Tümevarımsal Kanıtlarla Akıl Yürütme Testi

Özet

Bu giriş, Tümevarımsal Kanıtlarla Akıl Yürütme Testi’nin (TKAYT) Türkçe formunun psikometrik özelliklerini sunmaktadır. Ölçek, bireylerin belirsiz durumlar karşısında tümevarımsal kanıtları kullanarak akıl yürütme becerilerini değerlendirmek amacıyla uyarlanmıştır. Toplam 11 kısa senaryodan oluşan TKAYT, özellikle Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) ile ilişkili inanç değişimlerini ve alternatif üretme yeteneğini incelemek için kullanılmıştır. Yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, testin Türkiye popülasyonunda kullanıma uygun, yeterli düzeyde homojen ve oldukça güvenilir olduğunu göstermiştir (r=0.73).

Anahtar Kelimeler

TKAYT, Tümevarımsal Akıl Yürütme, Geçerlik, Güvenirlik, OKB, Bilişsel Süreçler, Bilişsel Davranışçı Terapi.

Yazarlar

Karadere, M. E., Yavuz, K. F., Kayran, İ. E., Şafak, Y., Yücen, B., Kuru, E., Türkçapar, M. H.

Amaç

TKAYT’ın temel amacı, bireylerin belirsiz durumlar karşısında tümevarımsal kanıtlarla akıl yürütme yeteneğini ölçmektir. Bu test, bireylerin riskli veya tehdit edici senaryolara karşı ürettikleri olası sonuçları ve bu sonuçlara yönelik inançlarındaki değişimleri değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, bu bilişsel süreçlerin Türkiye’deki klinik ve genel popülasyonlarda geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçülmesini sağlamayı hedeflemiştir. Test, özellikle OKB hastalarında görülen kesinlik arayışı ve şüphecilik eğilimlerini incelemeye katkıda bulunur.

Yapı

Testin ölçtüğü psikolojik yapı, literatürde “Tümevarımsal Kanıtlarla Akıl Yürütme” olarak adlandırılan bilişsel süreçtir. Bu yapı, tam ve kesin olmayan bilgilere (kısa senaryolar) dayanarak olası sonuçlara ulaşma, alternatif açıklamalar üretme ve bu alternatiflerin geçerliliğine dair inançları değerlendirme becerisini içerir. TKAYT, katılımcıların verilen kanıtlar temelinde çeşitli alternatif sonuçları ne ölçüde değerlendirdiğini ve bu alternatiflere yönelik inançlarını nasıl değiştirdiğini inceleyerek, akıl yürütme esnekliğini ölçer.

Geçerlik

TKAYT Türkçe formunun geçerliği, katılımcıların test maddelerine yönelik belirttikleri inançlardaki değişimlerin karşılaştırılması yoluyla değerlendirilmiştir. Geçerlik çalışmaları, testin ölçmeyi amaçladığı bilişsel yapıyı başarılı bir şekilde ayırt edebildiğini göstermeyi amaçlamıştır.

Geçerlik analizleri kapsamında, iki temel karşılaştırma yapılmıştır. Bu karşılaştırmalar, non-parametrik bir yöntem olan Wilcoxon işaretli sıralar testi uygulanarak incelenmiştir:

• Birincisi, danışanın kendisinin ürettiği (self-generative) maddeler ile test içeriğinde verili olarak alternatifleri bulunan maddeler arasındaki inanç değişim farkları incelenmiştir. Bu karşılaştırmada elde edilen sonuçlar (

  p=0.02, z=-2.296

  ) istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur.

• İkincisi, OKB ile ilişkili maddeler ve OKB ile ilişkili olmayan maddeler arasındaki inanç değişim farklarına bakılmıştır. Bu fark da (

  p=0.03, z=-2.199

  ) istatistiksel olarak anlamlı çıkmıştır.

Bu bulgular, TKAYT’ın farklı bilişsel görev türlerini ve OKB ile ilişkili inanç yapısını ayırt edebilme kapasitesini doğrulayarak, Türkçe formunun yapısal geçerliğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Yüksek bir katsayı, test maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı özelliğin öğelerini yordadığını varsayar (Özgüven 2000). Tavşanel (2002) tarafından belirlenen standartlara göre, 0.60-0.79 arası katsayılar ölçeğin oldukça güvenilir olduğunu göstermektedir.

Yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmasında, Tümevarımsal Kanıtlarla Akıl Yürütme Testi’nin tümü için hesaplanan Cronbach alfa iç tutarlık katsayısı r=0.73 olarak bulunmuştur. Bu değer, TKAYT’ın homojenliğinin yeterli düzeyde olduğunu ve psikometrik açıdan oldukça güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Kaynak materyalde Tümevarımsal Kanıtlarla Akıl Yürütme Testi’nin orijinal yapısının veya Türkçe uyarlamasının boyutluluğunu gösteren detaylı bir Faktör Analizi bilgisi sunulmamıştır. Ancak, geçerlik çalışmasında kullanılan inanç değişim farkları analizi, testin içeriksel olarak farklı bilişsel süreçleri ve klinik bağlamları (OKB ilişkili vs. ilişkisiz maddeler) ayırt edebilme kapasitesine sahip olduğunu ima etmektedir.

Araç Bilgileri

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: 11 kısa senaryodan oluşmaktadır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Klinik ve Genel Popülasyon (OKB ilişkili maddeler nedeniyle klinik popülasyonla çalışmaya uygundur.)

Age Group: Belirtilmemiş, ancak yetişkin popülasyonu varsayılmaktadır.

Population Details: Çalışmanın yapıldığı popülasyon detayları kaynak makalede mevcuttur.

Test Methodology: Katılımcılara kısa senaryolar sunulur ve bu senaryoların olası sonuçlarına dair inançları değerlendirilir. Metodoloji, alternatif üretme (self-generative) ve verili alternatifleri değerlendirme süreçlerini karşılaştırmayı içerir.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Davranışçı Psikoterapi, Psikometrik Özellikler, Akıl Yürütme Testi, Güvenilirlik Katsayısı, İnanış Değişimi, Senaryo Temelli Ölçek.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2013 (Uyarlama çalışmasının yayın yılı)

İletişim: Ölçek sorumlusu yazar ile iletişime geçilmelidir.

Sorumlu Yazar: M. Emrah Karadere

Sorumlu Yazar E-posta: [email protected]

Kaynaklar

Karadere, M. E., Yavuz, K. F., Kayran, İ. E., Şafak, Y., Yücen, B., Kuru, E. ve Türkçapar, M. H. (2013). Tümevarımsal Kanıtlarla Akıl Yürütme Testi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi, 2(3), 156-161.

Makalenin doğrudan bağlantısı: scopemed.org

Literatürde atıf yapılan güvenirlik referansları: Özgüven (2000), Tavşanel (2002).

Tümevarımsal Kanıtlarla Akıl Yürütme Testi Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek, toplam 11 kısa senaryodan oluşmaktadır. Örnek bir madde şu şekildedir: Ercan bey ve ailesi tatile çıkmak için 2 haftalığına evden ayrıldı. Evin pencerelerinin kapalı olup olmadığını kontrol edecek zamanları yoktu. Ne olmuş olabilir?

Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiştir.

The original PDF can be downloaded here: tumevarimsal-kanitlarla-akil-yurutme-testi-toad.pdf