6-8. Sınıflar Akıl Yürütme Beceri Ölçeği

Özet

6-8. Sınıflar Akıl Yürütme Beceri Ölçeği (AYBÖ), İlknur Özpınar tarafından 2012 yılında doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, Türkiye’deki ortaokul 6., 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin matematik öğretim programında yer alan akıl yürütme becerilerini değerlendirmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, tek faktörlü bir yapıya sahiptir ve 19 maddeden oluşmaktadır. Değerlendirme 4’lü Likert tipi bir derecelendirme sistemiyle (1= zayıf – 4= çok iyi) yapılmaktadır.

Ölçeğin geliştirme süreci, yapı geçerliğini sağlamak için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve güvenirlik analizleri ile desteklenmiştir. Elde edilen istatistiksel veriler, ölçeğin yüksek düzeyde geçerli ve güvenilir olduğunu göstermektedir. AYBÖ, öğrencilerin özellikle matematiksel nesnelere ait görüntüler üzerinde zihinsel canlandırmalar yapma gibi temel akıl yürütme yeterliliklerini ölçmeyi hedefler.

Anahtar Kelimeler

Akıl yürütme, Matematik becerileri, Ortaokul, Faktör Analizi, Ölçek geliştirme, Likert tipi, AYBÖ, Yapı geçerliği.

Yazarlar

İlknur Özpınar

Amaç

Ölçeğin temel amacı, 6., 7. ve 8. sınıf matematik öğretim programlarında öğrencilerden beklenen akıl yürütme becerilerinin düzeyini nicel olarak ölçmektir. Bu beceriler, öğrencilerin matematiksel düşünme süreçlerini, problem çözme yeteneklerini ve genelleme yapma kapasitelerini kapsar.

Geliştirme çalışması, öğrencilerin soyut matematiksel kavramları anlama ve uygulama yeterliliklerini standart bir araçla değerlendirerek, matematik eğitimindeki öğrenme çıktılarını izlemek ve potansiyel eksiklik alanlarını belirlemek için önemli bir araç sağlamaktadır. Ölçek, matematik eğitiminde bilişsel süreçleri derinlemesine incelemek isteyen araştırmacılar ve eğitimciler için kullanışlıdır.

Yapı

6-8. Sınıflar Akıl Yürütme Beceri Ölçeği (AYBÖ), tek boyutlu bir yapı üzerine kurulmuştur. Bu tek boyut, öğrencilerin matematiksel akıl yürütme becerilerini temsil eder. Akıl yürütme, matematiksel nesnelere ait görselleri zihinsel olarak canlandırma ve bu canlandırmalar üzerinden çıkarım yapma yeterliliğini içerir.

Ölçek, toplam 19 maddeden oluşmakta olup, her bir madde doğrudan bu temel yapıyı hedeflemektedir. Tek faktörlü yapının istatistiksel olarak doğrulanması, ölçeğin yapısal netliğini ve ölçtüğü özelliğin homojenliğini desteklemektedir.

Geçerlik

AYBÖ’nün yapı geçerliğini belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. AFA, ölçeğin hangi alt yapılardan oluştuğunun tespiti için uygulanmıştır.

Faktör analizine geçilmeden önce, veri yapısının uygunluğu istatistiksel olarak test edilmiştir. Bu testler sonucunda Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) katsayısı 0.928 olarak bulunmuştur. KMO değerinin 0.60 üzerinde olması faktör analizi için uygunluk gösterirken, 0.928 değeri veri setinin mükemmel derecede uygun olduğunu işaret etmektedir. Ayrıca, Barlett Sphericity Testi sonuçları χ²=3.335, serbestlik derecesi (sd)=231 ve p<.001 olarak hesaplanmıştır. Bu sonuç, korelasyon matrisinin birim matrisinden anlamlı ölçüde farklı olduğunu ve faktör analizinin uygulanabilirliğini doğrulamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, tek faktörlü yapı üzerinden detaylı analizlerle incelenmiştir. Güvenirlik analizleri, ölçek maddelerinin iç tutarlılığını ve ölçeğin genel kararlılığını değerlendirmeyi amaçlamıştır.

Bu analizler sonucunda, Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı başta olmak üzere birçok istatistiksel değer hesaplanmıştır. Hesaplanan temel güvenirlik göstergeleri şunlardır:

• Faktörlerin açıkladıkları varyans yüzdeleri ve özdeğerleri.
• Faktör yükleri.
• Aritmetik ortalamalar ve standart sapma değerleri.
• Çarpıklık (skewness) ve basıklık (kurtosis) değerleri.
• Ortak varyans değerleri (h²).
• Madde ayırt edicilik değerleri (t) ve madde–toplam puan korelasyon değerleri (r).

Faktör Analizi

AYBÖ’nün geliştirilmesi sürecinde uygulanan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçeğin beklenen tek faktörlü yapıyla sonuçlandığını göstermiştir. Bu tek faktörlü yapı, ölçeğin tüm 19 maddesinin aynı temel akıl yürütme becerisi yapısını ölçtüğünü teyit etmektedir.

Analiz öncesinde yapılan KMO testi (0.928) ve Barlett Sphericity Testi (p<.001) sonuçları, veri setinin yüksek kalitede olduğunu ve faktör çıkarma işleminin istatistiksel olarak uygun olduğunu kanıtlamıştır. Tek faktörlü sonuç, ölçeğin yapısal saflığını ve matematiksel akıl yürütme becerisini ayrıştırılmış bir şekilde ölçme kapasitesini güçlendirmektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Yeni bir ölçek geliştirme çalışması)

Biçim: Tek alt boyut ve 19 madde.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler

Yaş Grubu: Ortaokul öğrencileri (6., 7. ve 8. sınıflar)

Popülasyon Detayları: 6-8. sınıflar matematik öğretim programında yer alan becerileri ölçmeye yönelik hedef grup.

Test Metodolojisi: 4’lü Likert tipi derecelendirme (1= zayıf – 4= çok iyi).

Anahtar Kelimeler

Matematiksel düşünme, Bilişsel beceriler, Cronbach Alfa, KMO katsayısı, Doktora tezi, Öğrenci değerlendirmesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Karadeniz Teknik Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Trabzon (Tezin yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, İlknur Özpınar tarafından 2012 yılında tamamlanan doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir.

Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim bilgileri yukarıda verilmiştir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: 6-8-siniflar-akil-yurutme-beceri-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Özpınar, İ. (2012). 6-8. sınıflar matematik öğretim programında yer alan becerileri ölçmeye yönelik ölçek geliştirme çalışması (Doktora tezi). Karadeniz Teknik Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.

Tez Bağlantısı: tez.yok.gov.tr

6-8. Sınıflar Akıl Yürütme Beceri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Tek alt boyut ve 19 madde

Matematiksel nesnelere ait görüntüler üzerinde zihinsel canlandırmalar yapar.