı psikolojik, sosyal ve işlevsel etkileri de kapsar.

Tipik olarak, bu tür pediatrik yaşam kalitesi ölçekleri aşağıdaki ana boyutları içerecek şekilde yapılandırılmıştır:

• Fiziksel İyi Oluş (Ağrı, enerji seviyesi, hareket kısıtlılıkları).
• Duygusal İyi Oluş (Kaygı, depresyon, mutluluk, tedaviye tepkiler).
• Sosyal İyi Oluş (Arkadaşlık ilişkileri, aile içi destek, sosyal izolasyon).
• Okul/İşlevsel İyi Oluş (Okul katılımı, günlük aktiviteleri yerine getirme becerisi).

Ölçek, bu temel boyutlar üzerinden çocukların ve ebeveynlerin algılarını değerlendirerek, hastalığın çocuğun hayatının farklı alanları üzerindeki etkisini derinlemesine analiz etme imkanı sunar.

Geçerlik

Orijinal geliştirme çalışması (2015), ölçeğin ölçmek istediği yapıyı gerçekten ölçtüğünü kanıtlamak için çeşitli geçerlik analizleri uygulamıştır.

• Kapsam Geçerliği: Maddelerin, ölçülmek istenen yaşam kalitesi yapısını yeterince temsil edip etmediği uzman görüşleri ve literatür taraması ile değerlendirilmiştir.
• Yapı Geçerliği: Ölçeğin alt boyutlarının teorik yapıya uygunluğunu belirlemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, hem çocuk hem de ebeveyn formlarının çok boyutlu yapısını destekleyen bulgular sunmuştur.
• Ölçüt Bağlantılı Geçerlik: Ölçeğin, benzer yapıları ölçen diğer standart ve bilinen yaşam kalitesi araçlarıyla korelasyonu incelenmiş ve beklenen düzeyde ilişkiler tespit edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını test etmek amacıyla çeşitli güvenirlik çalışmaları yürütülmüştür.

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçeğin tüm maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini belirlemek için Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Geliştirme çalışması, hem çocuk hem de ebeveyn formları için yüksek düzeyde iç tutarlılık katsayıları (genellikle 0.80 ve üzeri) bildirmiştir, bu da ölçeğin maddelerinin homojen olduğunu göstermektedir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin, kısa bir zaman aralığı içinde aynı kişilerde tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek için test-tekrar test yöntemi uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin zaman içinde kararlı olduğunu ve rastgele hatalardan etkilenmediğini ortaya koymuştur.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak beklenen alt boyutlara (örneğin, Fiziksel, Psikososyal) ayrıldığını göstermiştir.

Akdeniz-Kudubeş ve Bektaş (2015) tarafından yürütülen faktör analizleri sonucunda, ölçeğin pediatrik onkoloji hastalarının yaşam kalitesini temsil eden belirgin ve anlamlı faktör yapılarına sahip olduğu doğrulanmıştır. Her bir faktör, ilgili maddelerle yüksek yük değerleri göstermiş ve ölçeğin klinik ve araştırma amaçları için kullanılabilirliğini desteklemiştir.

Ölçme Aracı Detayları

Test Type: Geliştirme (Development) Ölçeği

Format: Kendini Bildirim (Çocuk Formu) ve Veli/Ebeveyn Bildirimi (Ebeveyn Formu). Derecelendirme formatı genellikle Likert tipi bir ölçek kullanır (örneğin, 3 veya 5 noktalı). Kaynak içerikte derecelendirme bilgisi “-” olarak belirtilmiştir, ancak geliştirme makalesi Likert formatını kullandığını göstermektedir.

Language Available: Türkçe

Population Group: Klinik Popülasyon (Kanser tanısı almış hastalar)

Age Group: 7-12 yaş

Population Details: Kanser tedavisi gören veya takip edilen 7-12 yaş arasındaki pediatrik onkoloji hastaları ve onların ebeveynleri.

Test Methodology: Kâğıt/Kalem veya dijital uygulama. İki ayrı formun eş zamanlı doldurulmasına dayalıdır.

Anahtar Kelimeler

Sağlıkla ilişkili yaşam kalitesi, Kanserli çocuklar, Psikometrik özellikler, Ölçek geçerliği, Güvenirlik.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sorumlu Yazar: Aslı AKDENİZ KUDUBEŞ

Test Yılı: 2015

İzinler ve Ücret: Kullanım izinleri ve ücret bilgisi için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim e-posta adresi: [email protected]

The original article PDF link (journal source) is available here: journal.waocp.org

The original institutional PDF can be downloaded here: 7-12-yas-pediatrik-onkoloji-hastalari-yasam-kalitesi-olcegi-cocuk-ve-ebeveyn-formu-toad.pdf

Kaynaklar

Akdeniz-Kudubeş, A. & Bektaş, M. (2015). Developing a scale for quality of life in pediatric oncology patients aged 7-12 – children and parent forms. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention, 16,(2), 523-529. doi: 10.7314/APJCP.2015.16.2.523

7-12 Yaş Pediatrik Onkoloji Hastaları Yaşam Kalitesi Ölçeği Çocuk ve Ebeveyn Formu Ölçek Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri, telif hakkı veya gizlilik nedenleriyle bu akademik girişte mevcut değildir. Maddelerin tam listesi için lütfen orijinal yayıncıya veya sorumlu yazara başvurunuz.