Tüketici Eğitimine Yönelik Bilgi ve Tutum Ölçeği

Özet

Tüketici Eğitimine Yönelik Bilgi ve Tutum Ölçeği, 2005 yılında S. Ersoy tarafından doktora tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Ölçeğin temel amacı, tüketici eğitimi konularına ilişkin ilköğretim öğrencilerinin sahip oldukları bilgi düzeylerini ve bu konulara yönelik geliştirdikleri tutumları ölçmektir. Ölçek, öğrencilerin tüketici hakları, sorumlulukları ve genel tüketici davranışlarına dair bilişsel ve duyuşsal eğilimlerini nicel olarak belirlemek üzere tasarlanmıştır. Bu araç, eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmede ve öğrencilerin tüketici okuryazarlığı alanındaki gelişimlerini izlemede önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Tüketici eğitimi, tutum ölçeği, bilgi düzeyi, ilköğretim öğrencileri, yapı geçerliliği, faktör analizi, güvenilirlik.

Yazarlar

S. Ersoy

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin birincil amacı, ilköğretim kademesindeki öğrencilerin tüketici bilinci ve eğitimi kapsamında edindikleri bilgileri ve bu bilgilerin davranışa dönüşme potansiyeli olan tutumlarını sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu ölçek, eğitimcilerin ve politika yapıcıların, tüketici eğitimi müfredatının hedeflenen bilgi ve tutum değişikliklerini başarıp başarmadığını belirlemesine olanak tanır.

Ölçek, öğrencilerin tüketici davranışlarına yönelik mevcut durumlarını saptayarak, gelecekteki eğitim ihtiyaçlarını ve müdahale alanlarını belirlemek için temel veriler sağlamaktadır.

Yapı

Tüketici Eğitimine Yönelik Bilgi ve Tutum Ölçeği, adından da anlaşılacağı üzere, iki temel psikolojik yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır: Tüketici Bilgisi (bilişsel alan) ve Tüketici Tutumu (duyuşsal alan). Tüketici Bilgisi boyutu, öğrencilerin temel tüketici hakları, etik tüketim ilkeleri ve bilinçli alışveriş stratejileri hakkındaki nesnel bilgilerini değerlendirir.

Tüketici Tutumu boyutu ise, öğrencilerin tüketici rollerine karşı gösterdikleri eğilimleri, olumlu veya olumsuz duygusal tepkileri ve davranışsal niyetleri ölçer. Bu tutumlar genellikle çevreye duyarlılık, kaynakları verimli kullanma ve etik sorumluluk gibi konuları kapsamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, psikometrik açıdan sağlamlığını kanıtlamak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmacı, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı teorik yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini incelemek için yaygın olarak yapı geçerliliği yöntemini kullanmıştır.

Yapı geçerliliğinin incelenmesinde temel olarak Faktör analizi yöntemi kullanılmıştır. Bu analiz, ölçek geliştirme sürecinde, maddelerin altında yatan teorik faktörlerle olan ilişkilerini ortaya koymak ve ölçeğin boyut yapısını belirlemek için kritik öneme sahiptir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla istatistiksel analizler yapılmıştır. Tutum ölçeği bölümü için hesaplanan iç tutarlılık güvenilirlik katsayısı (Cronbach’s Alpha) 0.65 olarak bulunmuştur.

Elde edilen bu Alpha değeri (0.65), ölçeğin kabul edilebilir düzeyde, ancak orta düzeyde bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Psikometrik literatürde 0.70 ve üzeri değerler genellikle iyi güvenilirlik olarak kabul edilse de, 0.60-0.70 aralığı sosyal bilim araştırmalarında özellikle yeni geliştirilen ölçekler için sıklıkla orta düzey güvenilirlik olarak yorumlanmaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliliğini desteklemek amacıyla Faktör analizi kullanılmıştır. Faktör analizi, sosyal bilimlerde karmaşık bilişsel veya psikolojik bir yapıyı ölçülebilir ve gözlenebilir değişkenlerle açıklamayı amaçlar.

Araştırmacı, maddelerin taşıdığı faktör yüklerini inceleyerek, maddeler arasındaki ilişki düzeylerine dayalı olarak temel faktörleri belirlemiştir. Kendi aralarında yüksek korelasyon gösteren ve aynı yapıya hizmet eden maddeler, ilgili faktörleri oluşturarak ölçeğin nihai boyutlu yapısını ortaya çıkarmıştır. Bu yöntem, ölçeğin teorik olarak beklenen alt boyutları içerip içermediğini doğrulamaya yardımcı olmuştur.

Ölçme Aracı

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: 3-noktalı Likert Ölçeği (Katılmıyorum=1 puan, Kararsızım=2 puan, Katılıyorum=3 puan)

Language Available: Türkçe

Population Group: Öğrenciler

Age Group: İlköğretim öğrencileri (Primary School Age)

Population Details: Ersoy’un (2005) doktora tezinde kullanılan örneklem grubu ilköğretim öğrencilerinden oluşmaktadır.

Test Methodology: Kendi kendine raporlama (Self-report) yöntemiyle uygulanan bilgi ve tutum değerlendirme formu.

Anahtar Kelimeler

Tutum, bilgi, tüketici hakları, ilköğretim, psikometri, Cronbach’s Alpha, eğitim bilimi.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü (Tez Kaynağı)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, S. Ersoy’un 2005 yılında tamamlanan doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle yazarın iznine tabidir. Kullanım ücreti bilgisi bulunmamaktadır.

Ölçeğin orijinal PDF belgesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir. Orijinal PDF: tuketici-egitimine-yonelik-bilgi-ve-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Ersoy, S. (2005). İlköğretim öğrencilerinin tüketici eğitimine yönelik bilgi ve tutum düzeyleri (Doktora tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Tez kaynağına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

[quads id=5]

Tüketici Eğitimine Yönelik Bilgi ve Tutum Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Orijinal kaynak içerikte ölçek maddeleri (sorular) sağlanmamıştır. Maddeler, Ersoy’un (2005) doktora tezinin eklerinde veya ilgili bölümlerinde yer almaktadır. Akademik etik gereği, maddelerin tamamına erişim için kaynak teze başvurulması önerilir.